Właściwości farmakodynamiczne leku Symformin XR

Symformin XR należy do grupy farmakoterapeutycznej leków obniżających stężenie glukozy we krwi, innych niż insuliny, a dokładniej do pochodnych biguanidu. Produkt leczniczy sklasyfikowany jest kodem ATC: A10BA02. Zawiera jako substancję czynną metforminę chlorowodorek, występującą w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg oraz 1000 mg w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu.¹

Mechanizm działania

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym z grupy pochodnych biguanidów, który wykazuje zdolność do zmniejszania stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą tego leku jest brak stymulacji wydzielania insuliny, co eliminuje ryzyko wystąpienia hipoglikemii u pacjentów.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:

• Redukcja wytwarzania glukozy w wątrobie – metformina hamuje procesy glukoneogenezy i glikogenolizy, co prowadzi do zmniejszenia produkcji glukozy w wątrobie³
• Zwiększenie insulinowrażliwości tkanek obwodowych – lek poprawia obwodowy wychwyt glukozy i jej wykorzystanie w mięśniach, zwiększając wrażliwość tych tkanek na działanie insuliny⁴
• Opóźnienie wchłaniania glukozy – metformina wpływa na procesy absorpcji glukozy w jelicie, spowalniając jej wchłanianie⁵

Na poziomie komórkowym, metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na enzym – syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich znanych dotychczas rodzajów nośników glukozy przez błony komórkowe (GLUT – glucose transporters).⁶

Działanie farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się z utrzymaniem masy ciała lub jej umiarkowanym zmniejszeniem, co stanowi istotną korzyść w porównaniu do innych leków przeciwcukrzycowych, które często powodują zwiększenie masy ciała.⁷

Metformina, niezależnie od działania hipoglikemizującego, wywiera korzystny wpływ na metabolizm lipidów. W kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych wykazano, że metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, stosowana w dawkach terapeutycznych, skutecznie zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów.⁸

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna metforminy została potwierdzona w licznych badaniach, z których najważniejszym jest prospektywne, randomizowane badanie United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS). Badanie to wykazało długotrwałe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, którzy otrzymywali metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenie pierwszego rzutu po nieskutecznej terapii samą dietą.⁹

Analiza wyników uzyskanych w badaniu UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznej dietoterapii wykazała:

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – odnotowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023, a także w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034¹⁰
• Redukcja śmiertelności związanej z cukrzycą – odnotowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie dietę (12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,017¹¹
• Zmniejszenie śmiertelności ogólnej – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej w grupie leczonej metforminą (13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu zarówno z grupą leczoną samą dietą (20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,011), jak i z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,021)¹²
• Redukcja ryzyka zawału mięśnia sercowego – zaobserwowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego w grupie leczonej metforminą (11 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie dietę (18 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,01¹³

Zastosowanie w terapii skojarzonej i innych wskazaniach

W przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, badania kliniczne nie wykazały istotnych korzyści dotyczących odległego rokowania.¹⁴

Metformina była również badana w terapii skojarzonej z insuliną u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1, jednakże oficjalne badania nie potwierdziły jednoznacznie korzyści klinicznych takiego połączenia.¹⁵

Interesujące jest zastosowanie metforminy poza głównymi wskazaniami diabetologicznymi. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność metforminy u pacjentek z zespołem policystycznych jajników (PCOS) w następujących aspektach:

• Poprawa objawów skórnych – metformina zmniejsza nasilenie zmian skórnych, takich jak trądzik i hirsutyzm, występujących w przebiegu PCOS¹⁶
• Normalizacja cykli menstruacyjnych – lek przyczynia się do regulacji występowania i regularności cyklów miesiączkowych¹⁷
• Stymulacja funkcji jajników – metformina wpływa na indukcję owulacji oraz zwiększenie jej częstości, co ma szczególne znaczenie w kontekście leczenia niepłodności związanej z PCOS¹⁸