Przedawkowanie leku Vicks Antigrip Max

Przedawkowanie produktu leczniczego Vicks AntiGrip Max (1000 mg + 16 mg + 4 mg)/saszetkę, zawierającego paracetamol, fenylefryny wodorowinian oraz chlorfenaminy maleinian, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Szczególne niebezpieczeństwo wiąże się z toksycznym działaniem każdej z substancji czynnych, których objawy mogą nakładać się na siebie, potęgując efekt toksyczny. W niniejszym artykule przedstawione zostaną szczegółowe informacje dotyczące mechanizmów toksyczności, objawów klinicznych i postępowania w przypadku przedawkowania.¹

Czynniki ryzyka przedawkowania

Ryzyko przedawkowania, szczególnie w odniesieniu do paracetamolu, jest zwiększone u określonych grup pacjentów:

• Pacjenci w podeszłym wieku i małe dzieci
• Kobiety w ciąży
• Osoby przewlekle spożywające alkohol etylowy
• Pacjenci przyjmujący izoniazyd
• Osoby długotrwale głodzone
• Pacjenci stosujący jednocześnie leki indukujące enzymy wątrobowe

W wymienionych grupach zwykle występuje zwiększona podatność na toksyczne działanie paracetamolu, co może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych nawet przy stosunkowo niskich dawkach leku.²

Objawy przedawkowania paracetamolu

Paracetamol jest składnikiem leku Vicks AntiGrip Max, który w przypadku przedawkowania może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia wątroby, a nawet zgonu. Przedawkowanie paracetamolu charakteryzuje się fazowym przebiegiem klinicznym, który można podzielić na 4 etapy w zależności od czasu, jaki upłynął od momentu przedawkowania:³

Minimalna dawka toksyczna paracetamolu to 5 g u osób dorosłych oraz powyżej 100 mg/kg masy ciała u dzieci. Dawki przekraczające 20-25 g są potencjalnie śmiertelne. Istotne jest, że hepatotoksyczność może wystąpić nawet przy długotrwałym przyjmowaniu dawek powyżej 4 g na dobę.⁴

Do objawów hepatotoksyczności należą: nudności, wymioty, jadłowstręt, poczucie dyskomfortu, obfite pocenie się, ból brzucha oraz biegunka. Objawy te najczęściej pojawiają się w ciągu 12-72 godzin po przedawkowaniu. Należy zaznaczyć, że stężenie paracetamolu w osoczu na poziomie 300 μg/ml mierzone 4 godziny od przyjęcia leku prowadzi do uszkodzeń wątroby u 90% pacjentów. Uszkodzenia obserwowano już przy stężeniu 130 μg/ml mierzonym 4 godziny po przyjęciu lub poniżej 30 μg/ml mierzonym 12 godzin po przyjęciu toksycznej dawki.⁵

Oprócz uszkodzenia wątroby, przedawkowanie paracetamolu może prowadzić do:

• Ostrej niewydolności nerek z ostrą martwicą cewek nerkowych
• Uszkodzenia mięśnia sercowego
• Zaburzeń rytmu serca
• Depresji ośrodkowego układu nerwowego
• Zaburzeń metabolizmu glukozy i kwasicy metabolicznej

W ciężkim zatruciu niewydolność wątroby może prowadzić do encefalopatii, śpiączki i w konsekwencji do zgonu pacjenta.⁶

Objawy przedawkowania fenylefryny i chlorfenaminy

Przedawkowanie fenylefryny powoduje nadmierne pobudzenie współczulnego układu nerwowego, co manifestuje się następującymi objawami:⁷

• Niepokój, lęk, pobudzenie
• Bóle głowy (mogą być objawami nadciśnienia)
• Drgawki, bezsenność, splątanie
• Drażliwość, drżenia
• Jadłowstręt, parestezje
• Nudności, wymioty
• Psychoza z omamami (częściej u dzieci)

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy objawia się poprzez:⁸

• Nadciśnienie tętnicze (czasami z krwawieniem do mózgu i obrzękiem płuc)
• Zaburzenia rytmu serca
• Kołatanie serca

W przypadku ciężkiego przedawkowania fenylefryny objawy mogą obejmować:⁹

• Ciężki skurcz naczyń obwodowych i trzewnych
• Zapaść sercowo-naczyniowa charakteryzująca się:
  • Ciężką bradykardią
  • Zmniejszoną pojemnością minutową serca
  • Skurczem naczyń obwodowych z ograniczeniem dopływu krwi do narządów ważnych dla funkcji życiowych
  • Zmniejszeniem produkcji moczu
  • Kwasicą metaboliczną
  • Zwiększonym wysiłkiem mięśnia sercowego (wynikającym ze wzrostu oporu naczyń obwodowych)

