Właściwości farmakodynamiczne leku Systen 50

Systen 50 jest systemem transdermalnym zawierającym jako substancję czynną 3,2 mg estradiolu półwodnego, uwalniającym z powierzchni 16 cm² dawkę 50 mikrogramów estradiolu w ciągu 24 godzin. Produkt należy do grupy farmakoterapeutycznej estrogenów naturalnych i półsyntetycznych, estradiol, oznaczonej kodem ATC: G03 CA03.¹

Lek zawiera półwodny estradiol (17β-estradiol), który jest syntetycznym estrogenem chemicznie i biologicznie identycznym z endogennym ludzkim estradiolem.²

Mechanizm działania

17β-estradiol jest biologicznie najsilniejszym estrogenem produkowanym przez jajniki, a jego syntezę w pęcherzykach jajnikowych regulują hormony przysadki mózgowej. Jak wszystkie hormony steroidowe, estradiol z łatwością przenika do komórek docelowych, gdzie wiąże się ze specyficznymi makromolekułami (receptorami). Utworzony kompleks estradiol-receptor oddziałuje następnie na DNA, modyfikując aktywność transkrypcyjną. Efektem tego oddziaływania jest zarówno zwiększenie jak i zmniejszenie syntezy białek oraz zmiany w funkcjonowaniu komórek.³

Wydzielanie estradiolu zmienia się w trakcie cyklu miesiączkowego. Endometrium wykazuje wysoką wrażliwość na estradiol, który reguluje jego proliferację podczas fazy folikularnej cyklu, a w połączeniu z progesteronem wywołuje zmiany wydzielnicze w fazie lutealnej. W okresie menopauzy sekrecja estradiolu staje się nieregularna, by ostatecznie ustać całkowicie. Niedobór estradiolu wiąże się z występowaniem charakterystycznych objawów menopauzalnych, takich jak:⁴

• Niestabilność naczynioruchowa (uderzenia gorąca)
• Zaburzenia snu
• Obniżenie nastroju (nastrój depresyjny)
• Objawy atrofii sromu, pochwy i dróg moczowych
• Zwiększona utrata masy kostnej

Ponadto, obserwuje się coraz więcej doniesień wskazujących na zwiększoną częstość występowania chorób układu krążenia związanych z niedoborem estrogenów.⁵

Różnice między podaniem przezskórnym a doustnym

W przeciwieństwie do estrogenów podawanych doustnie, przezskórna aplikacja estrogenów pozwala w znacznym stopniu uniknąć stymulacji syntezy białek w wątrobie. W konsekwencji nie obserwuje się wpływu na stężenia krążących substratów reniny, globulin wiążących hormony tarczycy, globulin wiążących hormony płciowe oraz globulin wiążących kortyzol. Podobnie, nie wykazano wpływu na czynniki krzepnięcia.⁶

Estrogenowa terapia zastępcza okazała się skuteczna u większości kobiet po menopauzie, kompensując niedobór endogennego estrogenu. Wykazano, że przezskórne podawanie estradiolu w dawce 50 μg na dobę jest efektywne w leczeniu objawów menopauzy oraz przeciwdziałaniu utracie masy kostnej po menopauzie.⁷

U kobiet po menopauzie system transdermalny Systen 50 podwyższa stężenie estradiolu do wartości występujących we wczesnej fazie folikularnej cyklu. W rezultacie następuje zmniejszenie częstotliwości uderzeń gorąca, poprawa wskaźnika objawów menopauzalnych Kuppermana oraz korzystne zmiany w obrazie cytologicznym pochwy.⁸

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Leczenie objawów wazomotorycznych

