Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Bisoprolol

Ogólne informacje o bisoprololu

Bisoprolol należy do grupy leków beta-adrenolitycznych, które działają selektywnie na receptory beta₁-adrenergiczne. Stosowany jest w leczeniu nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca oraz przewlekłej niewydolności serca. Ze względu na swoje właściwości farmakologiczne wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u pacjentów z różnymi chorobami współistniejącymi.¹

Przeciwwskazania względem bisoprololu

Przed rozpoczęciem leczenia bisoprololem należy upewnić się, że u pacjenta nie występują przeciwwskazania do jego stosowania. Ze względów bezpieczeństwa bisoprolol nie powinien być stosowany u pacjentów z:^{2 3}

• ostrą niewydolnością serca lub w okresach dekompensacji niewydolności serca wymagającej dożylnego podawania leków inotropowych
• wstrząsem kardiogennym
• blokiem przedsionkowo-komorowym II lub III stopnia (bez rozrusznika)
• zespołem chorego węzła zatokowego
• blokiem zatokowo-przedsionkowym
• objawową bradykardią
• objawowym niedociśnieniem tętniczym
• ciężką astmą oskrzelową lub ciężką POChP
• ciężką postacią choroby zarostowej tętnic obwodowych lub zespołem Raynauda
• nieleczonym guzem chromochłonnym nadnerczy
• kwasicą metaboliczną

⁴

Populacje szczególne wymagające ostrożnego stosowania bisoprololu

Pacjenci z chorobą niedokrwienną serca

U pacjentów z chorobą niedokrwienną serca szczególnie istotne jest unikanie nagłego przerwania leczenia bisoprololem, gdyż może to prowadzić do przemijającego pogorszenia choroby serca, zwiększenia ryzyka zawału mięśnia sercowego, a nawet nagłego zgonu. Odstawienie leku powinno odbywać się stopniowo, najlepiej w ciągu dwóch tygodni.^{5 6}

Pacjenci z niewydolnością serca

Leczenie stabilnej przewlekłej niewydolności serca bisoprololem należy rozpoczynać od fazy dostosowania dawki, począwszy od małych dawek, które są stopniowo zwiększane pod ścisłą kontrolą lekarską. Regularne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta jest konieczne podczas rozpoczynania leczenia i modyfikowania dawki.^{7 8}

Brak wystarczających doświadczeń klinicznych w stosowaniu bisoprololu w niewydolności serca u pacjentów z:⁹

• cukrzycą insulinozależną (typu I)
• ciężkimi zaburzeniami czynności nerek
• ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby
• kardiomiopatią restrykcyjną
• wrodzoną wadą serca
• hemodynamicznie istotnymi wadami zastawkowymi
• zawałem mięśnia sercowego przebytym w ciągu ostatnich 3 miesięcy

¹⁰

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku należy zachować ostrożność podczas zwiększania dawki leku. Osoby starsze mogą być bardziej wrażliwe na działanie bisoprololu, a także częściej występują u nich zaburzenia czynności nerek i wątroby, które mogą wpływać na metabolizm i wydalanie leku.^{11 12}

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Czynność nerek należy ocenić przed leczeniem i w jego trakcie. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny < 20 ml/min) dawkowanie bisoprololu powinno być ostrożnie dostosowane. Szczególnie uważna kontrola jest konieczna w pierwszych tygodniach leczenia.^{13 14}

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby zaleca się ostrożność w stosowaniu bisoprololu. Należy rozpoczynać od małych dawek i regularnie monitorować parametry czynności wątroby. Maksymalna zalecana dawka bisoprololu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami wątroby zwykle nie powinna przekraczać 10 mg/dobę.¹⁵

Specjalne ostrzeżenia w szczególnych stanach chorobowych

Pacjenci z cukrzycą

Bisoprolol należy stosować ostrożnie u pacjentów z cukrzycą, szczególnie z dużymi wahaniami stężenia glukozy we krwi. Lek może maskować objawy hipoglikemii, takie jak tachykardia, kołatanie serca czy nasilone pocenie się. Zaleca się regularną kontrolę stężenia glukozy we krwi podczas terapii bisoprololem.^{16 17}

