Działania niepożądane
Chlorambucyl

Działania niepożądane chlorambucylu

Chlorambucyl, substancja czynna zawarta w leku Leukeran (tabletki powlekane 2 mg), może powodować szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia. Warto podkreślić, że brak nowoczesnej dokumentacji mogącej służyć za podstawę precyzyjnego określenia częstości występowania tych działań. Ich częstość może różnić się w zależności od wielkości podawanej dawki oraz jednocześnie stosowanych innych leków.¹

Mechanizm powstawania działań niepożądanych

Działania niepożądane chlorambucylu wynikają głównie z jego mechanizmu działania jako leku cytostatycznego z grupy leków alkilujących. Większość objawów niepożądanych, zwłaszcza hematologicznych, jest bezpośrednio związana z jego działaniem na szybko dzielące się komórki, co prowadzi do mielosupresji i innych zaburzeń układu krwiotwórczego. Wiele działań niepożądanych ma charakter zależny od dawki, a ich nasilenie może zwiększać się przy długotrwałym stosowaniu leku.²

Podział działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane chlorambucylu zostały sklasyfikowane według następujących częstości występowania:

• bardzo często (≥ 1/10)
• często (≥ 1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100)
• rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• częstość nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

³

Szczegółowy opis działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Do najczęstszych działań niepożądanych chlorambucylu należą zaburzenia hematologiczne. Mielosupresja, objawiająca się jako leukopenia, neutropenia, małopłytkowość i pancytopenia, występuje bardzo często. Należy podkreślić, że chociaż mielosupresja występuje często, zwykle jest odwracalna, gdy chlorambucyl zostanie odstawiony odpowiednio wcześnie. Niedokrwistość występuje często, natomiast bardzo rzadko może dojść do nieodwracalnej niewydolności szpiku kostnego.⁴

Nowotwory wtórne

Istotnym zagrożeniem związanym z długotrwałym leczeniem chlorambucylem jest rozwój wtórnych nowotworów hematologicznych. Ostre, wtórne nowotwory hematologiczne, zwłaszcza białaczka i zespół mielodysplastyczny, występują często, szczególnie po długotrwałym leczeniu Leukeranem. Jest to poważne powikłanie terapii, które wymaga ścisłego monitorowania pacjentów poddawanych długotrwałemu leczeniu tym lekiem.⁵

Zaburzenia neurologiczne

W zakresie działań niepożądanych na układ nerwowy obserwuje się:

• Drgawki u dzieci z zespołem nerczycowym – występują często
• Ogniskowe i/lub uogólnione drgawki u dzieci i dorosłych otrzymujących dobowe lecznicze dawki lub leczonych tzw. metodą pulsów z zastosowaniem wysokich dawek chlorambucylu – występują rzadko
• Zaburzenia motoryczne, włączając drżenia, mimowolne drgania mięśni i mioklonie niebędące napadami padaczkowymi; neuropatia obwodowa – występują bardzo rzadko

⁶

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z napadami padaczkowymi w wywiadzie, gdyż są oni szczególnie narażeni na wystąpienie drgawek podczas terapii chlorambucylem.⁷

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Stosowanie chlorambucylu często powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe takie jak: nudności, wymioty, biegunka i owrzodzenie jamy ustnej. Objawy te mogą być szczególnie uciążliwe dla pacjentów i wpływać na ich komfort życia podczas terapii.⁸

Zaburzenia układu oddechowego

Śródmiąższowe włóknienie płuc oraz śródmiąższowe zapalenie płuc występują bardzo rzadko. Ciężkie śródmiąższowe włóknienie płuc opisywano niekiedy u pacjentów z przewlekłą białaczką limfatyczną w trakcie długotrwałego leczenia chlorambucylem. Co istotne, włóknienie płuc może być odwracalne po odstawieniu leku Leukeran.⁹

Zaburzenia skórne i reakcje nadwrażliwości

Niezbyt często podczas leczenia chlorambucylem może wystąpić wysypka. W rzadkich przypadkach obserwowano reakcje nadwrażliwości, takie jak pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy po zastosowaniu pierwszej lub kolejnych dawek. Szczególnie niebezpieczne są rzadkie, ale poważne powikłania skórne w postaci zespołu Stevensa-Johnsona i martwicy toksyczno-rozpływnej naskórka. Opisywano progresję wysypki skórnej do stanów poważniejszych, włączając te zagrażające życiu zespoły.¹⁰

Inne zaburzenia

Do rzadziej występujących działań niepożądanych chlorambucylu należą:

• Hepatotoksyczność i żółtaczka – występują rzadko
• Jałowe zapalenie pęcherza moczowego – występuje bardzo rzadko
• Brak miesiączki i azoospermia – częstość nieznana
• Gorączka – występuje rzadko

¹¹

Tabela działań niepożądanych chlorambucylu

Szczególne przypadki działań niepożądanych

Postępowanie przy poważnych działaniach niepożądanych

Przy wystąpieniu ciężkich działań niepożądanych, takich jak mielosupresja, należy rozważyć czasowe lub całkowite odstawienie chlorambucylu. W przypadku śródmiąższowego włóknienia płuc, które może rozwinąć się u pacjentów z przewlekłą białaczką limfatyczną podczas długotrwałego leczenia, odstawienie chlorambucylu może doprowadzić do odwrócenia patologicznych zmian w płucach.¹²

W przypadku reakcji skórnych należy obserwować ich ewolucję, ponieważ opisywano progresję wysypki skórnej do poważniejszych stanów, takich jak zespół Stevensa-Johnsona i martwica toksyczno-rozpływna naskórka.¹³

Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Fachowy personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁴

Szczególne grupy pacjentów i ryzyko działań niepożądanych

Dzieci z zespołem nerczycowym oraz pacjenci z napadami padaczkowymi w wywiadzie stanowią grupy szczególnego ryzyka wystąpienia drgawek podczas terapii chlorambucylem. Wymaga to szczególnej ostrożności i monitorowania stanu neurologicznego tych pacjentów.¹⁵

Pacjenci z przewlekłą białaczką limfatyczną poddawani długotrwałemu leczeniu chlorambucylem powinni być monitorowani pod kątem rozwoju śródmiąższowego włóknienia płuc oraz wtórnych nowotworów hematologicznych.¹⁶