W prospektywnym badaniu z podwójnie ślepą próbą kontrolowanym placebo, przeprowadzonym u kobiet po menopauzie doświadczających co najmniej ośmiu umiarkowanych lub silnych uderzeń gorąca na dobę, terapia produktem Systen 50 wykazała statystycznie istotne zmniejszenie częstości zarówno umiarkowanych i ciężkich, jak i wszystkich uderzeń gorąca w porównaniu do placebo. Stosowanie leku Systen 50 skutkowało redukcją częstości wszystkich uderzeń gorąca aż o 86%, podczas gdy odpowiedź na placebo wynosiła 55%. Warto podkreślić, że odsetek pacjentek całkowicie wolnych od objawów w okresie od 9 do 12 tygodnia leczenia wynosił 37% dla Systen 50, wobec zaledwie 5% dla placebo.⁹

Zapobieganie osteoporozie

Estrogenowa terapia zastępcza jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych metod terapeutycznych w prewencji osteoporozy u kobiet. Badania wykazały, że dzięki zastosowaniu tej metody następuje obniżenie resorpcji kości oraz zahamowanie lub całkowite zatrzymanie utraty masy kostnej u kobiet po menopauzie. Mechanizm działania estrogenu jest zbliżony do innych czynników przeciwdziałających resorpcji kości – prowadzi do zmniejszenia resorpcji kości oraz wypełnienia przestrzeni remodelowania. Dzięki temu dochodzi do wzrostu gęstości mineralnej kości w zakresie od 5% do 10%.¹⁰

Badania porównawcze przypadków u kobiet rasy białej potwierdziły, że estrogenowa terapia zastępcza prowadziła do zmniejszenia częstości złamań biodra i nadgarstka u pacjentek, które rozpoczęły leczenie w ciągu kilku lat od wystąpienia menopauzy.¹¹

W prospektywnym, randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą kontrolowanym placebo, przeprowadzonym u zdrowych kobiet po menopauzie stosujących Systen 50, stwierdzono statystycznie istotne zwiększenie gęstości kości w trzech kluczowych lokalizacjach:¹²

• Kręgosłup lędźwiowy
• Dystalna część kości promieniowej
• Biodro

Średnia zmiana gęstości kości kręgosłupa lędźwiowego po dwóch latach terapii produktem Systen 50 wyniosła +6,2% w porównaniu do placebo oraz +4,1% w odniesieniu do wartości wyjściowych. Analiza zmienności powtarzanych pomiarów wykazała statystycznie istotne zmiany w porównaniu z placebo już w szóstym miesiącu leczenia, a efekt ten utrzymywał się w kolejnych pomiarach.¹³

Wpływ na markery biochemiczne metabolizmu kostnego

Podczas terapii produktem Systen 50 zaobserwowano zależne od dawki zmniejszenie stężeń następujących markerów biochemicznych w osoczu:¹⁴

• Osteokalcyny – białka macierzy kostnej syntetyzowanego przez osteoblasty
• Kwaśnej fosfatazy specyficznej dla kości – enzymu związanego z resorpcją kości
• Proporcji wapnia do kreatyniny w moczu – parametru wskazującego na resorpcję kostną
• C-końcowego telopeptydu I typu kolagenu (Crosslaps™) – markera degradacji kolagenu

Zmiany powyższych markerów biochemicznych metabolizmu kostnego potwierdzają zmniejszenie intensywności przemodelowania kości oraz przywrócenie równowagi między resorpcją a tworzeniem się kości, charakterystycznej dla okresu przedmenopauzalnego.¹⁵

Bezpieczeństwo stosowania i ryzyko przedawkowania

Ze względu na transdermalną drogę podania, przedawkowanie produktu Systen 50 jest mało prawdopodobne. Jeśli jednak wystąpią objawy przedawkowania, należy niezwłocznie usunąć system transdermalny (plaster). Do klasycznych objawów przedawkowania estrogenów należą: tkliwość piersi, nudności, wymioty i/lub krwotok z dróg rodnych.¹⁶

Warto zaznaczyć, że przedawkowanie progestagenów może prowadzić do obniżenia nastroju, zmęczenia, wystąpienia trądziku oraz nadmiernego owłosienia, jednakże te objawy nie dotyczą bezpośrednio produktu Systen 50, który zawiera wyłącznie estradiol.¹⁷