Właściwości farmakodynamiczne bisoprololu

Bisoprolol należy do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych beta-adrenolityków (kod ATC: C07AB07). Jest lekiem wykazującym wysoką selektywność wobec receptorów beta1-adrenergicznych, co determinuje jego profil farmakodynamiczny oraz zastosowanie kliniczne w różnych jednostkach chorobowych układu sercowo-naczyniowego.¹

Mechanizm działania

Bisoprolol charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1-adrenergicznych. Lek nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej (ISA) ani istotnych właściwości stabilizujących błonę komórkową. Ważną cechą farmakodynamiczną bisoprololu jest jedynie niewielkie powinowactwo do receptorów beta2 zlokalizowanych w mięśniach gładkich oskrzeli i naczyń krwionośnych oraz receptorów beta2 uczestniczących w regulacji procesów metabolicznych.²

Dzięki takiemu profilowi farmakodynamicznemu bisoprolol zazwyczaj nie wpływa na opór dróg oddechowych ani na efekty metaboliczne zależne od receptorów beta2. Selektywność bisoprololu względem receptorów beta1-adrenergicznych utrzymuje się również poza zakresem dawek terapeutycznych, co stanowi istotną przewagę kliniczną w porównaniu z nieselektywnymi beta-adrenolitykami.³

Efekty farmakodynamiczne

W leczeniu nadciśnienia tętniczego dokładny mechanizm działania bisoprololu, podobnie jak innych leków blokujących receptory β1, nie został w pełni wyjaśniony. Istotne znaczenie wydaje się mieć obserwowane podczas terapii bisoprololem znaczące zmniejszenie stężenia reniny w osoczu, co wpływa na układ renina-angiotensyna-aldosteron.⁴

U pacjentów z dławicą piersiową farmakodynamiczne działanie bisoprololu polega na blokowaniu receptorów β1, co prowadzi do zwolnienia czynności serca i w konsekwencji zmniejszenia zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. Ten mechanizm działania odpowiada za skuteczne eliminowanie lub zmniejszanie objawów dławicowych.⁵

Po zastosowaniu doraźnym u pacjentów z chorobą wieńcową bez towarzyszącej przewlekłej niewydolności serca, bisoprolol wywołuje następujące efekty hemodynamiczne:

• zmniejszenie częstości akcji serca
• redukcję objętości wyrzutowej serca
• zmniejszenie pojemności minutowej serca
• ograniczenie zużycia tlenu przez mięsień sercowy

Podczas długotrwałej terapii bisoprololem obserwuje się zmniejszenie początkowo zwiększonego oporu obwodowego, co stanowi korzystny efekt hemodynamiczny.⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badanie CIBIS II

W badaniu klinicznym CIBIS II wzięło udział łącznie 2647 pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca. Populacja badana składała się z:

• 83% pacjentów (n = 2202) z niewydolnością serca klasy III wg NYHA
• 17% pacjentów (n = 445) z niewydolnością serca klasy IV wg NYHA

Wszyscy uczestnicy badania charakteryzowali się stabilną objawową niewydolnością serca z frakcją wyrzutową lewej komory ≤35% ocenianą echokardiograficznie.⁷

Wyniki badania CIBIS II wykazały istotną skuteczność kliniczną bisoprololu w porównaniu z placebo:

• Całkowita śmiertelność zmniejszyła się z 17,3% do 11,8%, co stanowi względne zmniejszenie o 34%
• Liczba nagłych zgonów uległa redukcji z 6,3% do 3,6%, co odpowiada względnemu zmniejszeniu o 44%
• Częstość występowania epizodów nasilenia niewydolności serca wymagających hospitalizacji spadła z 17,6% do 12%, co oznacza względne zmniejszenie o 36%
• Zaobserwowano znaczącą poprawę sprawności funkcjonalnej pacjentów według klasyfikacji NYHA

⁸

W fazie włączania bisoprololu do leczenia i zwiększania jego dawki odnotowano następujące przypadki hospitalizacji:

• 0,53% pacjentów hospitalizowano z powodu bradykardii
• 0,23% pacjentów hospitalizowano z powodu niedociśnienia
• 4,97% pacjentów hospitalizowano z powodu zaostrzenia niewydolności serca

Należy podkreślić, że częstość hospitalizacji w grupie leczonej bisoprololem nie była większa niż w grupie placebo, gdzie wynosiła odpowiednio 0%, 0,3% i 6,74%. W całym okresie trwania badania odnotowano 20 udarów mózgu zakończonych zgonem lub inwalidztwem w grupie bisoprololu i 15 takich przypadków w grupie placebo.⁹

Badanie CIBIS III

Badanie CIBIS III objęło 1010 pacjentów w wieku ≥65 lat z przewlekłą niewydolnością serca (PNS) o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (klasa II lub III według NYHA) oraz frakcją wyrzutową lewej komory ≤35%. Istotnym kryterium włączenia był brak wcześniejszego leczenia inhibitorami konwertazy angiotensyny, beta-adrenolitykami lub antagonistami receptora angiotensyny II.¹⁰

Protokół badania zakładał dwie strategie terapeutyczne:

1. Początkowe 6-miesięczne leczenie bisoprololem, a następnie terapia skojarzona bisoprololem i enalaprylem przez 6-24 miesięcy
2. Początkowe 6-miesięczne leczenie enalaprylem, a następnie terapia skojarzona bisoprololem i enalaprylem przez 6-24 miesięcy

¹¹

Wyniki badania CIBIS III wskazują na:

• Tendencję do częstszego pogarszania przewlekłej niewydolności serca w grupie, w której stosowano bisoprolol jako terapię początkową przez pierwsze 6 miesięcy
• Brak udowodnionej równoważności terapii rozpoczynanej od bisoprololu w porównaniu do terapii rozpoczynanej od enalaprilu w analizie per protocol
• Podobny odsetek występowania złożonego punktu końcowego (zgon i hospitalizacja) po zakończeniu badania w obu strategiach terapeutycznych: 32,4% w grupie leczonej początkowo bisoprololem w porównaniu do 33,1% w grupie leczonej początkowo enalaprylem (populacja per-protocol)

¹²

Rezultaty badania CIBIS III pozwalają na wyciągnięcie wniosku, że bisoprolol może być stosowany również u osób w podeszłym wieku z przewlekłą niewydolnością serca o niewielkim lub średnim nasileniu.¹³

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Bisoprolol fumaranu, który jest substancją czynną preparatu Sobycor dostępnego w dawkach 2,5 mg, 5 mg i 10 mg w postaci tabletek powlekanych, charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów beta1-adrenergicznych. Dzięki temu wykazuje korzystny profil działania farmakodynamicznego w terapii chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej i przewlekłej niewydolności serca. Kliniczne badania potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo stosowania bisoprololu, szczególnie w terapii przewlekłej niewydolności serca, gdzie wykazano istotne zmniejszenie śmiertelności całkowitej oraz częstości hospitalizacji spowodowanych zaostrzeniem choroby.¹⁴