Pacjenci z astmą i obturacyjnymi chorobami płuc

Mimo że kardioselektywne beta₁-adrenolityki mogą mieć mniejszy wpływ na czynność płuc niż niewybiórcze beta-adrenolityki, podobnie jak w przypadku innych beta-adrenolityków, należy unikać ich stosowania u pacjentów z obturacyjnymi chorobami płuc, chyba że są do tego bezwzględne wskazania kliniczne.¹⁸

Jeżeli istnieją takie wskazania, bisoprolol należy stosować z zachowaniem ostrożności. U pacjentów z obturacyjnymi chorobami dróg oddechowych leczenie bisoprololem należy rozpoczynać od najmniejszej możliwej dawki, a pacjentów należy ściśle kontrolować pod kątem wystąpienia nowych objawów (np. duszności, nietolerancji wysiłku, kaszlu).¹⁹

W przypadku astmy oskrzelowej lub innych przewlekłych obturacyjnych chorób płuc, które mogą przebiegać objawowo, należy jednocześnie podawać leki rozszerzające oskrzela. Sporadycznie u pacjentów z astmą może wystąpić zwiększenie oporów w drogach oddechowych, dlatego może być konieczne zwiększenie dawki beta₂-adrenomimetyków.²⁰

Pacjenci z bradykardią i zaburzeniami przewodzenia

Jeśli w trakcie leczenia częstość akcji serca w spoczynku spadnie poniżej 50-55 uderzeń na minutę, a u pacjenta wystąpią objawy związane z bradykardią, dawkę bisoprololu należy zmniejszyć.²¹

Bisoprolol należy stosować ostrożnie u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym pierwszego stopnia ze względu na jego negatywne działanie dromotropowe.^{22 23}

Dławica piersiowa typu Prinzmetala

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne mogą zwiększać liczbę i czas trwania epizodów dusznicy bolesnej u pacjentów z dławicą piersiową typu Prinzmetala. Obserwowano przypadki skurczu naczyń wieńcowych podczas stosowania bisoprololu. Pomimo wysokiej selektywności bisoprololu względem receptorów beta₁, nie można całkowicie wykluczyć napadów bólu dławicowego podczas stosowania bisoprololu u pacjentów z tą chorobą.^{24 25}

Choroba zarostowa tętnic obwodowych

U pacjentów z chorobą zarostową tętnic obwodowych bisoprolol należy stosować ostrożnie, gdyż może dochodzić do nasilenia objawów, zwłaszcza na początku leczenia. Leki beta-adrenolityczne mogą pogarszać krążenie obwodowe poprzez zmniejszenie przepływu krwi w drobnych naczyniach.^{26 27}

Pacjenci z łuszczycą

U pacjentów z łuszczycą lub łuszczycą w wywiadzie, beta-adrenolityki (w tym bisoprolol) można stosować jedynie po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka. Beta-adrenolityki mogą nasilać objawy łuszczycy lub wywoływać łuszczycowe wysypki.^{28 29}

Guz chromochłonny nadnerczy

U pacjentów z rozpoznanym lub podejrzewanym guzem chromochłonnym nadnerczy bisoprolol należy zawsze podawać w skojarzeniu z lekiem blokującym receptory alfa-adrenergiczne. Stosowanie bisoprololu jako jedynego leku u tych pacjentów może wywołać paradoksalny wzrost ciśnienia tętniczego i inne powikłania.^{30 31}

Tyreotoksykoza

Bisoprolol może maskować objawy nadczynności tarczycy (tyreotoksykozy), takie jak tachykardia, nadciśnienie tętnicze, zwiększona potliwość, drżenie rąk. Dlatego u pacjentów z podejrzeniem lub rozpoznaną nadczynnością tarczycy należy regularnie monitorować parametry funkcji tarczycy podczas leczenia bisoprololem.^{32 33}

