Działania niepożądane
Acetylocysteina

Działania niepożądane acetylocysteiny

Acetylocysteina to substancja lecznicza powszechnie stosowana jako środek mukolityczny oraz w leczeniu zatrucia paracetamolem. Ze względu na jej szerokie zastosowanie kliniczne, istotne jest poznanie spektrum działań niepożądanych, które mogą towarzyszyć jej stosowaniu. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia możliwe działania niepożądane oraz ryzyka związane ze stosowaniem acetylocysteiny w różnych postaciach farmaceutycznych dostępnych na rynku.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Zgodnie z przyjętą klasyfikacją, działania niepożądane acetylocysteiny kategoryzowane są według następujących częstości występowania:²

• bardzo często: występujące u ≥1/10 pacjentów
• często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów
• niezbyt często: występujące u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów
• rzadko: występujące u ≥1/10 000 do <1/1000 pacjentów
• bardzo rzadko: występujące u <1/10 000 pacjentów
• częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

³

Działania niepożądane w podziale na układy i narządy

Działania niepożądane acetylocysteiny dotyczą różnych układów i narządów organizmu ludzkiego. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis poszczególnych grup działań niepożądanych.⁴

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości na acetylocysteinę występują niezbyt często. W bardzo rzadkich przypadkach mogą pojawić się poważne reakcje, takie jak wstrząs anafilaktyczny, reakcje anafilaktyczne lub rzekomoanafilaktyczne. Te ciężkie reakcje alergiczne stanowią największe zagrożenie dla życia pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.⁵

Zaburzenia układu nerwowego

Niezbyt często po zastosowaniu acetylocysteiny obserwuje się ból głowy, który jest najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym ze strony układu nerwowego.⁶

Zaburzenia ucha i błędnika

Z niezbyt częstą częstotliwością pacjenci zgłaszają szumy uszne po przyjęciu acetylocysteiny, co może być szczególnie uciążliwe i wpływać na komfort życia codziennego.⁷

Zaburzenia serca

Niezbyt często po zastosowaniu acetylocysteiny obserwuje się tachykardię, czyli przyspieszenie rytmu serca, co może być szczególnie niebezpieczne u pacjentów z istniejącymi już chorobami układu sercowo-naczyniowego.⁸

Zaburzenia naczyniowe

Niezbyt często występuje niedociśnienie tętnicze. W bardzo rzadkich przypadkach obserwowano krwotoki, które mogą być związane z udokumentowanym w badaniach wpływem acetylocysteiny na zmniejszenie agregacji płytek krwi.⁹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Rzadko mogą wystąpić duszność i skurcz oskrzeli. Te objawy występują głównie u pacjentów z nadreaktywnością oskrzeli, szczególnie w przypadku współistniejącej astmy oskrzelowej. Są to poważne działania niepożądane wymagające szybkiej interwencji medycznej.¹⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

Do najczęstszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem acetylocysteiny należą dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Niezbyt często pacjenci zgłaszają nudności, wymioty, biegunkę, ból brzucha oraz zapalenie jamy ustnej. Rzadko może wystąpić niestrawność.¹¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Niezbyt często po zastosowaniu acetylocysteiny obserwuje się reakcje skórne takie jak pokrzywka, wysypka, obrzęk naczynioruchowy, świąd i wyprysk. W bardzo rzadkich przypadkach zgłaszano ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella). Należy zauważyć, że w większości tych przypadków pacjenci przyjmowali równocześnie co najmniej jeden dodatkowy lek, który mógł nasilić działanie acetylocysteiny na skórę i błony śluzowe.¹²

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Niezbyt często występuje gorączka. Z nieznaną częstością (nie może być określona na podstawie dostępnych danych) może pojawić się obrzęk twarzy.¹³

Badania diagnostyczne

Niezbyt często obserwuje się niedociśnienie tętnicze podczas badań diagnostycznych przeprowadzanych w trakcie leczenia acetylocysteiną.¹⁴

Szczególne ostrzeżenia i zalecenia

W przypadku wystąpienia zmian dotyczących skóry i błon śluzowych należy natychmiast przerwać stosowanie acetylocysteiny i zwrócić się o poradę medyczną. Jest to szczególnie istotne, ponieważ w bardzo rzadkich przypadkach opisywano ciężkie reakcje skórne związane z przyjmowaniem acetylocysteiny.¹⁵

W szeregu badań potwierdzono zmniejszoną agregację płytek krwi w obecności acetylocysteiny, jednak kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało jeszcze w pełni wyjaśnione. Fakt ten może mieć istotne znaczenie u pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.¹⁶

