Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Zenofor SR

Stosowanie produktu leczniczego Zenofor SR (metforminy chlorowodorek w dawce 750 mg w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu) wymaga przestrzegania określonych środków ostrożności oraz znajomości potencjalnych zagrożeń związanych z terapią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dla personelu medycznego dotyczące bezpiecznego stosowania tego leku u pacjentów.¹

Kwasica mleczanowa – poważne powikłanie metaboliczne

Kwasica mleczanowa stanowi bardzo rzadkie, lecz potencjalnie śmiertelne powikłanie metaboliczne związane z terapią metforminą. Występuje najczęściej w przypadku ostrego pogorszenia funkcji nerek, chorób układu krążenia lub oddechowego, a także w przebiegu posocznicy. Nagłe pogorszenie czynności nerek prowadzi do kumulacji metforminy w organizmie, co bezpośrednio zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.²

Czynniki ryzyka kwasicy mleczanowej

Do głównych czynników ryzyka kwasicy mleczanowej należą:

• Odwodnienie – przy wystąpieniu ciężkiej biegunki, wymiotów, gorączki lub znacznego ograniczenia podaży płynów należy tymczasowo wstrzymać podawanie metforminy i skonsultować się z lekarzem³
• Zaburzenia czynności nerek – szczególna ostrożność wymagana jest przy włączaniu leków mogących zaburzać czynność nerek (np. leki przeciwnadciśnieniowe, moczopędne lub NLPZ)⁴
• Nadmierne spożycie alkoholu⁵
• Niewydolność wątroby⁶
• Źle kontrolowana cukrzyca⁷
• Ketoza⁸
• Długotrwałe głodzenie⁹
• Stany związane z niedotlenieniem¹⁰
• Jednoczesne stosowanie leków mogących wywołać kwasicę mleczanową¹¹

Edukacja pacjenta w zakresie kwasicy mleczanowej

Niezbędne jest poinformowanie pacjentów oraz ich opiekunów o ryzyku wystąpienia kwasicy mleczanowej. Należy zwrócić uwagę na charakterystyczne objawy tego stanu, takie jak: duszność kwasicza, ból brzucha, skurcze mięśni, astenia i hipotermia, po których może wystąpić śpiączka. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących kwasicę mleczanową pacjent powinien natychmiast odstawić metforminę i szukać pomocy medycznej.¹²

Diagnostyka kwasicy mleczanowej

Istotne odchylenia w wynikach badań laboratoryjnych wskazujące na kwasicę mleczanową obejmują:

• Zmniejszenie wartości pH krwi poniżej 7,35
• Zwiększenie stężenia mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/l
• Zwiększenie luki anionowej
• Wzrost stosunku mleczanów do pirogronianówMonitorowanie czynności nerek

  Wartość wskaźnika filtracji kłębuszkowej (GFR) powinna być oznaczona przed rozpoczęciem leczenia metforminą, a następnie monitorowana w regularnych odstępach czasu. Zenofor SR jest przeciwwskazany u pacjentów z GFR <30 ml/min. W przypadku wystąpienia stanów wpływających na czynność nerek należy tymczasowo odstawić metforminę.¹⁴

  Stosowanie u pacjentów z niewydolnością serca

  Pacjenci z niewydolnością serca są szczególnie narażeni na wystąpienie niedotlenienia i niewydolności nerek. Metforminę można stosować u pacjentów ze stabilną, przewlekłą niewydolnością serca, pod warunkiem regularnego monitorowania czynności serca i nerek. Produkt leczniczy Zenofor SR jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z ostrą i niestabilną niewydolnością serca.¹⁵

  Pacjenci w podeszłym wieku

  Nie zaleca się rozpoczynania leczenia metforminą u pacjentów w wieku 75 lat i starszych ze względu na ograniczone dane dotyczące skuteczności terapeutycznej w zmniejszeniu ryzyka lub opóźnienia wystąpienia cukrzycy typu 2 w tej grupie wiekowej.¹⁶

  Stosowanie środków kontrastowych zawierających jod

  Donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod może doprowadzić do nefropatii kontrastowej, co skutkuje kumulacją metforminy i zwiększonym ryzykiem kwasicy mleczanowej. W związku z tym należy:

  1. Przerwać stosowanie metforminy przed badaniem obrazowym lub podczas jego wykonywania
  2. Nie stosować metforminy przez co najmniej 48 godzin po badaniu
  3. Wznowić terapię metforminą wyłącznie po ponownej ocenie czynności nerek i potwierdzeniu, że jest ona stabilna¹⁷

  Postępowanie przy zabiegach chirurgicznych

  Podawanie metforminy musi być przerwane bezpośrednio przed zabiegiem chirurgicznym w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym. Leczenie można wznowić nie wcześniej niż po 48 godzinach po zabiegu, po wznowieniu odżywiania doustnego oraz po ponownej ocenie czynności nerek i stwierdzeniu, że jest stabilna.¹⁸

  Dodatkowe środki ostrożności

  Wszyscy pacjenci leczeni metforminą powinni:

  • Kontynuować dietę z regularnym przyjmowaniem węglowodanów w ciągu dnia
  • W przypadku nadwagi stosować dietę z ograniczoną podażą kalorii
  • Regularnie wykonywać badania laboratoryjne rutynowo stosowane w monitorowaniu cukrzycy¹⁹

  Monitorowanie stężenia witaminy B12

  Terapia metforminą może prowadzić do zmniejszenia stężenia witaminy B12 w surowicy. Ryzyko niedoboru tej witaminy wzrasta wraz ze zwiększeniem dawki metforminy, wydłużeniem czasu trwania leczenia oraz u pacjentów z czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B12. W przypadku podejrzenia niedoboru (np. objawy niedokrwistości lub neuropatii) należy monitorować stężenie witaminy B12 w surowicy. U pacjentów z czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B12 może być konieczne okresowe monitorowanie jej stężenia. Leczenie metforminą należy kontynuować tak długo, jak długo jest tolerowane i nie jest przeciwwskazane, stosując jednocześnie odpowiednią suplementację witaminy B12 zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.²⁰

  Ryzyko hipoglikemii

  Metformina stosowana w monoterapii nie wywołuje hipoglikemii, jednakże zaleca się zachowanie ostrożności, gdy jest stosowana w skojarzeniu z insuliną lub innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (np. pochodnymi sulfonylomocznika lub meglitynidami).²¹

  Obecność otoczek tabletek w kale

  Otoczki tabletek mogą być widoczne w kale pacjenta, co jest zjawiskiem prawidłowym wynikającym ze specyfiki formulacji leku o przedłużonym uwalnianiu. Należy o tym poinformować pacjenta, aby uniknąć niepotrzebnego niepokoju.²²