Przedawkowanie
Dimenhydramina

Przedawkowanie dimenhydraminy

Dimenhydramina jest substancją o działaniu przeciwhistaminowym i cholinolitycznym, stosowaną w leczeniu choroby lokomocyjnej, zawrotów głowy pochodzenia obwodowego oraz w łagodzeniu objawów alergii. Przedawkowanie tej substancji stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, wywołując szereg objawów zarówno obwodowych, jak i ośrodkowych.¹

Czas wystąpienia objawów

Objawy przedawkowania dimenhydraminy pojawiają się stosunkowo szybko. Pierwsze symptomy można zaobserwować po około 30 minutach do 2 godzin od momentu przyjęcia dawki toksycznej, która określana jest na poziomie 25 mg/kg masy ciała.²

Objawy wczesne

W początkowej fazie przedawkowania pacjenci najczęściej doświadczają bólów i zawrotów głowy oraz narastającego uczucia zmęczenia i senności. Te niespecyficzne objawy mogą początkowo być trudne do powiązania z zatruciem dimenhydraminą, szczególnie gdy pacjent nie zgłasza faktu przyjęcia leku.³

Objawy przeciwcholinergiczne

Wraz z rozwojem zatrucia, pojawiają się charakterystyczne dla dimenhydraminy objawy związane z jej działaniem przeciwcholinergicznym. Należą do nich: suchość w jamie ustnej, nagłe zaczerwienienie twarzy, rozszerzenie źrenic z ich zwolnioną reakcją na światło i porażeniem akomodacji, oczopląs, a także zatrzymanie moczu.^{4 5}

Zaburzenia układu krążenia

W przebiegu przedawkowania dimenhydraminy obserwuje się istotne zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego. Czynność serca jest wyraźnie przyśpieszona (częstoskurcz), natomiast ciśnienie tętnicze może być zarówno podwyższone, jak i obniżone.^{6 7}

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

W miarę nasilania się zatrucia, pojawiają się objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (OUN), które mogą przebiegać dwutorowo – jako zahamowanie lub pobudzenie funkcji OUN:

• Objawy hamowania czynności OUN: zaburzenia mowy, zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni, ataksja oraz śpiączka
• Objawy pobudzenia czynności OUN: napady drgawkowe, omamy, pobudzenie psychoruchowe

⁸

W przypadku silnego przedawkowania może dojść do zagrażających życiu powikłań, takich jak depresja oddechowa, nadciśnienie tętnicze, drgawki i śpiączka.⁹

Zespół cholinolityczny

Całość objawów obserwowanych przy przedawkowaniu dimenhydraminy składa się na obraz kliniczny zespołu cholinolitycznego, który jest charakterystyczny dla zatrucia lekami o działaniu przeciwcholinergicznym.¹⁰

Szczególne uwagi dotyczące dzieci

W przypadku zatrucia dimenhydraminą u dzieci należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia gorączki. Jest to powikłanie charakterystyczne dla zatrucia lekami przeciwhistaminowymi, które występuje znacznie częściej w populacji pediatrycznej.¹¹

Leczenie przedawkowania

Leczenie przedawkowania dimenhydraminy powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych i obejmuje szereg działań mających na celu eliminację substancji z organizmu oraz przeciwdziałanie objawom zatrucia.¹²

Postępowanie początkowe

W leczeniu początkowym należy zastosować ogólne leczenie podtrzymujące, szczególnie w przypadku niewydolności oddechowej lub krążeniowej. Zaleca się również dekontaminację przewodu pokarmowego poprzez płukanie żołądka izotonicznym roztworem chlorku sodu, jeżeli pacjent zgłosi się odpowiednio wcześnie po zażyciu leku.¹³

Monitorowanie pacjenta

Konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów życiowych pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem temperatury ciała. Jak wspomniano wcześniej, zatrucie lekami przeciwhistaminowymi może prowadzić do gorączki, zwłaszcza u dzieci.¹⁴

Leczenie objawów neurologicznych

W przypadku wystąpienia objawów podobnych do skurczy, można zastosować ostrożne podawanie krótko działającego barbituranu. Natomiast przy znacznym działaniu ośrodkowo-przeciwcholinergicznym zaleca się powolne podanie fizostygminy (po uprzednim wykonaniu testu na fizostygminę) w następujący sposób:

• Droga podania: dożylna (lub domięśniowa, jeśli konieczne)
• Dawkowanie: 0,03 mg/kg masy ciała
• Maksymalna dawka dla dorosłych: 2 mg
• Maksymalna dawka dla dzieci: 0,5 mg

¹⁵

Techniki oczyszczania pozaustrojowego

Mimo że dimenhydramina może być usuwana podczas dializy, leczenie przedawkowania tą metodą jest uważane za niewystarczające. Bardziej efektywną metodą eliminacji tej substancji jest hemoperfuzja z zastosowaniem aktywowanego węgla.¹⁶

Tabela objawów przedawkowania dimenhydraminy

Niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem dimenhydraminy

Przedawkowanie dimenhydraminy stanowi poważne zagrożenie dla pacjenta z uwagi na wielokierunkowe działanie tej substancji na organizm. Szczególnie niebezpieczne są:¹⁷

1. Depresja oddechowa – może prowadzić do niedotlenienia tkanek i narządów, a w konsekwencji do nieodwracalnych uszkodzeń, szczególnie w obrębie OUN
2. Zaburzenia rytmu serca – częstoskurcz może prowadzić do niewydolności krążenia, szczególnie u osób z wcześniej istniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego
3. Drgawki i śpiączka – stanowią bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej
4. Hipertermia – szczególnie niebezpieczna u dzieci, może prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i uszkodzenia mózgu
5. Porażenie perystaltyki jelit oraz zatrzymanie moczu – mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak niedrożność przewodu pokarmowego czy infekcje układu moczowego

¹⁸

Należy podkreślić, że całość objawów przedawkowania dimenhydraminy tworzy obraz zespołu cholinolitycznego, który wymaga szybkiego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia. W przypadku podejrzenia przedawkowania dimenhydraminy, pacjent powinien być niezwłocznie hospitalizowany i poddany intensywnemu leczeniu objawowemu pod ścisłą kontrolą parametrów życiowych.¹⁹