Działania niepożądane w postaci parenteralnej

W przypadku dożylnego stosowania acetylocysteiny, która jest składnikiem niektórych preparatów do żywienia pozajelitowego (np. Aminomel, Pediaven), mogą wystąpić dodatkowe działania niepożądane, takie jak reakcje anafilaktyczne (sinica, wstrząs, niedotlenienie, świst krtaniowy, ucisk w gardle, hiperwentylacja, parestezje w jamie ustnej), zaburzenia oddychania, hiperamonemia, zaburzenia wątroby oraz reakcje związane z miejscem podania, np. zapalenie żyły, ból, rumień.¹⁷

Tabela działań niepożądanych acetylocysteiny

¹⁸¹⁹²⁰

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ciężkie reakcje skórne

Do najbardziej niebezpiecznych działań niepożądanych acetylocysteiny należą ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (zespół Lyella). Chociaż występują one bardzo rzadko, to stanowią bezpośrednie zagrożenie życia pacjenta. W większości zgłoszonych przypadków pacjenci przyjmowali w tym samym czasie co najmniej jeden dodatkowy lek, który mógł nasilić opisane działanie na skórę i błony śluzowe.²¹

W razie wystąpienia jakichkolwiek nowych zmian na skórze lub błonach śluzowych, należy natychmiast przerwać stosowanie acetylocysteiny i niezwłocznie zasięgnąć porady lekarskiej.²²

Reakcje anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny oraz reakcje anafilaktyczne lub rzekomoanafilaktyczne są bardzo rzadkimi, ale niezwykle poważnymi działaniami niepożądanymi acetylocysteiny. Objawiają się one takimi objawami jak: sinica, niedotlenienie, świst krtaniowy, ucisk w gardle, hiperwentylacja, wymioty, nudności, parestezje w jamie ustnej, ból jamy ustnej i gardła, uogólniony obrzęk, nagłe zaczerwienienie twarzy, rumień, bladość.²³

W przypadku wystąpienia oznak lub objawów reakcji alergicznej należy natychmiast przerwać stosowanie acetylocysteiny i zgłosić się po pomoc medyczną. Osoby z historią reakcji alergicznych powinny zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tego leku.²⁴

Wpływ na układ oddechowy

Szczególną ostrożność podczas stosowania acetylocysteiny powinni zachować pacjenci z astmą oskrzelową oraz nadreaktywnością dróg oddechowych, u których ryzyko wystąpienia skurczu oskrzeli jest zwiększone. Duszność i skurcz oskrzeli mogą wystąpić rzadko, ale stanowią poważne działanie niepożądane, szczególnie u pacjentów z wcześniejszymi problemami oddechowymi.²⁵

Wpływ na hemostazę

W badaniach laboratoryjnych wykazano, że acetylocysteina może zmniejszać agregację płytek krwi, co teoretycznie mogłoby zwiększać ryzyko krwawień. Kliniczne znaczenie tego zjawiska nie zostało jeszcze w pełni wyjaśnione, ale osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub z zaburzeniami krzepnięcia powinny zachować szczególną ostrożność.²⁶

Działania niepożądane w różnych grupach pacjentów

Pacjenci z chorobami układu oddechowego, szczególnie z astmą oskrzelową, są bardziej narażeni na wystąpienie skurczu oskrzeli po zastosowaniu acetylocysteiny. Z kolei osoby z chorobami układu sercowo-naczyniowego powinny być monitorowane pod kątem tachykardii i niedociśnienia tętniczego.²⁷

W przypadku pacjentów otrzymujących acetylocysteinę dożylnie w składzie roztworów do żywienia pozajelitowego, należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia hiperamonemii, zaburzeń czynności wątroby oraz reakcji związanych z miejscem podania, takich jak zapalenie żyły czy ból.²⁸

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych związanych ze stosowaniem acetylocysteiny należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Dotyczy to również działań niepożądanych niewymienionych w niniejszym artykule.²⁹

Szczególnie istotne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i uzyskanie pomocy medycznej w przypadku wystąpienia:

• Objawów ciężkiej reakcji alergicznej (duszność, obrzęk twarzy, warg, języka, gardła)
• Nowych zmian na skórze lub błonach śluzowych
• Skurczu oskrzeli lub znacznej duszności
• Krwawienia lub sińców niewspółmiernych do urazu

³⁰

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania acetylocysteiny. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich organów nadzoru.³¹