Właściwości farmakodynamiczne
Zenofor SR 750 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Metformina, będąca składnikiem aktywnym leku Zenofor SR, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków obniżających stężenie glukozy we krwi z wyłączeniem insuliny, a dokładniej do pochodnych biguanidu. Klasyfikowana jest kodem ATC: A10BA02. Metformina wykazuje działanie przeciwhiperglikemiczne, które objawia się zmniejszeniem hiperglikemii w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach.¹

Mechanizm działania

Kluczową właściwością metforminy jest fakt, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie prowadzi do hipoglikemii. Dodatkowo lek zmniejsza podstawową hiperinsulinemię, a gdy stosowany jest w połączeniu z insuliną, redukuje zapotrzebowanie organizmu na ten hormon.²

Metformina wywiera swoje przeciwcukrzycowe działanie poprzez kilka mechanizmów fizjologicznych:³

• Wpływ na gospodarkę wątrobową – zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie⁴
• Działanie obwodowe – ułatwia obwodowy wychwyt i wykorzystanie glukozy, częściowo poprzez zwiększenie działania insuliny⁵
• Modulacja procesów jelitowych – zmienia obrót glukozy w jelitach, prowadząc do zwiększenia wchłaniania z krążenia i zmniejszenia wchłaniania z pożywienia⁶

Dodatkowe mechanizmy działania

Poza podstawowymi mechanizmami przeciwcukrzycowymi, metformina wykazuje dodatkowe działania na poziomie jelitowym, które obejmują:⁷

• Zwiększenie uwalniania glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1)
• Zmniejszenie resorpcji kwasów żółciowych
• Modyfikacja składu mikrobiomu jelitowego⁸

Metformina może również korzystnie wpływać na profil lipidowy u pacjentów z hiperlipidemią, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną poza głównym działaniem hipoglikemizującym.⁹

W badaniach klinicznych zaobserwowano, że stosowanie metforminy zazwyczaj wiązało się z utrzymaniem stabilnej masy ciała lub z niewielką utratą masy ciała, co stanowi korzystny efekt w porównaniu z wieloma innymi lekami przeciwcukrzycowymi.¹⁰

Działanie molekularne

Na poziomie molekularnym metformina działa jako aktywator kinazy białkowej monofosforanu adenozyny (AMPK), co skutkuje zwiększeniem zdolności transportowej wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUTs).¹¹

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna metforminy została dobrze udokumentowana w licznych badaniach, wśród których szczególne znaczenie ma prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). W badaniu tym wykazano długotrwałe korzyści z intensywnej kontroli stężenia glukozy we krwi przy zastosowaniu metforminy u pacjentów z nadwagą i cukrzycą typu 2, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne.¹²

Analiza wyników dla pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu samą dietą wykazała:¹³

• Redukcję powikłań cukrzycowych – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszystkich związanych z cukrzycą powikłań w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034¹⁴
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanego z cukrzycą: metformina 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,017¹⁵
• Redukcja śmiertelności ogólnej – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności z jakiejkolwiek przyczyny: metformina 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą 20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii 18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,021)¹⁶
• Ochrona przed zawałem mięśnia sercowego – istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wystąpienia zawału serca: metformina 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w porównaniu z grupa leczoną tylko dietą 18 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,01)¹⁷

Terapia skojarzona

W przypadku stosowania metforminy jako leczenia drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika, badania nie wykazały znaczących korzyści związanych z wynikiem klinicznym.¹⁸

W cukrzycy typu 1 metformina była stosowana wraz z insuliną u wybranych pacjentów, jednakże takie skojarzone leczenie nie przyniosło jednoznacznie udokumentowanych korzyści klinicznych.¹⁹