Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Paroxinor 20 mg

Wpływ paroksetyny na płodność, ciążę i laktację: wskazówki dla lekarzy

W praktyce klinicznej istotne jest precyzyjne informowanie pacjentów o potencjalnym wpływie leków na płodność, przebieg ciąży oraz możliwość karmienia piersią. Poniższe opracowanie dotyczy paroksetyny (Paroxinor, 20 mg, tabletki powlekane) i zawiera szczegółowe wytyczne dotyczące postępowania z kobietami w ciąży lub karmiącymi piersią, które wymagają leczenia tym lekiem.¹

Wpływ na ciążę

Ryzyko wad wrodzonych po ekspozycji na paroksetynę w pierwszym trymestrze ciąży jest przedmiotem szczególnej uwagi klinicznej. Badania epidemiologiczne sugerują niewielkie zwiększenie ryzyka wad wrodzonych, ze szczególnym uwzględnieniem anomalii układu krążenia, takich jak ubytki przegrody międzykomorowej i międzyprzedsionkowej serca. Należy zaznaczyć, że mechanizm tego zjawiska pozostaje niewyjaśniony. Dane wskazują, że prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z wadą wrodzoną układu krążenia przez kobiety przyjmujące paroksetynę jest niższe niż 2/100, podczas gdy oczekiwana częstość takich wad w populacji ogólnej wynosi około 1/100.²

Zasady stosowania paroksetyny w ciąży

Paroksetynę należy stosować u kobiet ciężarnych wyłącznie w przypadku ścisłych wskazań klinicznych. Jako lekarz prowadzący, należy dokładnie rozważyć możliwość zastosowania alternatywnych metod terapeutycznych u pacjentek w ciąży lub planujących koncepcję. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie nagłego przerwania farmakoterapii paroksetyną w trakcie ciąży, ze względu na ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych zarówno u matki, jak i płodu.³

Objawy u noworodków po ekspozycji na paroksetynę w okresie płodowym

Noworodki, których matki przyjmowały paroksetynę w późniejszych okresach ciąży, szczególnie w ostatnim trymestrze, wymagają ścisłej obserwacji klinicznej. U tych dzieci mogą wystąpić następujące objawy:⁴

• Zaburzenia oddechowe – zespół ostrej niewydolności oddechowej, sinica, bezdech
• Zaburzenia neurologiczne – drgawki, wzmożone lub zmniejszone napięcie mięśniowe, nasilenie odruchów, drżenie
• Zaburzenia metaboliczne – hipoglikemia, niestabilność temperatury
• Zaburzenia żywieniowe – trudności z pobieraniem pokarmu, wymioty
• Zaburzenia behawioralne – zdenerwowanie, drażliwość, letarg, ciągły płacz, senność, trudności ze snem

Powyższe objawy mogą być wynikiem działania serotoninergicznego leku lub stanowić manifestację zespołu odstawiennego. Istotne jest, że w większości przypadków powikłania te występują bezpośrednio po porodzie lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia noworodka.⁵

Przetrwałe nadciśnienie płucne u noworodków (PPHN)

Dane epidemiologiczne wskazują, że stosowanie inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), w tym paroksetyny, w późnym okresie ciąży może zwiększać ryzyko wystąpienia przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodka (PPHN). Obserwowane ryzyko wynosi około 5 przypadków na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej PPHN występuje z częstością 1-2 przypadków na 1000 ciąż.⁶

Ryzyko krwotoku poporodowego

Dane z badań obserwacyjnych wskazują na zwiększone (mniej niż dwukrotnie) ryzyko wystąpienia krwotoku poporodowego u pacjentek, które były eksponowane na leki z grupy SSRI lub SNRI w ciągu miesiąca poprzedzającego poród. Informacja ta powinna być uwzględniona w planowaniu opieki okołoporodowej nad pacjentką.⁷

Toksyczność reprodukcyjna w badaniach przedklinicznych

Badania na modelach zwierzęcych wykazały toksyczny wpływ paroksetyny na funkcje reprodukcyjne, jednak nie wskazywały na bezpośrednie szkodliwe działanie na przebieg ciąży, rozwój zarodka i płodu, przebieg porodu czy rozwój noworodka.⁸

Wpływ na karmienie piersią

Paroksetyna przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach. W opublikowanych badaniach stężenia leku w surowicy niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące paroksetynę były nieoznaczalne (<2 ng/ml) lub bardzo niskie (<4 ng/ml). Co istotne, u tych niemowląt nie obserwowano żadnych objawów działania leku. Ze względu na brak przewidywanego negatywnego wpływu na dziecko, można rozważyć kontynuację karmienia piersią podczas terapii paroksetyną, po dokładnym omówieniu korzyści i ryzyka z pacjentką.⁹

Wpływ na płodność

Badania przedkliniczne przeprowadzone na zwierzętach wykazały, że stosowanie paroksetyny może wpływać na jakość nasienia. Wyniki badań in vitro na materiale ludzkim mogą sugerować podobne działanie, jednak opisy przypadków klinicznych pacjentów stosujących paroksetynę i inne leki z grupy SSRI wskazują, że potencjalny wpływ na jakość nasienia ma charakter przemijający. Do chwili obecnej nie zaobserwowano istotnego klinicznie wpływu paroksetyny na płodność u ludzi.¹⁰

Zalecenia dla lekarzy dotyczące informowania pacjentek

Informowanie pacjentek w ciąży

Przekazując informacje kobietom w ciąży lub planującym ciążę, które wymagają leczenia paroksetyną, lekarz powinien:¹¹

1. Omówić potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem paroksetyny w ciąży, ze szczególnym uwzględnieniem niewielkiego wzrostu ryzyka wad wrodzonych układu krążenia w pierwszym trymestrze.
2. Przedstawić możliwe alternatywne metody leczenia.
3. Wyjaśnić potencjalne konsekwencje odstawienia leku i podkreślić konieczność konsultacji przed jakąkolwiek zmianą w terapii.
4. Poinformować o konieczności ścisłej obserwacji noworodka po porodzie, jeśli matka przyjmowała paroksetynę w późniejszym okresie ciąży.
5. Wyjaśnić zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego przy stosowaniu paroksetyny w ostatnim miesiącu ciąży.

Informowanie pacjentek karmiących piersią

W przypadku kobiet karmiących piersią, lekarz powinien przekazać następujące informacje:¹²

1. Paroksetyna przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach.
2. Stężenia leku u karmionych niemowląt są nieoznaczalne lub bardzo niskie.
3. Dotychczas nie odnotowano objawów działania leku u niemowląt karmionych przez matki przyjmujące paroksetynę.
4. Indywidualna decyzja o kontynuacji karmienia piersią powinna opierać się na ocenie korzyści wynikających z leczenia dla matki oraz korzyści z karmienia naturalnego dla dziecka.

Informowanie o wpływie na płodność

Informując pacjentów o potencjalnym wpływie paroksetyny na płodność, lekarz powinien podkreślić:¹³

1. Badania przedkliniczne wykazały potencjalny wpływ na jakość nasienia, jednak wpływ ten wydaje się być przemijający.
2. Nie odnotowano klinicznie istotnego wpływu paroksetyny na płodność u ludzi.
3. W przypadku obaw związanych z płodnością zalecana jest konsultacja przed rozpoczęciem lub odstawieniem leczenia paroksetyną.