Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania MST Continus

Produkt leczniczy MST Continus (siarczan morfiny w tabletkach powlekanych o zmodyfikowanym uwalnianiu) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne zagrożenia związane z tym silnym opioidem. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące stosowania leku u określonych grup pacjentów oraz w konkretnych sytuacjach klinicznych.¹

Przeciwwskazania stosowania

Nie zaleca się podawania produktu MST Continus w następujących przypadkach:

• Pacjentom przed operacją oraz przez 24 godziny po operacji
• Pacjentom w wieku poniżej 12 lat
• Dzieciom i młodzieży w wieku powyżej 12 lat w leczeniu bólu pooperacyjnego²

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Należy zachować szczególną ostrożność i w razie konieczności zmniejszyć dawkę produktu leczniczego w przypadku występowania u pacjenta następujących stanów:³

• Uzależnienie od opioidów, psychiczne uzależnienie od leków, substancji psychotropowych i(lub) alkoholu
• Zaburzenia związane z używaniem opioidów (OUD, ang. Opioid Use Disorder)
• Delirium tremens
• Występowanie ciężkich zaburzeń czynności ośrodka oddechowego i czynności płuc lub stanu, który prowadzi do wystąpienia powyższych zaburzeń
• Depresja oddechowa
• Ciężka postać serca płucnego
• Centralny bezdech senny
• Uraz głowy, zmiana śródczaszkowa lub podwyższone ciśnienie śródczaszkowe, zaburzenia świadomości o nieznanym pochodzeniu
• Niedociśnienie tętnicze związane z hipowolemią
• Przerost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu w pęcherzu (ryzyko rozerwania pęcherza moczowego)
• Zwężenie cewki moczowej
• Kolka nerkowa
• Ciężkie zaburzenia czynności nerek
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby
• Zaburzenia czynności dróg żółciowych
• Zapalenie trzustki
• Nieswoiste zapalenie jelit
• Niedoczynność tarczycy
• Niewydolność kory nadnerczy
• Guz chromochłonny
• Padaczka lub zwiększona skłonność do drgawek
• Pacjenci w podeszłym wieku
• Jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO i okres 2 tygodni od zaprzestania ich stosowania
• Jednoczesne podawanie leków hamujących czynność ośrodkowego układu nerwowego
• Zaparcia⁴

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów pediatrycznych i osoby w podeszłym wieku, ponieważ wykazują one większą wrażliwość na działanie morfiny. Nie zaleca się stosowania wysokich dawek morfiny od początku terapii, bez wcześniejszego stopniowego podawania małych dawek.⁵

Depresja oddechowa

Depresja ośrodka układu oddechowego stanowi główne ryzyko związane z przedawkowaniem opioidów. Pacjenci powinni być uważnie obserwowani pod kątem występowania objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia. Zaleca się poinformowanie pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia takich objawów.⁶

Zaburzenia oddychania podczas snu

MST Continus może powodować zaburzenia oddychania podczas snu, takie jak centralny bezdech senny (CBS) oraz hipoksemię (niski poziom tlenu we krwi). Objawy tych zaburzeń mogą obejmować:

• Przerwy w oddychaniu podczas snu
• Nocne przebudzenia z powodu duszności
• Trudności w utrzymaniu snu
• Nadmierna senność w ciągu dnia

W przypadku zaobserwowania powyższych objawów należy skontaktować się z lekarzem, który może rozważyć zmniejszenie dawki leku. Warto podkreślić, że stosowanie opioidów zwiększa ryzyko wystąpienia CBS w stopniu zależnym od dawki. Opioidy mogą również powodować pogorszenie istniejącego wcześniej bezdechu sennego. U pacjentów z centralnym bezdechem sennym należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dawki dobowej opioidu.⁷

Ciężkie skórne działania niepożądane

W związku z leczeniem morfiną notowano występowanie ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP), która może stanowić zagrożenie życia lub prowadzić do zgonu. Większość tych reakcji występuje w ciągu pierwszych 10 dni leczenia. Pacjent powinien zostać poinformowany o objawach podmiotowych i przedmiotowych AGEP oraz o konieczności zgłoszenia się do lekarza w przypadku ich wystąpienia.

