Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Podczas stosowania olanzapiny poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach terapii. W tym okresie należy prowadzić dokładne monitorowanie stanu pacjentów, obserwując potencjalne działania niepożądane oraz odpowiedź na leczenie.¹

Przeciwwskazania w otępieniu i zaburzeniach zachowania

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami psychozy i/lub zaburzeniami zachowania związanymi z otępieniem ze względu na zwiększoną śmiertelność oraz ryzyko niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów geriatrycznych (średnia wieku 78 lat) z otępieniem, odnotowano dwukrotnie wyższą częstość zgonów u osób otrzymujących olanzapinę w porównaniu z grupą placebo (3,5% vs 1,5%).²

Zidentyfikowane czynniki ryzyka zwiększonej śmiertelności w tej grupie obejmują:⁴

Choroba Parkinsona

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy związanej z chorobą Parkinsona wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy. W badaniach klinicznych obserwowano częste nasilenie objawów parkinsonizmu oraz omamy występujące częściej niż przy placebo. Ponadto olanzapina nie wykazywała większej skuteczności od placebo w leczeniu objawów psychotycznych.⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny to stan zagrażający życiu, związany ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Przypadki ZZN podczas terapii olanzapiną raportowano rzadko. Kliniczne objawy tego zespołu obejmują:⁶

• Bardzo wysoką gorączkę
• Sztywność mięśni
• Zaburzenia świadomości
• Objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego:
  • Niemiarowe tętno
  • Wahania ciśnienia tętniczego krwi
  • Częstoskurcz
  • Obfite pocenie się
  • Zaburzenia rytmu serca

W przebiegu ZZN może również wystąpić zwiększenie aktywności kinazy kreatynowej, mioglobinuria (rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów ZZN lub niewytłumaczonej wysokiej gorączki bez innych objawów klinicznych zespołu, należy natychmiast odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁷

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często raportowano występowanie hiperglikemii i/lub rozwój lub nasilenie objawów cukrzycy, niekiedy ze współwystępującą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może stanowić czynnik predysponujący.⁸

Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania leków przeciwpsychotycznych:⁹

1. Pomiar glukozy we krwi na początku leczenia
2. Kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia terapii olanzapiną
3. Kolejne badania co rok

Pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, w tym olanzapiną, należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie, osłabienie). Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej wystąpienia powinni być systematycznie monitorowani pod kątem pogorszenia kontroli glikemii.¹⁰

Zaburzenia stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo, u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia takich zaburzeń należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z dyslipidemią lub czynnikami ryzyka jej rozwoju.¹¹

U pacjentów leczonych olanzapiną zaleca się systematyczną kontrolę stężenia lipidów zgodnie z protokołem:¹²

1. Badanie na początku leczenia
2. Kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia terapii
3. Kolejne badania co 5 lat

Działanie przeciwcholinergiczne

Chociaż wykazano aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny in vitro, badania kliniczne ujawniły małą częstość występowania objawów z nią związanych. Jednak z uwagi na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując olanzapinę osobom z:¹³

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi stanami chorobowymi, gdzie działanie przeciwcholinergiczne może nasilać objawy

Czynność wątroby

Często obserwowano przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie w początkowym okresie leczenia. Należy zachować szczególną ostrożność i prowadzić dalszą obserwację u następujących grup pacjentów:¹⁴

• Ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi zaburzeń czynności wątroby
• Z uprzednio istniejącymi stanami związanymi z ograniczoną rezerwą czynnościową wątroby
• Stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku zdiagnozowania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego, cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać stosowanie olanzapiny.¹⁵

Neutropenia

Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z:¹⁶

• Małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
• Stosujących leki o znanym działaniu powodującym neutropenię
• Z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią lub chemioterapią
• Z hipereozynofilią lub chorobą proliferacyjną szpiku kostnego

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano przypadki neutropenii.¹⁷

Przerwanie stosowania leku

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny bardzo rzadko (≥ 0,01% i < 0,1%) zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak:¹⁸

• Pocenie się
• Bezsenność
• Drżenie
• Lęk
• Nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w dowolnym momencie po rozpoczęciu badania u pacjentów z wyjściowym QTcF < 500 ms) występowało niezbyt często (0,1% do 1%). Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania zdarzeń niepożądanych dotyczących serca w porównaniu z placebo.¹⁹

Należy zachować ostrożność podczas przepisywania olanzapiny jednocześnie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, szczególnie u:²⁰

• Pacjentów w podeszłym wieku
• Pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Pacjentów z zastoinową niewydolnością serca
• Pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• Pacjentów ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Związek czasowy między leczeniem olanzapiną a występowaniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej zgłaszano niezbyt często (≥ 0,1% i < 1%). Chociaż związek przyczynowo-skutkowy nie został jednoznacznie ustalony, należy identyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej, takie jak unieruchomienie pacjenta, i podejmować odpowiednie działania prewencyjne.²¹

Ogólny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem. Wykazano in vitro antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, co może powodować antagonistyczne działanie w stosunku do bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²²

Drgawki

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. U pacjentów leczonych olanzapiną rzadko zgłaszano napady drgawek, przy czym w większości tych przypadków stwierdzano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²³

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały ze statystycznie mniejszą częstością w grupie leczonej olanzapiną. Jednak ryzyko wystąpienia późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia. W przypadku wystąpienia objawów późnych dyskinez u pacjenta przyjmującego olanzapinę, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub nawet wystąpić po zakończeniu leczenia.²⁴

Niedociśnienie ortostatyczne

U pacjentów geriatrycznych obserwowano w trakcie badań klinicznych niezbyt często niedociśnienie ortostatyczne. U pacjentów powyżej 65 roku życia zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego.²⁵

Nagły zgon sercowy

W doniesieniach po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Ryzyko to było porównywalne z ryzykiem obserwowanym w przypadku innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁶

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały różne działania niepożądane, w tym przyrost masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz zwiększenie stężenia prolaktyny.²⁷

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Olanzapina Viatris zawiera aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny. Aspartam po podaniu doustnym ulega hydrolizie w przewodzie pokarmowym, a jednym z głównych produktów tego procesu jest fenyloalanina. Lek może być szkodliwy dla pacjentów z fenyloketonurią (PKU) – rzadką chorobą genetyczną, w której fenyloalanina gromadzi się w organizmie z powodu jej nieprawidłowego wydalania.²⁸

Olanzapina Viatris zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę ulegającą rozpadowi w jamie ustnej, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.²⁹