Bisoprolol w szczególnych sytuacjach klinicznych

Stosowanie przed zabiegami chirurgicznymi

U pacjentów poddawanych znieczuleniu ogólnemu blokada receptorów beta-adrenergicznych zmniejsza częstość występowania zaburzeń rytmu serca i niedokrwienia mięśnia sercowego podczas indukcji znieczulenia i intubacji oraz w okresie pooperacyjnym. Obecnie zaleca się kontynuowanie blokady receptorów beta-adrenergicznych w okresie okołooperacyjnym.³⁴

Anestezjolog musi być poinformowany o stosowaniu beta-adrenolityków ze względu na możliwość interakcji z innymi lekami, które mogą prowadzić do bradyarytmii, osłabienia odruchowej tachykardii oraz zmniejszonej zdolności do kompensacji utraty krwi. Jeśli przed zabiegiem konieczne jest przerwanie leczenia beta-adrenolitykiem, należy to zrobić stopniowo, tak aby proces odstawiania zakończył się około 48 godzin przed znieczuleniem.^{35 36}

Stosowanie podczas immunoterapii i reakcji alergicznych

Podobnie jak inne beta-adrenolityki, bisoprolol może zwiększać zarówno wrażliwość na alergeny, jak i nasilać reakcje anafilaktyczne. Należy zachować ostrożność podczas leczenia odczulającego. Podanie adrenaliny (epinefryny) w przypadku wystąpienia reakcji alergicznej u pacjenta stosującego bisoprolol może nie zawsze dawać oczekiwany efekt terapeutyczny.^{37 38}

Ścisła głodówka i stany niedożywienia

U pacjentów stosujących ścisłą dietę lub będących na głodówce należy zachować ostrożność podczas stosowania bisoprololu. W tych przypadkach może dochodzić do nasilenia hipoglikemii, a jej objawy mogą być maskowane przez lek.^{39 40}

Inne istotne kwestie bezpieczeństwa

Interakcje z innymi lekami

Leczenie bisoprololem w skojarzeniu z określonymi grupami leków jest na ogół niezalecane ze względu na możliwość wystąpienia istotnych interakcji. Dotyczy to w szczególności:⁴¹

• antagonistów wapnia typu werapamilu lub diltiazemu
• leków przeciwarytmicznych klasy I
• leków przeciwnadciśnieniowych działających ośrodkowo

⁴²

Wpływ na testy antydopingowe

Bisoprolol zawiera substancję czynną, która może dawać pozytywne wyniki w testach antydopingowych. Sportowcy powinni być świadomi tego faktu.^{43 44}

Zawartość substancji pomocniczych

Większość produktów zawierających bisoprolol zawiera laktozę. Produkty te nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.^{45 46}

Większość produktów zawierających bisoprolol zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza że są one zasadniczo „wolne od sodu”.^{47 48}

Monitorowanie leczenia bisoprololem

Podczas terapii bisoprololem zaleca się regularną kontrolę:^{49 50}

• Ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca
• Parametrów czynności wątroby i nerek, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami tych narządów
• Stężenia glukozy we krwi u pacjentów z cukrzycą
• Objawów oddechowych u pacjentów z chorobami płuc
• Objawów chorób współistniejących, które mogą być maskowane przez bisoprolol (np. hipoglikemia, tyreotoksykoza)

⁵¹

Zalecenia dotyczące przerwania leczenia

Nagłe przerwanie leczenia bisoprololem może prowadzić do zaostrzenia choroby, szczególnie u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca. Istnieje ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego i nagłego zgonu u tych pacjentów.⁵²

Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki leku przez okres około dwóch tygodni. W przypadku konieczności przerwania leczenia przed zabiegiem operacyjnym, należy zaprzestać podawania leku na około 48 godzin przed planowanym znieczuleniem.^{53 54}