Działania niepożądane
Dimenhydramina

Dimenhydramina, lek przeciwhistaminowy I generacji, stosowany jest głównie w terapii objawów choroby lokomocyjnej oraz zaburzeń przedsionkowych. Najczęstsze działania niepożądane obejmują senność (około 8% pacjentów) oraz suchość w jamie ustnej (około 5%), które mają zwykle łagodny i przejściowy charakter. W zakresie układu nerwowego obserwuje się często senność, zaburzenia koncentracji i zawroty głowy, a rzadziej drgawki i parestezje. Szczególną uwagę należy zwrócić na paradoksalne reakcje pobudzenia, zwłaszcza u dzieci, manifestujące się bezsennością, niepokojem i drżeniem. Działania niepożądane dotyczą także układu pokarmowego (ból brzucha, nudności, biegunka), sercowo-naczyniowego (tachykardia, niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca), wzroku (zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, pogorszenie jaskry zamykającego się kąta) oraz hematologiczne (leukopenia, małopłytkowość, niedokrwistość aplastyczna i hemolityczna). Występują również reakcje skórne, w tym wysypka i złuszczające zapalenie skóry.

  1. Działania niepożądane dimenhydraminy
    1. Najczęstsze działania niepożądane
    2. Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego
    3. Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego
    4. Działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego
    5. Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku
    6. Działania niepożądane hematologiczne
    7. Działania niepożądane skórne
    8. Zaburzenia układu moczowego
    9. Inne działania niepożądane
    10. Ryzyko zależności lekowej
  2. Zestawienie działań niepożądanych dimenhydraminy
  3. Zaburzenia pozapiramidowe i inne powikłania
    1. Niebezpieczeństwa związane z paradoksalnymi reakcjami
    2. Ryzyko zaburzeń układu krzepnięcia
    3. Niebezpieczeństwa u pacjentów z chorobami współistniejącymi
  4. Monitorowanie działań niepożądanych
    1. Zalecenia dla pacjentów
    2. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane dimenhydraminy

Dimenhydramina to substancja czynna z grupy leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji, która jest stosowana w leczeniu objawów choroby lokomocyjnej oraz objawów związanych z zaburzeniami przedsionkowymi. Jak każdy lek, dimenhydramina może powodować działania niepożądane, których znajomość jest istotna dla prawidłowego prowadzenia terapii oraz monitorowania bezpieczeństwa pacjenta.1 2

Najczęstsze działania niepożądane

Na podstawie danych z badań klinicznych, do najczęstszych działań niepożądanych dimenhydraminy należą:

  • Senność – występująca u około 8% pacjentów, obejmująca także ospałość, zmęczenie, męczliwość i oszołomienie
  • Suchość w jamie ustnej – obserwowana u około 5% pacjentów

3

Istotne jest, że powyższe reakcje mają zwykle łagodny charakter i ustępują w ciągu kilku dni, nawet przy kontynuacji leczenia, co pozwala na utrzymanie terapii bez konieczności jej przerywania.4

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego

Dimenhydramina może wpływać na ośrodkowy układ nerwowy, powodując szereg objawów neurologicznych:

5 6

Szczególną uwagę należy zwrócić na zjawisko paradoksalnej pobudliwości, które może wystąpić zwłaszcza u dzieci. Objawia się ono niepokojem, bezsennością, drżeniem i pobudzeniem psychoruchowym, zamiast oczekiwanego działania uspokajającego i sedatywnego.7 8

Działania niepożądane dotyczące układu pokarmowego

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu pokarmowego można wymienić:

9 10

Ponadto, w przypadku stosowania cynaryzyny (substancji często łączonej z dimenhydraminą w produktach leczniczych), mogą wystąpić również zaparcia oraz zwiększenie masy ciała.11

Działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego

W rzadkich przypadkach dimenhydramina może powodować zaburzenia sercowo-naczyniowe:

  • Tachykardia
  • Niedociśnienie tętnicze
  • Zaburzenia rytmu serca (m.in. ekstrasystolie, blok serca)
  • Nadciśnienie tętnicze

12 13

Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku

W zakresie narządu wzroku dimenhydramina może powodować:

  • Zaburzenia widzenia
  • Zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego
  • Pogorszenie istniejącej jaskry zamykającego się kąta

14 15

Działania niepożądane hematologiczne

Chociaż rzadko, dimenhydramina może powodować poważne zaburzenia hematologiczne:

16 17 18

Działania niepożądane skórne

W zakresie skóry i tkanki podskórnej mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

19 20

Zaburzenia układu moczowego

Z uwagi na działanie cholinolityczne, dimenhydramina może powodować trudności w oddawaniu moczu.21 22

Inne działania niepożądane

Do rzadszych działań niepożądanych należą:

  • Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: zmniejszenie łaknienia
  • Zaburzenia ogólne: uczucie zmęczenia
  • Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: zaburzenia czynności wątroby, żółtaczka cholestatyczna
  • Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: osłabienie mięśni

23

Ryzyko zależności lekowej

Długotrwałe stosowanie dimenhydraminy może prowadzić do rozwoju zależności lekowej, co stanowi istotne ograniczenie w przewlekłej terapii.24 25

Zestawienie działań niepożądanych dimenhydraminy

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych dimenhydraminy wraz z częstością ich występowania oraz krótkim opisem:

