Działania niepożądane leku Olpinat (olanzapina 10 mg)

Profil bezpieczeństwa olanzapiny został dobrze scharakteryzowany na podstawie licznych badań klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu leku do obrotu. Znajomość pełnego spektrum działań niepożądanych ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznej farmakoterapii u pacjentów ze schorzeniami psychiatrycznymi.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa u dorosłych

Podczas terapii olanzapiną najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi (występującymi u ≥1% pacjentów) są: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, podwyższone stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów. Ponadto często występuje cukromocz, wzmożony apetyt, zawroty głowy, akatyzja, parkinsonizm, leukopenia, neutropenia, dyskineza, niedociśnienie ortostatyczne oraz działania o charakterze antycholinergicznym. U pacjentów leczonych olanzapiną obserwuje się również często przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, a także objawy takie jak wysypka, astenia, zmęczenie, gorączka, ból stawów, podwyższoną aktywność fosfatazy zasadowej, gammaglutamylotransferazy, zwiększone stężenie kwasu moczowego, podwyższoną aktywność fosfokinazy kreatyninowej oraz obrzęki.²

Szczególne grupy pacjentów

Szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo stosowania olanzapiny u pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia. W badaniach klinicznych w tej grupie pacjentów zaobserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z grupą placebo. Bardzo często u tych pacjentów występuje nieprawidłowy chód i upadki, a często: zapalenie płuc, podwyższona temperatura, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.³

U pacjentów z chorobą Parkinsona i psychozą polekową bardzo często stwierdzano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy. Te objawy występowały częściej w porównaniu z placebo.⁴

Warto odnotować, że u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową, u których stosowano olanzapinę w skojarzeniu z walproinianem, stwierdzono neutropenię u 4,1% osób. Czynnikiem sprzyjającym mogło być wysokie stężenie walproinianu w osoczu. Przy stosowaniu olanzapiny z litem lub walproinianem często obserwowano drżenie, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększony apetyt i zwiększenie masy ciała, a także zaburzenia mowy. ^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała. Często stwierdzano również zaburzenia mowy.”>5}

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem olanzapiny można pogrupować według układów i częstości występowania. Poniższa tabela przedstawia pełne zestawienie działań niepożądanych, zgodnie z danymi z badań klinicznych oraz zgłoszeń spontanicznych.

Wpływ długotrwałej terapii na parametry metaboliczne

Długotrwałe stosowanie olanzapiny (przez co najmniej 48 tygodni) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia niekorzystnych zmian metabolicznych. Odsetek pacjentów, u których obserwowano istotne klinicznie zmiany dotyczące masy ciała, stężenia glukozy, cholesterolu całkowitego, frakcji LDL, HDL oraz triglicerydów, zwiększał się wraz z czasem trwania terapii. Po 9-12 miesiącach leczenia u dorosłych pacjentów tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi ulegało spowolnieniu po około 6 miesiącach.⁶

Dzieci i młodzież

Należy podkreślić, że olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży poniżej 18. roku życia. Mimo to, istnieją dane z badań klinicznych wskazujące na określony profil działań niepożądanych w tej grupie wiekowej.⁷

Działania niepożądane zgłaszane z większą częstością u młodzieży (13-17 lat) niż u dorosłych pacjentów obejmują:

• Zaburzenia metaboliczne i odżywiania:
  • Bardzo często: zwiększenie masy ciała – u młodzieży występuje znacznie częściej niż u dorosłych, a wielkość wzrostu masy ciała jest większa podczas długotrwałego stosowania
  • Bardzo często: podwyższone stężenie triglicerydów
  • Bardzo często: zwiększenie apetytu
  • Często: zwiększenie stężenia cholesterolu
• Zaburzenia układu nerwowego:
  • Bardzo często: uspokojenie polekowe (nadmierna potrzeba snu, letarg, senność)
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Często: suchość błony śluzowej jamy ustnej
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:
  • Bardzo często: zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (ALAT, AspAT)
• Zmiany w badaniach diagnostycznych:
  • Bardzo często: zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny
  • Bardzo często: zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy
  • Bardzo często: zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu

⁸

Szczególne ostrzeżenia dotyczące działań niepożądanych

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała jest jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych podczas leczenia olanzapiną. W badaniach klinicznych zaobserwowano istotny klinicznie przyrost masy ciała we wszystkich kategoriach wyjściowego Indeksu Masy Ciała (BMI). Po krótkotrwałym leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). W przypadku długotrwałego stosowania produktu (przynajmniej 48 tygodni) zwiększenie masy ciała o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często (odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów).⁹

Zaburzenia lipidowe

Obserwowano średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów), który był większy u pacjentów bez wyjściowych zaburzeń przemiany lipidów. Zaobserwowano zmiany wyjściowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/l) do wysokich (≥6,2 mmol/l), jak również zmiany z wartości granicznych (≥5,17 do <6,2 mmol/l) do wysokich (≥6,2 mmol/l), które występowały bardzo często.<sup data-drug="Olpinat" data-section="Działania niepożądane" title="Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i trójglicerydów) był większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia. […] Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (< 5,17 mmol/l) do dużych wartości (≥ 6,2 mmol/l). Zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości granicznych (≥ 5,17 do 10

Zaburzenia glikemii

Zmiany stężenia glukozy na czczo z wartości prawidłowych (<5,56 mmol/l) do wysokich (≥7 mmol/l) oraz zmiany z wartości granicznych (≥5,56 do <7 mmol/l) do wysokich (≥7 mmol/l) występowały bardzo często. Niezbyt często obserwowano również rozwój lub nasilenie cukrzycy, sporadycznie związane z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne.<sup data-drug="Olpinat" data-section="Działania niepożądane" title="Obserwowane zwiększenie początkowych prawidłowych wartości mierzonych na czczo (< 5,56 mmol/l) do dużych wartości (≥ 7 mmol/l). Zmiany początkowego stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥ 5,56 do 11

Zaburzenia pozapiramidowe

W badaniach klinicznych zaobserwowano, że częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną liczbowo była większa, jednak nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Parkinsonizm, akatyzja i dystonia występowały rzadziej u pacjentów leczonych olanzapiną niż u otrzymujących stopniowo zwiększane dawki haloperydolu. Ze względu na brak dokładnych informacji o wcześniejszym występowaniu ostrych lub przewlekłych ruchowych zaburzeń pozapiramidowych, obecnie nie można jednoznacznie stwierdzić, że olanzapina wywołuje mniej późnych dyskinez i/lub innych późnych zaburzeń pozapiramidowych.¹²

Objawy odstawienne

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. Należy uwzględnić potrzebę stopniowego odstawiania leku, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tych objawów.¹³

Hyperprolaktynemia

W badaniach klinicznych stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których wyjściowe stężenie prolaktyny było w normie. U większości pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy. Hiperprolaktynemia może wiązać się z występowaniem takich objawów jak zaburzenia miesiączkowania, powiększenie piersi, mlekotok czy zaburzenia erekcji.¹⁴