Przeciwwskazania stosowania leku Ritonavir Accord

Rytonawir (Ritonavir Accord, 100 mg, tabletki powlekane) jest lekiem przeciwretrowirusowym oraz środkiem nasilającym właściwości farmakokinetyczne innych inhibitorów proteazy. Ze względu na jego złożony mechanizm działania i silne właściwości hamujące procesy biotransformacji, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których stosowanie tego leku jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii pacjentów zakażonych HIV.¹

Nadwrażliwość i niewyrównana choroba wątroby

Podstawowe przeciwwskazania do stosowania rytonawiru obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w leku. Ponadto, rytonawiru nie należy stosować jako środka nasilającego właściwości farmakokinetyczne lub leku przeciwretrowirusowego u pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, ze względu na ryzyko nasilenia dysfunkcji wątroby.²

Mechanizm interakcji z innymi lekami

Badania in vitro i in vivo wykazały, że rytonawir jest silnym inhibitorem procesów biotransformacji przebiegających z udziałem izoenzymów CYP3A i CYP2D6. To hamowanie enzymów metabolizujących leki prowadzi do zwiększenia stężenia wielu jednocześnie stosowanych produktów leczniczych, co może skutkować nasileniem ich działań niepożądanych, niekiedy do poziomu zagrażającego życiu pacjenta.³

Należy zwrócić uwagę, że modulujące enzym działanie rytonawiru może zależeć od dawki. W przypadku niektórych produktów leczniczych przeciwwskazania mogą dotyczyć bardziej sytuacji, gdy rytonawir stosowany jest jako lek przeciwretrowirusowy (w wyższych dawkach) niż sytuacji, gdy rytonawir stosowany jest jako lek wzmacniający właściwości farmakokinetyczne (w niższych dawkach).⁴

Przeciwwskazane grupy leków ze względu na interakcje

Leki układu sercowo-naczyniowego

Antagoniści receptorów adrenergicznych alfa-1 (alfuzosyna) nie powinny być stosowane jednocześnie z rytonawirem ze względu na ryzyko zwiększenia stężenia alfuzosyny w osoczu, co może prowadzić do ciężkiego niedociśnienia tętniczego.⁵

Leki przeciwdławicowe – jednoczesne podawanie ranolazyny z rytonawirem jest przeciwwskazane ze względu na zwiększone stężenie ranolazyny w osoczu, co może zwiększyć potencjalne ryzyko ciężkich i zagrażających życiu reakcji.⁶

Leki przeciwarytmiczne – amiodaron, beprydyl, dronedaron, enkainid, flekainid, propafenon i chinidyna są przeciwwskazane podczas terapii rytonawirem z powodu zwiększenia ich stężeń w osoczu, co zwiększa ryzyko arytmii lub innych ciężkich działań niepożądanych.⁷

Leki przeciwbólowe i przeciwgrzybicze

Leki przeciwbólowe – petydyna, piroksykam i propoksyfen są przeciwwskazane przy jednoczesnym stosowaniu z rytonawirem, ponieważ dochodzi do zwiększenia stężeń tych leków i ich metabolitów (np. norpetydyny) w osoczu. Zwiększa to ryzyko ciężkiej niewydolności oddechowej, zaburzeń hematologicznych lub innych ciężkich działań niepożądanych.⁸

Leki przeciwgrzybicze – worykonazol nie powinien być stosowany jednocześnie z rytonawirem w dawce 400 mg dwa razy na dobę i większej, ponieważ dochodzi do zmniejszenia stężenia worykonazolu w osoczu, co może prowadzić do braku działania przeciwgrzybiczego.⁹

Leki przeciwnowotworowe i antybiotyki

Leki przeciwnowotworowe – wenetoklaks nie powinien być podawany jednocześnie z rytonawirem ze względu na zwiększone stężenia wenetoklaksu w osoczu, które zwiększają ryzyko zespołu rozpadu guza, szczególnie w momencie rozpoczynania podawania dawki i podczas fazy stopniowego zwiększania dawki.¹⁰ Jednoczesne stosowanie neratynibu również jest przeciwwskazane ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich i zagrażających życiu reakcji, w tym hepatotoksyczności.¹¹

Antybiotyki – kwas fusydowy nie powinien być stosowany jednocześnie z rytonawirem ze względu na zwiększenie stężeń zarówno kwasu fusydowego, jak i rytonawiru w osoczu, co może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych obu leków.¹²

Leki stosowane w leczeniu dny moczanowej i leki przeciwhistaminowe

Leki stosowane w leczeniu dny moczanowej – kolchicyna jest przeciwwskazana w terapii skojarzonej z rytonawirem ze względu na możliwość wystąpienia ciężkich i zagrażających życiu reakcji u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby.¹³

Leki przeciwhistaminowe – astemizol i terfenadyna nie powinny być stosowane jednocześnie z rytonawirem, ponieważ zwiększają się ich stężenia w osoczu, co prowadzi do zwiększonego ryzyka ciężkich arytmii.¹⁴