Klasyfikacja układów i narządów Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zaburzenia układu nerwowego Senność, zaburzenia koncentracji, zawroty głowy Często (≥1/100 do <1/10) Najczęstszy objaw, występujący u około 8% pacjentów, o charakterze przejściowym
Ból głowy, bezsenność Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Mogą występować jako przeciwstawne objawy do głównego działania leku
Parestezje, amnezja, szum w uszach, drżenia, nerwowość Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Mogą wymagać redukcji dawki lub odstawienia leku
Drgawki Bardzo rzadko (<1/10 000) Poważne działanie niepożądane wymagające natychmiastowego przerwania terapii
Zaburzenia żołądka i jelit Suchość w jamie ustnej Często (≥1/100 do <1/10) Występuje u około 5% pacjentów, związana z działaniem antycholinergicznym
Ból brzucha, dyspepsja, nudności Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Można złagodzić przyjmując lek z posiłkiem
Biegunka, zaparcia Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Przyczyną mogą być zaburzenia perystaltyki jelit
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Pocenie się Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) Może być związane z działaniem autonomicznym leku
Wysypka, skórne reakcje alergiczne, nadwrażliwość na światło Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Wymagają odstawienia leku i unikania ekspozycji na słońce
Złuszczające zapalenie skóry Bardzo rzadko (<1/10 000) Ciężka reakcja skórna wymagająca natychmiastowego przerwania terapii
Zaburzenia serca Tachykardia, niedociśnienie tętnicze Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Związane z działaniem przeciwcholinergicznym leku
Zaburzenia rytmu serca Częstość nieznana Mogą obejmować ekstrasystolie i blok serca
Zaburzenia krwi i układu chłonnego Leukopenia, małopłytkowość Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Wymagają monitorowania morfologii krwi
Niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość aplastyczna Bardzo rzadko (<1/10 000) Poważne powikłania hematologiczne
Odwracalna agranulocytoza Częstość nieznana Ustępuje po odstawieniu leku
Zaburzenia oka Zaburzenia widzenia, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, pogorszenie jaskry zamykającego się kąta Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Związane z działaniem antycholinergicznym, szczególnie niebezpieczne u pacjentów z jaskrą
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Trudności w oddawaniu moczu Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Związane z działaniem antycholinergicznym, szczególnie u mężczyzn z przerostem prostaty
Zaburzenia psychiczne Paradoksalna pobudliwość, bezsenność, niepokój, drżenie Częstość nieznana Częściej u dzieci, przeciwstawne do oczekiwanego działania sedatywnego
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych Zaburzenia czynności wątroby, żółtaczka cholestatyczna Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Wymaga monitorowania parametrów wątrobowych
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe Osłabienie mięśni Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Może nasilać objawy chorób nerwowo-mięśniowych
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania Zmniejszenie łaknienia Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) Może prowadzić do utraty wagi przy długotrwałym stosowaniu
Zaburzenia ogólne Uczucie zmęczenia Często (≥1/100 do <1/10) Związane z działaniem sedatywnym leku

Zaburzenia pozapiramidowe i inne powikłania

W przypadku produktów leczniczych zawierających połączenie cynaryzyny i dimenhydraminy (np. Arlevert, Artigo, Symtiver), odnotowano występowanie zaburzeń pozapiramidowych, które związane są głównie z cynaryzową składową leku.26

Niebezpieczeństwa związane z paradoksalnymi reakcjami

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia paradoksalnych reakcji na dimenhydraminę, które mogą obejmować:

  • Bezsenność
  • Nerwowość
  • Zmieszanie
  • Drażliwość
  • Euforię
  • Delirium
  • Kołatanie serca
  • Drgawki

27

Te reakcje występują szczególnie często u dzieci i mogą być błędnie interpretowane jako nasilenie objawów choroby podstawowej, co może prowadzić do nieuzasadnionego zwiększenia dawki leku i nasilenia działań niepożądanych.28

Ryzyko zaburzeń układu krzepnięcia

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane dotyczą układu krwiotwórczego i mogą obejmować:

  • Leukopenię
  • Małopłytkowość
  • Niedokrwistość aplastyczną
  • Niedokrwistość hemolityczną
  • Odwracalną agranulocytozę

29 30 31

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących zaburzenia krwiotwórcze, takie jak niewyjaśnione gorączki, zakażenia czy krwawienia, należy natychmiast przerwać leczenie i wykonać badania hematologiczne.

Niebezpieczeństwa u pacjentów z chorobami współistniejącymi

Dimenhydramina może powodować szczególne zagrożenia u pacjentów z określonymi chorobami współistniejącymi:

  • Jaskra zamykającego się kąta – dimenhydramina może powodować pogorszenie stanu klinicznego poprzez wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego32
  • Przerost prostaty – ze względu na działanie antycholinergiczne może nasilać trudności w oddawaniu moczu33
  • Choroby wątroby – może powodować zaburzenia czynności wątroby i żółtaczkę cholestatyczną34

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego zawierającego dimenhydraminę.35

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.36

Zalecenia dla pacjentów

Mając na uwadze profil działań niepożądanych dimenhydraminy, zaleca się poinformowanie pacjentów o:

  • Konieczności unikania prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn ze względu na możliwość wystąpienia senności i zawrotów głowy
  • Unikaniu spożywania alkoholu podczas terapii, gdyż może nasilać działanie sedatywne leku
  • Konieczności unikania długotrwałej ekspozycji na światło słoneczne ze względu na ryzyko fotowrażliwości
  • Potrzebie zgłaszania lekarzowi wszelkich niepokojących objawów, które mogą być związane z terapią

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu dimenhydraminy u dzieci, ze względu na większe ryzyko paradoksalnych reakcji pobudzenia, oraz u osób w podeszłym wieku, u których może wystąpić nasilenie działań niepożądanych z powodu zmniejszonego metabolizmu i wydalania leku.37

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl