Właściwości farmakodynamiczne
Zenofor SR 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Metformina, jako składnik aktywny produktu leczniczego Zenofor SR, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków obniżających stężenie glukozy we krwi z wyłączeniem insuliny, konkretnie do pochodnych biguanidu, oznaczonej kodem ATC: A10BA02. Mechanizm działania metforminy polega na efekcie przeciwhiperglikemicznym, który zmniejsza stężenie glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą mechanizmu działania jest fakt, że metformina nie pobudza wydzielania insuliny, dzięki czemu nie wywołuje hipoglikemii.¹

Wieloaspektowy mechanizm działania

Metformina wykazuje złożony mechanizm działania przeciwcukrzycowego, który obejmuje szereg procesów fizjologicznych. Jednym z istotnych efektów jest zmniejszenie podstawowej hiperinsulinemii, a w przypadku stosowania w połączeniu z insuliną, redukcja zapotrzebowania na ten hormon.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na kilku kluczowych mechanizmach:³

• Regulacja wątrobowej produkcji glukozy – metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie, co przyczynia się do obniżenia hiperglikemii.⁴
• Poprawa obwodowej wrażliwości na insulinę – metformina ułatwia obwodowy wychwyt i wykorzystanie glukozy, częściowo poprzez zwiększenie działania insuliny w tkankach docelowych.⁵
• Modyfikacja metabolizmu glukozy w jelitach – metformina zmienia obrót glukozy w jelitach, zwiększając wchłanianie z krążenia przy jednoczesnym zmniejszeniu wchłaniania z pożywienia.⁶

Dodatkowe mechanizmy działania

Oprócz głównych mechanizmów działania przeciwcukrzycowego, metformina wykazuje również inne efekty farmakologiczne, które mogą przyczyniać się do jej skuteczności terapeutycznej:

• Wpływ na hormony jelitowe – metformina zwiększa uwalnianie glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) oraz zmniejsza resorpcję kwasów żółciowych.⁷
• Wpływ na mikrobiom jelitowy – metformina modyfikuje skład i funkcję mikrobiomu jelitowego, co może przyczyniać się do jej efektów metabolicznych.⁸
• Działanie hipolipemizujące – metformina może poprawiać profil lipidowy u pacjentów z hiperlipidemią, co stanowi dodatkową korzyść w leczeniu cukrzycy typu 2.⁹
• Wpływ na masę ciała – w badaniach klinicznych wykazano, że stosowanie metforminy wiąże się z utrzymaniem masy ciała lub z niewielką utratą masy ciała, co jest korzystne u pacjentów z cukrzycą typu 2, u których często występuje nadwaga lub otyłość.¹⁰

Na poziomie molekularnym, metformina działa jako aktywator kinazy białkowej aktywowanej przez monofosforan adenozyny (AMPK), co prowadzi do zwiększenia zdolności transportowej wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUTs), usprawniając tym samym transport glukozy do komórek.¹¹

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna metforminy została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, z których najważniejszym jest prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to wykazało długotrwałe korzyści z intensywnej kontroli stężenia glukozy we krwi u pacjentów z nadwagą i cukrzycą typu 2, u których metformina o natychmiastowym uwalnianiu została zastosowana jako leczenie pierwszego rzutu po nieskutecznym leczeniu samą dietą.¹²

Analiza wyników pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu samą dietą wykazała szereg istotnych korzyści klinicznych:¹³

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszystkich związanych z cukrzycą powikłań w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034.¹⁴
• Zmniejszenie śmiertelności związanej z cukrzycą – odnotowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanego z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,017.¹⁵
• Zmniejszenie śmiertelności ogólnej – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności z jakiejkolwiek przyczyny w grupie leczonej metforminą (13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,011, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,021.¹⁶
• Zmniejszenie ryzyka zawału serca – obserwowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wystąpienia zawału serca w grupie pacjentów leczonych metforminą (11 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (18 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,01.¹⁷

Skuteczność w terapii skojarzonej

Należy podkreślić, że w przypadku stosowania metforminy jako leczenia drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika, badania nie wykazały jednoznacznych korzyści związanych z wynikiem klinicznym.¹⁸

W kontekście cukrzycy typu 1, skojarzone leczenie metforminą i insuliną zastosowano u wybranych pacjentów, jednak nie ustalono jednoznacznych klinicznych korzyści wynikających z takiego skojarzonego leczenia.¹⁹