Właściwości farmakodynamiczne
Nolpaza 40 mg tabletki dojelitowe 40 mg

Właściwości farmakodynamiczne pantoprazolu

Pantoprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), sklasyfikowany pod kodem ATC: A02BC02. Jest substancją wykorzystywaną w leczeniu chorób związanych z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego w żołądku. Leczenie pantoprazolem charakteryzuje się wysoką selektywnością działania i specyficznym mechanizmem hamowania wydzielania kwasu żołądkowego.¹

Mechanizm działania pantoprazolu

Pantoprazol jest pochodną benzoimidazolu, która wykazuje specyficzne działanie hamujące na pompę protonową komórek okładzinowych żołądka. Mechanizm działania leku polega na selektywnym blokowaniu enzymu H+, K+-ATPazy, odpowiedzialnego za ostatni etap wydzielania kwasu solnego w żołądku. Aktywacja pantoprazolu następuje w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych, gdzie ulega on przekształceniu do postaci czynnej. Działanie hamujące pantoprazolu jest zależne od zastosowanej dawki i wpływa zarówno na podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu żołądkowego.²

W przeciwieństwie do innych leków stosowanych w celu redukcji wydzielania kwasu żołądkowego, pantoprazol oddziałuje bezpośrednio na pompę protonową, która stanowi ostatni etap sekrecji kwasu. Dzięki temu, że związanie pantoprazolu z pompą protonową następuje dystalnie w stosunku do receptorów komórkowych, substancja ta może hamować wydzielanie kwasu solnego niezależnie od rodzaju czynnika stymulującego (acetylocholina, histamina, gastryna). Ta właściwość zapewnia jednakową skuteczność działania pantoprazolu niezależnie od drogi podania – doustnej czy dożylnej.³

Efekty kliniczne pantoprazolu

Skuteczność kliniczna pantoprazolu przejawia się szybkim ustępowaniem objawów związanych z nadkwaśnością. U większości pacjentów ustąpienie objawów następuje w ciągu 2 tygodni od rozpoczęcia terapii. Podobnie jak w przypadku innych inhibitorów pompy protonowej i antagonistów receptora H2, leczenie pantoprazolem prowadzi do zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego, co w konsekwencji powoduje proporcjonalny wzrost stężenia gastryny w surowicy krwi.⁴

Wpływ na stężenie gastryny

Stosowanie pantoprazolu prowadzi do zwiększenia stężenia gastryny na czczo w surowicy krwi. Jest to zjawisko fizjologiczne, wynikające z mechanizmu sprzężenia zwrotnego w odpowiedzi na zahamowanie wydzielania kwasu solnego. Wzrost stężenia gastryny jest odwracalny po zakończeniu leczenia. Podczas krótkotrwałej terapii u większości pacjentów wartości stężenia gastryny nie przekraczają górnej granicy normy. W trakcie długotrwałego leczenia stężenie gastryny najczęściej ulega podwojeniu, jednak nadmierne zwiększenie tego parametru obserwuje się jedynie w pojedynczych przypadkach.⁵

Wpływ na komórki ECL

W wyniku długotrwałego stosowania pantoprazolu i towarzyszącemu temu wzrostowi stężenia gastryny, w rzadkich przypadkach obserwuje się niewielkie do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego (tzw. komórki ECL) w żołądku. Zjawisko to można porównać do rozrostu gruczolakowatego. Jednakże, w przeciwieństwie do wyników badań na zwierzętach, u ludzi nie stwierdzono rozwoju zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka w trakcie terapii pantoprazolem.⁶

Wpływ na stężenie chromograniny A

Istotnym aspektem farmakodynamiki pantoprazolu jest jego wpływ na stężenie chromograniny A (CgA) – markera guzów neuroendokrynnych. Leczenie przeciwwydzielnicze z zastosowaniem inhibitorów pompy protonowej prowadzi do zwiększenia stężenia CgA w odpowiedzi na zmniejszenie kwaśności wewnątrzżołądkowej. Zjawisko to może zakłócać diagnostykę w kierunku guzów neuroendokrynnych. W przypadku konieczności oznaczenia stężenia CgA zaleca się przerwanie terapii inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem. Pozwala to na powrót stężenia CgA, podwyższonego wskutek leczenia IPP, do zakresu wartości referencyjnych.⁷

Inne efekty farmakodynamiczne

Badania na zwierzętach wskazują, że w przypadku stosowania pantoprazolu przez okres dłuższy niż rok, nie można całkowicie wykluczyć wpływu leku na parametry określające czynność gruczołu tarczowego. Obserwacja ta wymaga uwzględnienia przy długotrwałej terapii pantoprazolem u pacjentów z zaburzeniami czynności tarczycy.⁸

Tabela podsumowująca właściwości farmakodynamiczne