W przypadku pojawienia się objawów wskazujących na AGEP należy natychmiast przerwać stosowanie morfiny i rozważyć alternatywne leczenie.⁸

Zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych

Morfina może powodować zaburzenia czynności wątroby i skurcz zwieracza Oddiego, co prowadzi do zwiększenia ciśnienia w drogach żółciowych, zwiększając ryzyko wystąpienia objawów dotyczących dróg żółciowych oraz zapalenia trzustki. Ponadto, ze względu na wywoływanie skurczu zwieraczy, morfina może prowadzić do występowania napadów kolki żółciowej lub nerkowej.⁹

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania morfiny po zabiegach chirurgicznych, zwłaszcza w obrębie dróg żółciowych, oraz u pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki.¹⁰

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem leków uspokajających

Należy zachować szczególną ostrożność stosując morfinę jednocześnie z lekami hamującymi czynność ośrodkowego układu nerwowego, szczególnie z benzodiazepinami lub lekami pochodnymi. Takie połączenie może prowadzić do:

• Nadmiernego uspokojenia
• Depresji oddechowej
• Śpiączki
• Śmierci

Z tego względu leczenie skojarzone z takimi lekami uspokajającymi należy stosować wyłącznie u pacjentów, u których nie są dostępne alternatywne metody leczenia. Jeśli zostanie podjęta decyzja o stosowaniu MST Continus w skojarzeniu z lekami uspokajającymi, należy podać najmniejszą skuteczną dawkę, a czas leczenia powinien być możliwie jak najkrótszy. Należy uważnie obserwować pacjenta pod kątem objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia. Bardzo istotne jest poinformowanie pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia takich objawów.¹¹

Zaburzenia związane z używaniem opioidów

W wyniku wielokrotnego podawania opioidów, takich jak MST Continus, może rozwinąć się tolerancja oraz uzależnienie fizyczne i (lub) psychiczne. Wielokrotne stosowanie produktu MST Continus może prowadzić do wystąpienia zaburzeń związanych z używaniem opioidów (OUD, ang. Opioid Use Disorder). Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia OUD to:

• Większa dawka leku
• Dłuższy czas leczenia opioidami
• Zaburzenia spowodowane nadużywaniem substancji psychoaktywnych (w tym alkoholu) w wywiadzie osobistym lub rodzinnym
• Aktualne używanie wyrobów tytoniowych
• Zaburzenia psychiczne w wywiadzie (np. ciężka depresja, zaburzenia lękowe lub zaburzenia osobowości)

Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie produktu MST Continus może prowadzić do przedawkowania i (lub) zgonu.¹²

Przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia produktem MST Continus należy uzgodnić z pacjentem cele leczenia i plan przerwania leczenia. Należy również informować pacjenta o ryzyku i objawach OUD. Pacjent powinien zgłosić się do lekarza prowadzącego, jeśli takie objawy wystąpią.

Niezbędna jest obserwacja pacjenta pod kątem zachowań związanych z aktywnym poszukiwaniem leku (np. zbyt wczesne prośby o uzupełnianie zapasu leku). Postępowanie to obejmuje przegląd stosowanych równocześnie opioidów i leków psychoaktywnych (takich jak benzodiazepiny). U pacjentów z objawami OUD należy rozważyć konsultację ze specjalistą od uzależnień.¹³

Ostry zespół klatki piersiowej u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową

Ze względu na możliwe powiązanie między ostrym zespołem klatki piersiowej (ACS, ang. acute chest syndrome) a podawaniem morfiny pacjentom z niedokrwistością sierpowatokrwinkową otrzymującym morfinę w czasie kryzysu naczyniowo-okluzyjnego, należy uważnie obserwować, czy nie występują u nich objawy ostrego zespołu klatki piersiowej.¹⁴