Należy podkreślić, że ciężkie objawy naczynioskurczowe częściej rozwijają się u pacjentów hipowolemicznych. Przy przedłużonym stosowaniu fenylefryny może dojść do zmniejszenia objętości osocza.¹⁰

Przedawkowanie chlorfenaminy może powodować szereg objawów związanych z jej działaniem przeciwcholinergicznym:¹¹

• Senność
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej, nosa lub gardła
• Duszność
• Zaburzenia rytmu serca
• Niedociśnienie
• Pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego:
  • Omamy
  • Pobudliwość
  • Drgawki
  • Zaburzenia świadomości
  • Śpiączka (przy zastosowaniu bardzo dużych dawek)
  • Bezsenność

Istotne jest, że niektóre z wymienionych objawów mogą pojawić się w postaci późnej, co wymaga przedłużonej obserwacji pacjenta po przedawkowaniu.¹²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania leku Vicks AntiGrip Max niezbędne jest natychmiastowe podjęcie odpowiednich działań medycznych. Postępowanie różni się w zależności od tego, która z substancji czynnych jest dominującym czynnikiem toksycznym.¹³

Postępowanie przy przedawkowaniu paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu wymaga natychmiastowego leczenia, nawet w przypadku braku wczesnych objawów klinicznych. Pacjenta należy pilnie skierować do szpitala.¹⁴

1. Wywołanie wymiotów i płukanie żołądka – najlepiej w ciągu 4 godzin od przedawkowania
2. Podanie węgla aktywowanego – można rozważyć, jeśli od spożycia leku upłynęło mniej niż 2 godziny
3. Podanie specyficznego antidotum – N-acetylocysteiny lub metioniny, doustnie lub dożylnie

Maksymalne działanie ochronne antidotum uzyskuje się do 8 godzin po spożyciu paracetamolu. W przypadku wątpliwości co do momentu przyjęcia leku, należy niezwłocznie podać N-acetylocysteinę.¹⁵

Schemat podawania N-acetylocysteiny dożylnie (zalecana dawka: 300 mg/kg w ciągu 2 godzin i 15 minut):¹⁶

Dla dorosłych:

• Dawka wysycająca: 150 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 1,5 ml/kg 20% wodnego roztworu o pH 6,5) podawana powoli poprzez wstrzyknięcie dożylne lub rozpuszczona w 200 ml 5% dekstrozy, podawana przez 15 minut
• Dawka podtrzymująca:
  • Początkowo 50 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 0,25 ml/kg 20% wodnego roztworu o pH 6,5) rozpuszczonej w 500 ml 5% dekstrozy podawana powoli poprzez wstrzyknięcie dożylne w ciągu 4 godzin
  • Następnie 100 mg/kg N-acetylocysteiny (równowartość 0,50 ml/kg 20% wodnego roztworu o pH 6,5) rozpuszczonej w 1000 ml 5% dekstrozy podawana powoli poprzez wstrzyknięcie dożylne w ciągu 16 godzin

Dla dzieci objętość 5% roztworu dekstrozy do infuzji musi być dostosowana do wieku i wagi dziecka w celu uniknięcia wystąpienia obrzęku płuc.¹⁷

Podawanie 20% wodnego roztworu N-acetylocysteiny można przerwać, jeśli wyniki badań krwi potwierdzą poziom paracetamolu poniżej 200 μg/ml. Należy pamiętać, że działania niepożądane związane z dożylnym podawaniem N-acetylocysteiny obejmują wysypkę skórną oraz reakcje anafilaktyczne, które mogą wystąpić w ciągu 15 minut do 1 godziny od momentu rozpoczęcia infuzji.¹⁸

Schemat podawania N-acetylocysteiny doustnie (do 10 godzin po przedawkowaniu):¹⁹

Dla dorosłych:

• Dawka początkowa: 140 mg/kg masy ciała
• 17 dawek po 70 mg/kg masy ciała co 4 godziny każda

Każda dawka powinna być rozpuszczona do uzyskania 5% roztworu. Antidotum można rozpuścić w napoju typu coca-cola, soku grejpfrutowym, pomarańczowym lub wodzie przed podaniem, ze względu na nieprzyjemny zapach i drażniące właściwości N-acetylocysteiny. Jeśli pacjent zwymiotuje przyjętą dawkę w ciągu godziny od podania, należy podać kolejną. Antidotum (rozpuszczone w wodzie) może być podane również poprzez zgłębnik wprowadzony do dwunastnicy, jeśli zachodzi taka konieczność.²⁰

Postępowanie przy przedawkowaniu fenylefryny i chlorfenaminy

W przypadku przedawkowania fenylefryny i chlorfenaminy stosuje się leczenie objawowe. Nadciśnienie tętnicze wywołane przedawkowaniem fenylefryny można złagodzić poprzez podanie leku blokującego receptory α-adrenergiczne.²¹

Podsumowanie objawów przedawkowania