Właściwości farmakodynamiczne
Ambroksol

Mechanizm działania ambroksolu

Ambroksol jest pochodną benzyloaminy i metabolitem bromoheksyny. W porównaniu z bromoheksyną, ambroksol nie posiada grupy metylowej oraz charakteryzuje się obecnością grupy hydroksylowej w pozycji para-trans pierścienia cykloheksylowego. Chociaż dokładny mechanizm działania ambroksolu nie został jeszcze w pełni wyjaśniony, liczne badania potwierdziły jego działanie sekretolityczne i sekretomotoryczne.^{1 2}

Ambroksol działa na drogi oddechowe poprzez kilka mechanizmów, które obejmują: zwiększenie wydzielania śluzu w drogach oddechowych, pobudzanie wytwarzania surfaktantu płucnego oraz poprawę czynności rzęsek nabłonka układu oddechowego. Te działania skutkują zwiększeniem ilości śluzu i poprawą jego transportu (klirens śluzowo-rzęskowy), co ułatwia odkrztuszanie i łagodzi kaszel.^{3 4}

Wpływ na surfaktant płucny

Jednym z kluczowych mechanizmów działania ambroksolu jest stymulacja wytwarzania surfaktantu płucnego. Ambroksol bezpośrednio wpływa na pneumocyty typu II w pęcherzykach płucnych oraz komórki Clary w drobnych drogach oddechowych, pobudzając wydzielanie i transport surfaktantu.^{5 6}

Surfaktant płucny to substancja powierzchniowo czynna złożona z fosfolipidów i białek, która zmniejsza napięcie powierzchniowe pęcherzyków płucnych, ułatwiając wymianę gazową. Pokrywa on ściany pęcherzyków płucnych i końcowych oskrzelików, zapobiegając ich zapadaniu się w fazie wydechu.⁷

W badaniach klinicznych nad pobudzaniem wytwarzania surfaktantu płucnego u wcześniaków i noworodków z zespołem zaburzeń oddychania, korzystne działanie ambroksolu zaobserwowano już po 2 dniach leczenia.⁸

Działanie sekretolityczne i mukolityczne

Ambroksol wykazuje działanie sekretolityczne, zwiększając wydzielanie śluzu w drogach oddechowych, co przyczynia się do lepszego upłynnienia wydzieliny. Jednocześnie działa mukolitycznie poprzez zmniejszanie lepkości śluzu i jego przyczepności do ścian oskrzelików i oskrzeli.^{9 10}

Na początku leczenia ambroksolu obserwuje się przemijające zwiększenie objętości wydzieliny oskrzelowej. Ilość pojawiającej się wydzieliny w drogach oddechowych zależy od dawki.¹¹

Wpływ na transport śluzu

Ambroksol poprawia transport śluzu (klirens śluzowo-rzęskowy) poprzez zwiększenie ilości wydzieliny oraz stymulację czynności rzęsek nabłonka dróg oddechowych. To działanie zostało potwierdzone w farmakologicznych badaniach klinicznych.^{12 13}

Rozpoczęcie i czas działania

Po podaniu doustnym działanie ambroksolu rozpoczyna się średnio po 30 minutach i utrzymuje się przez 6-12 godzin, w zależności od wielkości pojedynczej dawki.^{14 15 16}

Dodatkowe właściwości farmakodynamiczne

Działanie znieczulające

W badaniach na modelu oka królika zaobserwowano miejscowe działanie znieczulające ambroksolu chlorowodorku, co można wytłumaczyć blokowaniem kanałów sodowych. Badania in vitro wykazały, że ambroksolu chlorowodorek blokuje klonowane kanały sodowe w neuronach; blokowanie to jest odwracalne i zależne od stężenia.^{17 18}

W badaniach klinicznych u pacjentów z bólem gardła wykazano znaczące zmniejszenie bólu gardła oraz zaczerwienienia gardła po zastosowaniu ambroksolu.^{19 20}

Te właściwości farmakologiczne są zgodne z dodatkową obserwacją prowadzoną w badaniach potwierdzających skuteczność kliniczną ambroksolu chlorowodorku w leczeniu objawów górnych dróg oddechowych, które prowadzi do szybkiego złagodzenia bólu oraz związanego z nim dyskomfortu w obrębie ucha, nosa i tchawicy po inhalacji leku.²¹

