Przedawkowanie leku Pedicetamol 100 mg/ml, roztwór doustny

Przedawkowanie paracetamolu, substancji czynnej zawartej w produkcie leczniczym Pedicetamol, stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Szczególnie niebezpieczna jest hepatotoksyczność, która może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby, encefalopatii, śpiączki, a nawet śmierci. Nawet jeśli po przedawkowaniu nie występują natychmiast ciężkie objawy, pacjent powinien zostać niezwłocznie przetransportowany do placówki medycznej, gdyż objawy zagrażające życiu mogą pojawić się z opóźnieniem, nawet po trzech dniach od przyjęcia nadmiernej dawki.¹

Dawki toksyczne paracetamolu

Za minimalną dawkę toksyczną uznaje się 6 g u dorosłych oraz powyżej 100 mg/kg masy ciała u dzieci. Dawki przekraczające 20-25 g są potencjalnie śmiertelne. Długotrwałe przyjmowanie dawek większych niż 4 g/dobę również może prowadzić do przejściowej hepatotoksyczności.²

Fazy przedawkowania paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu przebiega w czterech charakterystycznych fazach, począwszy od momentu przyjęcia nadmiernej dawki:³

• FAZA I (12-24 godziny): manifestuje się poprzez nudności, wymioty, obfite pocenie i jadłowstręt.⁴
• FAZA II (24-48 godzin): obserwuje się pozorną poprawę kliniczną, jednak zaczynają wzrastać parametry laboratoryjne wskazujące na uszkodzenie wątroby – aktywność AspAT, AlAT, stężenie bilirubiny oraz wydłużenie czasu protrombinowego.⁵
• FAZA III (72-96 godzin): okres największej hepatotoksyczności, podczas którego wartości AspAT mogą osiągać nawet poziom 20 000 jednostek.⁶
• FAZA IV (7-8 dni): powrót do zdrowia, o ile nie doszło do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby.⁷

Hepatotoksyczność

Hepatotoksyczność jest najbardziej niebezpiecznym powikłaniem przedawkowania paracetamolu. Nie jest ona zazwyczaj obserwowana przed upływem 48-72 godzin od przyjęcia produktu leczniczego. Wykazano korelację pomiędzy stężeniem paracetamolu w osoczu większym niż 300 μg/ml, mierzonym 4 godziny po przyjęciu leku, a uszkodzeniami wątroby u 90% pacjentów. Proces ten może rozpocząć się już przy stężeniu większym niż 120 μg/ml po 4 godzinach lub większym niż 30 μg/ml po 12 godzinach od przyjęcia nadmiernej dawki.⁸

Oprócz uszkodzenia wątroby, przedawkowanie paracetamolu może prowadzić również do martwicy kanalików nerkowych oraz uszkodzenia mięśnia sercowego.⁹

Postępowanie terapeutyczne w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania paracetamolu kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego:

1. Dekontaminacja przewodu pokarmowego: aspiracja oraz płukanie żołądka powinny być wykonane we wszystkich przypadkach, najlepiej w ciągu 4 godzin od przyjęcia nadmiernej dawki produktu leczniczego.¹⁰
2. Podanie antidotum: Specyficznym antidotum stosowanym przy zatruciu paracetamolem jest N-acetylocysteina. Może być podawana dożylnie lub doustnie.¹¹

Przy podaniu dożylnym zalecana dawka N-acetylocysteiny wynosi 300 mg/kg masy ciała (co odpowiada 1,5 ml/kg mc. 20% roztworu wodnego; pH: 6,5), podawana przez 20 godzin i 15 minut, według następującego schematu:¹²

Dla dorosłych:

• Dawka nasycająca: 150 mg/kg mc. (co odpowiada 0,75 ml/kg mc. 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny; pH: 6,5) podawane poprzez powolną infuzję dożylną lub rozcieńczone w 200 ml 5% dekstrozy przez 15 minut.¹³
• Leczenie podtrzymujące:
  • Początkowo należy podać 50 mg/kg mc. (co odpowiada 25 ml/kg 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny; pH: 6,5) w 500 ml 5% dekstrozy poprzez powolną infuzję dożylną przez 4 godziny.¹⁴
  • Następnie, należy podać 100 mg/kg mc. (co odpowiada 0,50 ml/kg mc. 20% roztworu wodnego N-acetylocysteiny; pH: 6,5) w 1000 ml 5% dekstrozy poprzez powolną infuzję dożylną przez 16 godzin.¹⁵

Dla dzieci: Ilość 5% roztworu dekstrozy do infuzji powinna być dostosowana do wieku i masy ciała dziecka, w celu uniknięcia zatorów naczyniowych w płucach.¹⁶

Podawanie dożylne N-acetylocysteiny może zostać przerwane, gdy badanie krwi wykaże stężenie paracetamolu poniżej 200 μg/ml.¹⁷

Przy podaniu doustnym, N-acetylocysteina powinna zostać podana w ciągu 10 godzin od przedawkowania. Zalecany schemat dawkowania dla dorosłych obejmuje:¹⁸

• dawkę pojedynczą wynoszącą 140 mg/kg masy ciała,¹⁹
• następnie 17 dawek po 70 mg/kg masy ciała, podawanych co 4 godziny.²⁰

Ze względu na nieprzyjemny zapach oraz właściwości drażniące i wywołujące stan zapalny, każda dawka doustna powinna zostać rozcieńczona do stężenia 5% w napoju typu cola, soku pomarańczowym, soku winogronowym lub wodzie. W przypadku wystąpienia wymiotów w ciągu godziny od podania, należy powtórzyć dawkę. Jeżeli jest to konieczne, odtrutka (rozpuszczona w wodzie) może zostać podana przez sondę dwunastniczną.²¹

Skuteczność antidotum i działania niepożądane

Skuteczność N-acetylocysteiny jest największa, gdy zostanie podana w ciągu 8 godzin od zatrucia. Po tym czasie jej efektywność stopniowo się zmniejsza, a po 15 godzinach od zatrucia antidotum staje się nieskuteczne.²²

Podczas dożylnego podawania N-acetylocysteiny bardzo rzadko mogą wystąpić działania niepożądane w postaci wysypki skórnej oraz reakcji anafilaktycznej, zazwyczaj w ciągu 15 minut do 1 godziny od rozpoczęcia infuzji.²³

Monitorowanie pacjenta po przedawkowaniu

W przypadku podejrzenia przedawkowania, gdy przyjęta dawka przekracza 150 mg/kg masy ciała lub nie można dokładnie ustalić przyjętej dawki, konieczne jest pobranie próbki osocza po 4 godzinach od przyjęcia produktu leczniczego w celu oznaczenia stężenia paracetamolu.²⁴

W przypadku wystąpienia hepatotoksyczności powinny zostać przeprowadzone badania czynności wątroby, które należy powtarzać co 24 godziny.²⁵

Tabela objawów przedawkowania paracetamolu (Pedicetamol 100 mg/ml)

Śmierć z powodu przedawkowania paracetamolu najczęściej następuje w wyniku martwicy wątroby. Niewydolność wątroby może prowadzić do encefalopatii, śpiączki i zgonu.²⁶