Leki przeciw mykobakteriom i leki przeciwpsychotyczne

Leki przeciw mykobakteriom – ryfabutyna jest przeciwwskazana przy jednoczesnym stosowaniu rytonawiru w dawce 500 mg dwa razy na dobę jako leku przeciwretrowirusowego. Jest to spowodowane zwiększeniem stężenia ryfabutyny w surowicy, co wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, w tym zapalenia błony naczyniowej oka.¹⁵

Leki przeciwpsychotyczne i neuroleptyki – lurazydon, klozapina, pimozyd i kwetiapina są przeciwwskazane w połączeniu z rytonawirem. Zwiększenie stężeń tych leków w osoczu zwiększa ryzyko ciężkich zaburzeń hematologicznych lub innych ciężkich działań niepożądanych. W przypadku kwetiapiny, zwiększone stężenie może prowadzić nawet do śpiączki.¹⁶

Alkaloidy sporyszu i leki pobudzające perystaltykę

Alkaloidy sporyszu – dihydroergotamina, ergonowina, ergotamina i metyloergonowina są przeciwwskazane w terapii skojarzonej z rytonawirem ze względu na zwiększenie ich stężeń w osoczu, co może prowadzić do ostrego zatrucia sporyszem, w tym skurczu naczyń krwionośnych obwodowych i niedokrwienia.¹⁷

Lek pobudzający perystaltykę – cyzapryd jest przeciwwskazany podczas leczenia rytonawirem, ponieważ dochodzi do zwiększenia jego stężenia w osoczu, co zwiększa ryzyko ciężkich arytmii.¹⁸

Leki obniżające poziom lipidów we krwi

Inhibitory reduktazy HMG-CoA – lowastatyna i symwastatyna są przeciwwskazane podczas terapii rytonawirem ze względu na zwiększenie ich stężeń w osoczu, co zwiększa ryzyko miopatii, w tym rabdomiolizy.¹⁹

Inhibitor mikrosomalnego białka transportującego triglicerydy (MTTP) – lomitapid nie powinien być stosowany jednocześnie z rytonawirem ze względu na zwiększone stężenia lomitapidu w osoczu.²⁰

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 i leki uspokajające

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5) – awanafil jest przeciwwskazany w połączeniu z rytonawirem ze względu na zwiększone stężenie awanafilu w osoczu. Syldenafil jest przeciwwskazany wyłącznie wtedy, gdy jest stosowany w leczeniu nadciśnienia płucnego, gdyż zwiększenie stężenia syldenafilu w osoczu zwiększa możliwość wystąpienia związanych z nim działań niepożądanych (w tym obniżenia ciśnienia tętniczego i omdlenia).²¹

Wardenafil również jest przeciwwskazany w terapii skojarzonej z rytonawirem ze względu na zwiększone stężenia wardenafilu w osoczu.²²

Leki uspokajające, leki nasenne – klorazepat, diazepam, estazolam, flurazepam, midazolam podawany doustnie i triazolam są przeciwwskazane w leczeniu skojarzonym z rytonawirem ze względu na zwiększenie ich stężeń w osoczu. Prowadzi to do zwiększonego ryzyka skrajnej sedacji i depresji oddechowej.²³

Leki ziołowe

Preparaty zawierające ziele dziurawca (Hypericum perforatum) są przeciwwskazane podczas terapii rytonawirem ze względu na ryzyko zmniejszenia stężenia rytonawiru w osoczu i osłabienia jego działania klinicznego.²⁴

Przeciwwskazane leki w ujęciu tabelarycznym

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie rytonawiru

W praktyce klinicznej, stosowanie rytonawiru należy odradzić pacjentowi w następujących sytuacjach:

• Gdy pacjent wykazuje nadwrażliwość na rytonawir lub którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie²⁵
• U pacjentów z niewyrównaną chorobą wątroby, gdy rytonawir miałby być stosowany jako środek nasilający właściwości farmakokinetyczne lub lek przeciwretrowirusowy²⁶
• Gdy pacjent przyjmuje jakikolwiek z leków wymienionych w tabeli przeciwwskazanych produktów leczniczych, ze względu na ryzyko potencjalnie zagrażających życiu interakcji²⁷
• U pacjentów stosujących preparaty zawierające ziele dziurawca, które mogą obniżać stężenie rytonawiru w osoczu²⁸

Należy pamiętać, że siła niektórych przeciwwskazań może zależeć od dawki rytonawiru oraz od tego, czy jest on stosowany jako lek przeciwretrowirusowy (wyższe dawki), czy jako wzmacniacz farmakokinetyczny innych inhibitorów proteazy (niższe dawki).²⁹

Przed zastosowaniem rytonawiru konieczne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu farmakologicznego, uwzględniającego nie tylko leki na receptę, ale również preparaty dostępne bez recepty oraz suplementy diety i preparaty ziołowe. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących potencjalnych interakcji, należy skonsultować się z farmaceutą klinicznym lub skorzystać z aktualnych baz danych o interakcjach lekowych.³⁰