Właściwości farmakodynamiczne leku Panzol Pro

Pantoprazol, substancja czynna zawarta w leku Panzol Pro 20 mg tabletki dojelitowe, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP) i jest oznaczony kodem ATC: A02BC02. Inhibitory pompy protonowej stanowią grupę leków wykorzystywanych w terapii schorzeń związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego w żołądku.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest podstawionym benzoimidazolem, który wykazuje swoiste działanie hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Mechanizm działania pantoprazolu polega na specyficznym blokowaniu pompy protonowej znajdującej się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. W środowisku kwaśnym, które występuje w świetle kanalików komórek okładzinowych, pantoprazol ulega przekształceniu do postaci czynnej, która skutecznie hamuje aktywność enzymu H+, K+-ATP-azy. Enzym ten odpowiada za końcowy etap wytwarzania kwasu solnego w żołądku.²

Istotną cechą pantoprazolu jest fakt, że wiąże się on z pompą protonową na poziomie receptora komórkowego, dzięki czemu może wpływać na wydzielanie kwasu solnego niezależnie od stymulacji przez inne substancje, takie jak acetylocholina, histamina czy gastryna. Działanie pantoprazolu jest identyczne zarówno przy podaniu doustnym, jak i dożylnym.³

Zależność efektu od dawki

Stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego przez pantoprazol wykazuje zależność od zastosowanej dawki leku. Efekt hamujący dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu. Klinicznie przekłada się to na szybkie ustępowanie objawów choroby refluksowej przełyku – u większości pacjentów zgaga i objawy refluksu ustępują w ciągu jednego tygodnia terapii.⁴

Wpływ na wydzielanie gastryny

Zmniejszenie kwaśności treści żołądkowej pod wpływem pantoprazolu prowadzi do proporcjonalnego zwiększenia wydzielania gastryny – hormonu produkowanego przez komórki G błony śluzowej żołądka. Jest to fizjologiczna odpowiedź organizmu na zmniejszoną kwaśność. Ważne jest, że proces zwiększonego wydzielania gastryny ma charakter odwracalny.⁵

W trakcie krótkotrwałego stosowania pantoprazolu wartości stężenia gastryny na czczo ulegają zwiększeniu, jednak w większości przypadków nie przekraczają górnej granicy normy. Podczas długotrwałej terapii stężenie gastryny zwykle ulega podwojeniu, natomiast nadmierne zwiększenie jej stężenia obserwuje się jedynie sporadycznie.⁶

Wpływ na komórki ECL

Konsekwencją długotrwałego leczenia pantoprazolem może być łagodny do umiarkowanego rozrost specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego w żołądku (tzw. komórki ECL – enterochromaffinopodobne). Rozrost ten klasyfikuje się zazwyczaj jako prosty do gruczolakowatego. Istotne jest, że w przeciwieństwie do wyników badań na zwierzętach, u ludzi nie zaobserwowano powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka podczas terapii pantoprazolem.⁷

Wpływ na stężenie Chromograniny A

Stosowanie leków przeciwwydzielniczych, w tym pantoprazolu, prowadzi do zmniejszenia wydzielania kwasu solnego w żołądku, co skutkuje zwiększeniem stężenia gastryny w osoczu. Jednocześnie, z powodu zmniejszonego pH w żołądku, dochodzi do wzrostu stężenia Chromograniny A (CgA), markera wykorzystywanego w diagnostyce guzów neuroendokrynnych. Zwiększone stężenie CgA może zaburzać wyniki badań diagnostycznych ukierunkowanych na wykrycie guzów neuroendokrynnych.⁸

W związku z tym, na podstawie dostępnych danych zaleca się przerwanie stosowania inhibitorów pompy protonowej na okres od 5 do 2 tygodni przed planowanym oznaczaniem stężenia CgA. Przerwa ta pozwala na normalizację stężenia Chromograniny A, które mogło być podwyższone w wyniku terapii inhibitorem pompy protonowej, i powrót do wartości referencyjnych.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność kliniczną pantoprazolu w dawce 20 mg potwierdzono w retrospektywnej analizie 17 badań klinicznych, w których łącznie uczestniczyło 5960 pacjentów z chorobą refluksową przełyku (GERD). Oceniano występowanie typowych objawów związanych z refluksem, takich jak zgaga i kwaśne odbijanie, stosując standaryzowaną metodologię. Do analizy włączono badania charakteryzujące się przynajmniej jednym punktem oceny zarzucania kwasu po dwóch tygodniach terapii.¹⁰

Większość analizowanych badań opierała się na rozpoznaniu GERD postawionym na podstawie oceny endoskopowej, z wyjątkiem jednego badania, w którym kwalifikacja pacjentów opierała się wyłącznie na symptomatologii.¹¹

Wyniki leczenia zgagi

Wyniki analizy wskazują na wysoką skuteczność pantoprazolu w łagodzeniu objawów choroby refluksowej. Odsetek pacjentów, u których zaobserwowano całkowite ustąpienie zgagi, wzrastał wraz z czasem trwania terapii:

Powyższe dane wskazują na szybkie działanie leku oraz kumulację efektu terapeutycznego w czasie trwania leczenia.¹²

Wyniki leczenia kwaśnego odbijania

Podobne rezultaty, jak w przypadku terapii zgagi, uzyskano w odniesieniu do całkowitego ustąpienia kwaśnego odbijania. Odsetek pacjentów, u których ustąpiły całkowicie objawy zarzucania treści żołądkowej, wynosił:

Również w przypadku tego objawu obserwowano wzrost skuteczności terapii wraz z wydłużaniem czasu leczenia.¹³

Porównanie skuteczności z innymi lekami

W porównaniu z innymi dostępnymi opcjami terapeutycznymi, pantoprazol okazał się:

• Skuteczniejszy od placebo we wszystkich przeprowadzonych badaniach
• Skuteczniejszy od antagonistów receptora H2 (H2RA)
• Nie gorszy (non-inferior) w porównaniu do innych inhibitorów pompy protonowej

Warto podkreślić, że skuteczność pantoprazolu w łagodzeniu objawów choroby refluksowej była w znacznym stopniu niezależna od początkowego stopnia zaawansowania GERD. Oznacza to, że lek wykazuje podobną efektywność zarówno u pacjentów z łagodną, jak i zaawansowaną postacią choroby refluksowej przełyku.¹⁴