Właściwości farmakodynamiczne
Bisoprolol

Charakterystyka farmakodynamiczna bisoprololu

Bisoprolol jest wysoce wybiórczym (selektywnym) lekiem beta1-adrenolitycznym, pozbawionym wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej i istotnego klinicznie działania stabilizującego błony komórkowe. Wykazuje on jedynie małe powinowactwo do receptorów beta2-adrenergicznych mięśni gładkich oskrzeli i naczyń oraz do receptorów beta2 związanych z regulacją metaboliczną.¹²

Selektywność wobec receptorów beta1

Dzięki wysokiej selektywności wobec receptorów beta1, bisoprolol na ogół nie wpływa na opór w drogach oddechowych ani na procesy metaboliczne zależne od receptorów beta2. Jego selektywność względem receptorów beta1-adrenergicznych utrzymuje się nawet poza zakresem dawek terapeutycznych, co jest istotną zaletą kliniczną.³ Ta właściwość sprawia, że bisoprolol może być stosowany u pacjentów z chorobami układu oddechowego, u których nieselektywne beta-adrenolityki mogłyby powodować skurcz oskrzeli.⁴

Mechanizm działania przeciwnadciśnieniowego

Mechanizm działania bisoprololu w nadciśnieniu tętniczym, podobnie jak w przypadku innych beta-adrenolityków, nie jest do końca wyjaśniony. Wiadomo jednak, że bisoprolol znacząco zmniejsza aktywność reninową osocza.⁵ Działanie to, obok zmniejszenia pojemności minutowej serca i zwolnienia częstości rytmu serca, przyczynia się do obniżenia ciśnienia tętniczego.⁶

W przypadku doraźnego podania pacjentom z chorobą wieńcową bez przewlekłej niewydolności serca, bisoprolol zwalnia czynność serca i zmniejsza objętość wyrzutową, co prowadzi do zmniejszenia pojemności minutowej serca i zużycia tlenu.⁷ Podczas długotrwałego podawania początkowo zwiększony opór obwodowy ulega zmniejszeniu.⁸

Działanie przeciwdławicowe

Mechanizm działania przeciwdławicowego bisoprololu polega na blokowaniu receptorów beta w sercu, co hamuje odpowiedź na pobudzenie współczulne. W efekcie następuje zwolnienie akcji serca i osłabienie kurczliwości, co zmniejsza zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen.⁹ Ta właściwość jest szczególnie korzystna w dławicy piersiowej związanej z chorobą wieńcową.¹⁰

Bisoprolol, podobnie jak propranolol, wykazuje również miejscowe działanie znieczulające.¹¹

Charakterystyka farmakodynamiczna w leczeniu przewlekłej niewydolności serca

Bisoprolol wykazuje istotne korzyści kliniczne w leczeniu przewlekłej niewydolności serca, co zostało potwierdzone w kilku dużych badaniach klinicznych.

Badanie CIBIS II

W badaniu CIBIS II wzięło udział łącznie 2647 pacjentów, z których 83% (n=2202) kwalifikowało się do klasy III według NYHA, a 17% (n=445) do klasy IV. Byli to pacjenci ze stabilną, objawową niewydolnością skurczową serca (frakcja wyrzutowa ≤35% w oparciu o badanie echokardiograficzne).¹²

Wyniki badania wykazały, że stosowanie bisoprololu prowadziło do:

• Zmniejszenia umieralności ogólnej z 17,3% do 11,8% (względne zmniejszenie o 34%)¹³
• Zmniejszenia częstości nagłych zgonów z 6,3% do 3,6% (względne zmniejszenie o 44%)¹⁴
• Zmniejszenia liczby hospitalizacji z powodu niewydolności serca z 17,6% do 12% (względne zmniejszenie o 36%)¹⁵
• Poprawy stanu czynnościowego według klasyfikacji NYHA¹⁶

¹⁷

Badanie CIBIS III

W badaniu CIBIS III brało udział 1010 pacjentów w wieku ≥65 lat z łagodną do umiarkowanej, przewlekłą niewydolnością serca (klasa II lub III według NYHA) i frakcją wyrzutową lewej komory ≤35%, którzy nie byli uprzednio leczeni inhibitorami ACE, lekami beta-adrenolitycznymi lub antagonistami receptora angiotensyny.¹⁸

Pacjenci byli podzieleni na dwie grupy, początkowo otrzymujące przez 6 miesięcy albo bisoprolol, albo enalapryl. Następnie przez kolejne 6-24 miesięcy stosowano skojarzone leczenie oboma lekami. Badanie wykazało, że:

• Skuteczność leczenia rozpoczynanego od bisoprololu była porównywalna z leczeniem rozpoczynanym od enalaprylu w odniesieniu do złożonego punktu końcowego obejmującego zgon i hospitalizację (32,4% w grupie bisoprololu vs 33,1% w grupie enalaprylu)¹⁹
• Analiza danych z pierwszego roku badania wykazała trend w kierunku zmniejszenia śmiertelności ogólnej o 31% w grupie wstępnej monoterapii bisoprololem w porównaniu z monoterapią enalaprylem²⁰
• Stwierdzono statystycznie istotne zmniejszenie ryzyka nagłego zgonu o 46% (p=0,049) w ciągu pierwszego roku w grupie leczonej najpierw bisoprololem²¹
• Liczba poważnych i suma wszystkich zdarzeń niepożądanych była zbliżona w obu grupach²²
• Bisoprolol może być również stosowany u osób w podeszłym wieku z przewlekłą niewydolnością serca o nasileniu łagodnym do umiarkowanego²³

²⁴

Wpływ na parametry hemodynamiczne

Wykazano, że oprócz konwencjonalnego leczenia z zastosowaniem leków moczopędnych i opcjonalnie glikozydów nasercowych, bisoprolol korzystnie wpływa na hemodynamikę serca u pacjentów z niewydolnością serca klasy II-IV według NYHA. Obserwowane efekty to:

• Obniżenie ciśnienia napełniania lewej i prawej komory
• Zmniejszenie całkowitego obwodowego oporu naczyniowego
• Zwiększenie pojemności minutowej serca
• Poprawa wskaźnika sercowego
• Zmniejszenie aktywacji neuroendokrynnej²⁵

Parametry farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Bisoprolol charakteryzuje się korzystnym profilem farmakokinetyczno-farmakodynamicznym, co przekłada się na jego skuteczność kliniczną i wygodę stosowania.

²⁶

Porównanie skuteczności z innymi beta-adrenolitykami

Kontrolowane badania kliniczne z udziałem pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub chorobą wieńcową wykazały, że skuteczność 10 mg bisoprololu na dobę jest porównywalna ze skutecznością 100 mg atenololu lub 100 mg metoprololu na dobę.²⁷ Oznacza to, że bisoprolol wykazuje znacznie większą siłę działania w porównaniu do tych leków, gdyż ekwiwalentna dawka jest 10-krotnie mniejsza.

Bisoprolol w połączeniach lekowych

Połączenie z amlodypiną

W preparatach złożonych zawierających bisoprolol i amlodypinę (np. Alotendin, Concoram), możliwe jest zwiększenie skuteczności przeciwnadciśnieniowej i przeciwdławicowej dzięki uzupełniającym się mechanizmom działania obu substancji czynnych:

• Amlodypina jako naczyniowybiórczy antagonista wapnia obniża opór obwodowy
• Bisoprolol jako kardioselektywny beta-adrenolityk zmniejsza pojemność minutową serca²⁸

Połączenie z kwasem acetylosalicylowym

W preparatach łączących bisoprolol z kwasem acetylosalicylowym (np. Bisoratio ASA), wykorzystywane są różne, uzupełniające się mechanizmy działania:

• Bisoprolol działa przeciwnadciśnieniowo i przeciwdławicowo poprzez blokadę receptorów beta1-adrenergicznych
• Kwas acetylosalicylowy hamuje agregację płytek krwi poprzez blokadę cyklooksygenazy i hamowanie syntezy tromboksanu A2²⁹

Dawki kwasu acetylosalicylowego w zakresie 20-325 mg hamują aktywność enzymatyczną od 30 do 95%. Ze względu na nieodwracalny charakter wiązania, działanie utrzymuje się przez cały czas życia trombocytów (7-10 dni).³⁰

Wpływ na inne parametry kliniczne

W przeciwieństwie do wielu innych beta-adrenolityków, bisoprolol nie ma wyraźnego ujemnego działania inotropowego.³¹ Oznacza to, że nie osłabia istotnie siły skurczu mięśnia sercowego, co jest szczególnie ważne u pacjentów z niewydolnością serca.

Stosowanie bisoprololu nie wiąże się z istotnymi niepożądanymi działaniami metabolicznymi, co jest zaletą w porównaniu do nieselektywnych beta-adrenolityków. Ze względu na wysoką selektywność beta1, bisoprolol może być bezpiecznie stosowany u pacjentów z astmą oskrzelową, cukrzycą i dną moczanową.³²