Działanie przeciwzapalne

Ambroksolu chlorowodorek wykazuje działanie przeciwzapalne. W trakcie badań in vitro wykazano, że ambroksolu chlorowodorek istotnie zmniejsza uwalnianie cytokin z komórek jednojądrzastych i komórek cechujących się różnokształtnością jąder komórkowych krwi i tkanek.^{22 23}

Różne badania niekliniczne wykazały także działania antyoksydacyjne ambroksolu, chociaż ich znaczenie kliniczne nie zostało jeszcze potwierdzone.^{24 25}

Wpływ na skuteczność antybiotyków

Po podaniu ambroksolu chlorowodorku zwiększa się stężenie antybiotyków (amoksycyliny, cefuroksymu, erytromycyny, a także doksycykliny) w wydzielinie oskrzelowo-płucnej oraz w plwocinie.^{26 27 28}

Pomimo potwierdzenia tego fenomenu w licznych badaniach, do chwili obecnej nie jest możliwe jednoznaczne określenie jego znaczenia klinicznego.²⁹

Efekty kliniczne w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc

Długotrwałe leczenie (6 miesięcy) ambroksolu chlorowodorkiem w dawce 75 mg doprowadziło do znacznego zmniejszenia zaostrzeń choroby u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), co było widoczne już po 2 miesiącach leczenia.³⁰

Pacjenci leczeni ambroksolu chlorowodorkiem doświadczali objawów znacznie rzadziej i zmniejszeniu uległa także liczba dni, podczas których musieli przyjmować antybiotyki, jeśli leczenie nimi było konieczne. Leczenie ambroksolu chlorowodorkiem doprowadziło także do istotnej statystycznie poprawy objawów (trudności z odkrztuszaniem flegmy, kaszel, duszność, wyniki osłuchowe) w porównaniu z placebo.^{31 32}

Należy jednak zauważyć, że nie ustalono jednoznacznie korzystnego wpływu na częstotliwość zaostrzeń oraz funkcji płuc u pacjentów z POChP we wszystkich badaniach.³³

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Ambroksol jest klasyfikowany w różnych systemach kodowania jako:

• Grupa farmakoterapeutyczna: leki mukolityczne; kod ATC: R05CB06³⁴
• Grupa farmakoterapeutyczna: leki wykrztuśne z wyjątkiem skojarzeń z lekami przeciwkaszlowymi, leki mukolityczne; kod ATC: R05CB06³⁵
• Grupa farmakoterapeutyczna: leki mukolityczne, ambroksol; kod ATC: R05CB06³⁶
• Grupa farmakoterapeutyczna: produkty na kaszel i przeziębienie, leki mukolityczne; kod ATC: R05CB06³⁷

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Ambroksol to substancja o wielokierunkowym działaniu w obrębie układu oddechowego. Główne efekty farmakodynamiczne obejmują:

• Działanie mukolityczne – zmniejsza lepkość śluzu poprzez depolimeryzację włókien mukoproteinowych i mukosacharydowych³⁸
• Działanie sekretolityczne – zwiększa wydzielanie śluzu w drogach oddechowych³⁹
• Stymulacja wytwarzania surfaktantu płucnego – działa bezpośrednio na pneumocyty typu II oraz komórki Clary⁴⁰
• Poprawa czynności rzęsek nabłonka układu oddechowego – zwiększa klirens śluzowo-rzęskowy⁴¹
• Działanie przeciwzapalne – zmniejsza uwalnianie cytokin z określonych typów komórek⁴²
• Działanie znieczulające – poprzez blokowanie kanałów sodowych w neuronach⁴³
• Zwiększenie stężenia antybiotyków w wydzielinie oskrzelowo-płucnej i plwocinie⁴⁴

Czas i trwałość działania

Działanie ambroksolu po podaniu doustnym rozpoczyna się średnio po 30 minutach i trwa, w zależności od dawki, przez 6-12 godzin. Ta długotrwała aktywność farmakologiczna pozwala na stosowanie leku w schematach dawkowania 2-3 razy na dobę, a w przypadku form o przedłużonym uwalnianiu nawet raz na dobę.^{45 46}

W przypadku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, pełne efekty terapeutyczne długotrwałego leczenia ambroksolu chlorowodorkiem widoczne są po około 2 miesiącach stosowania.⁴⁷