hormonalna terapia zastępcza w leczeniu objawów niedoboru estrogenów
Wskazanie

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) to metoda leczenia stosowana głównie u kobiet w okresie menopauzalnym, której celem jest uzupełnienie niedoborów estrogenów. Niedobór estrogenów występuje naturalnie w okresie około- i pomenopauzalnym, a także może być skutkiem chirurgicznego usunięcia jajników, chemioterapii lub radioterapii. Objawy niedoboru estrogenów obejmują uderzenia gorąca, nocne poty, zaburzenia snu, suchość pochwy, bóle stawów, wahania nastroju oraz długofalowo zwiększone ryzyko osteoporozy i chorób sercowo-naczyniowych.

W Polsce stosowane są różne preparaty HTZ, które można podzielić na estrogenowe i estrogenowo-progesteronowe. Wśród preparatów doustnych dostępne są: Femoston, Klimonorm, Angeliq, Climen, Novofem, Premarin. Dostępne są również preparaty transdermalne (plastry) jak Estraderm MX, Oesclim, Systen oraz żele: Divigel, Oestrogel. W przypadku objawów atrofii urogenitalnej stosuje się preparaty dopochwowe: Ovestin, Vagifem. Kobiety z zachowaną macicą powinny stosować terapię złożoną (estrogen z progestagenem), aby zmniejszyć ryzyko rozrostu i raka endometrium.

Największe trudności w prowadzeniu HTZ wiążą się z indywidualnym doborem optymalnego schematu leczenia oraz oceną stosunku korzyści do ryzyka. Kontrowersje dotyczą potencjalnego wzrostu ryzyka raka piersi, choroby zakrzepowo-zatorowej i udaru mózgu, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu. Kluczowe jest wczesne rozpoczęcie terapii (najlepiej w ciągu 10 lat od menopauzy), stosowanie najniższej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas oraz regularne kontrole lekarskie. Ważne jest też uwzględnienie przeciwwskazań, takich jak nowotwory hormonozależne, aktywna choroba zakrzepowo-zatorowa, niewyleczone nadciśnienie tętnicze oraz choroby wątroby.

W praktyce klinicznej wyzwaniem pozostaje również edukacja pacjentek oraz przełamywanie mitów dotyczących HTZ. Obecnie podejście do terapii jest bardziej zindywidualizowane, z uwzględnieniem wieku pacjentki, nasilenia objawów, chorób współistniejących i preferencji kobiety. Warto podkreślić, że HTZ nie jest jedyną opcją leczenia – w przypadku przeciwwskazań lub niechęci pacjentki można rozważyć alternatywne metody, takie jak fitoestrogeny, selektywne modulatory receptorów estrogenowych (SERM) czy leki przeciwdepresyjne w leczeniu uderzeń gorąca.