Właściwości farmakodynamiczne rywaroksabanu

Rywaroksaban należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, a dokładniej jako bezpośrednie inhibitory czynnika Xa. Sklasyfikowany jest pod kodem ATC: B01AF01. Lek ten charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania oraz określonymi właściwościami farmakodynamicznymi, które determinują jego zastosowanie kliniczne w profilaktyce i leczeniu stanów zakrzepowych.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban wyróżnia się wysoką selektywnością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, dostępny w formie doustnej. Jego działanie farmakologiczne polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co w konsekwencji przerywa wewnątrz- oraz zewnątrzpochodną drogę kaskady krzepnięcia krwi. Mechanizm ten prowadzi do hamowania zarówno wytwarzania trombiny, jak i powstawania zakrzepu. Co istotne, rywaroksaban nie wykazuje bezpośredniego wpływu hamującego na trombinę (aktywowany czynnik II) oraz nie udowodniono jego działania na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban jest ściśle zależne od zastosowanej dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Istotną obserwacją kliniczną jest fakt, że przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT występuje ścisła korelacja między wartościami PT a stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi, gdzie współczynnik korelacji r wynosi 0,98. Należy jednak zauważyć, że użycie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Zgodnie z wytycznymi klinicznymi, wartość PT powinna być wyrażana w sekundach, a nie w postaci Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR – International Normalised Ratio). Wynika to z faktu, że INR jest systemem kalibracji opracowanym i zwalidowanym wyłącznie dla pochodnych kumaryny i nie można stosować tej metody oceny dla innych leków przeciwzakrzepowych, w tym rywaroksabanu.⁴

Odwracanie działania antykoagulacyjnego

Istotne informacje dotyczące możliwości odwracania działania farmakodynamicznego rywaroksabanu dostarczyło farmakologiczne badanie kliniczne przeprowadzone u zdrowych osób dorosłych (n=22). W badaniu oceniano skuteczność jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratu czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, IX i X) – powodował skrócenie średnich wartości PT (mierzonych za pomocą odczynnika Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, VII, IX i X) – wykazywał silniejsze działanie, skracając PT o około 3,5 sekundy

Co interesujące, 3-czynnikowy PCC, pomimo mniejszego wpływu na PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu z 4-czynnikowym PCC.⁵

Monitorowanie parametrów krzepnięcia

Oprócz wpływu na PT, rywaroksaban wydłuża również inne parametry krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, również w sposób zależny od dawki. Jednakże te parametry nie są zalecane do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. W codziennej praktyce klinicznej nie ma konieczności regularnego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Natomiast w przypadkach, gdy istnieją określone wskazania kliniczne, stężenie rywaroksabanu może zostać oznaczone za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁶

Postać farmaceutyczna i skład jakościowy

Rywaroksaban w produkcie Rivaroxaban Intas dostępny jest w postaci tabletek powlekanych zawierających 2,5 mg substancji czynnej. Tabletki mają charakterystyczny wygląd – są jasnożółte, okrągłe, obustronnie wypukłe, o średnicy około 6,00 mm, z wytłoczonym napisem „IL4″ z jednej strony. Poza substancją czynną, każda tabletka zawiera 27,90 mg laktozy jednowodnej, co stanowi ważną informację dla pacjentów z nietolerancją laktozy.⁷