Niedrożność porażenna jelit

Należy zachować szczególną ostrożność, jeśli podejrzewa się możliwość wystąpienia niedrożności porażennej jelit i przerwać stosowanie w przypadku jej wystąpienia.¹⁵

Wpływ na próg drgawkowy

U pacjentów z epilepsją w wywiadzie, morfina może obniżać próg drgawkowy.¹⁶

Zaparcia

Morfina powoduje zaparcia. Z chwilą rozpoczęcia leczenia należy jednocześnie prowadzić profilaktykę zaparć.¹⁷

Doustna terapia przeciwpłytkowa

W pierwszym dniu leczenia skojarzonego inhibitorem P2Y12 i morfiną obserwowano zmniejszenie skuteczności leczenia inhibitorem P2Y12.¹⁸

Inhibitory monoaminooksydazy

Morfinę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów przyjmujących jednocześnie inhibitory MAO lub w okresie 2 tygodni od zaprzestania stosowania inhibitorów MAO.¹⁹

Nieodpowiednie drogi podania

Podanie dożylnie postaci doustnej może wywoływać ciężkie działania niepożądane.²⁰

Jednoczesne spożywanie alkoholu

Jednoczesne picie alkoholu i stosowanie produktu MST Continus może nasilać działania niepożądane produktu MST Continus; należy unikać równoczesnego przyjmowania.²¹

Wpływ na układ hormonalny

Opioidy mogą wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i osi podwzgórze-przysadka-gonady. Objawy takiego wpływu obejmują:

• Wzrost stężenia prolaktyny
• Obniżenie poziomu kortyzolu w surowicy
• Obniżenie poziomu testosteronu w surowicy

Zmiany te mogą prowadzić do wystąpienia objawów klinicznych.²²

Niewydolność nadnerczy

Opioidowe leki przeciwbólowe mogą spowodować nieodwracalną niewydolność nadnerczy i konieczność obserwowania pacjenta oraz zastosowania terapii zastępczej glikokortykosteroidami. Objawy niewydolności nadnerczy mogą obejmować:

• Nudności
• Wymioty
• Utratę apetytu
• Zmęczenie
• Osłabienie
• Zawroty głowy
• Niskie ciśnienie krwi

U pacjentów z niewydolnością kory nadnerczy (np. choroba Addisona) należy kontrolować stężenie kortyzolu w osoczu krwi, i jeśli to konieczne, prowadzić substytucję kortykosteroidów.²³

Zmniejszone wydzielanie hormonów płciowych i zwiększone wydzielanie prolaktyny

Długotrwałe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych może wiązać się ze zmniejszeniem wydzielania hormonów płciowych i zwiększeniem wydzielania prolaktyny. Objawy obejmują:

• Zmniejszenie popędu seksualnego
• Impotencję
• Brak miesiączki

²⁴

Tolerancja i hiperalgezja

Długotrwałe stosowanie produktu może prowadzić do rozwoju tolerancji na lek, powodując konieczność zastosowania stopniowo coraz większych dawek morfiny w celu utrzymania kontroli nad bólem. U pacjentów może wystąpić zjawisko hiperalgezji, która nie ustępuje po zwiększeniu dawki produktu MST Continus, szczególnie u pacjentów dotychczas leczonych dużymi dawkami. Konieczne może być zmniejszenie dawki siarczanu morfiny lub zmiana produktu na inny opioid.²⁵

Szczególne sytuacje związane z zabiegami chirurgicznymi

Pacjentom, którzy mają być poddani chordotomii lub innemu zabiegowi zniesienia czucia bólu, nie należy podawać produktu MST Continus na 12 godzin przed zabiegiem.²⁶

Nie zaleca się podawania produktu MST Continus w okresie okołooperacyjnym ani w ciągu 24 godzin po przeprowadzeniu zabiegu operacyjnego.²⁷

Interakcje z ryfampicyną

Ryfampicyna może zmniejszać stężenie morfiny w osoczu. Należy obserwować działanie przeciwbólowe morfiny oraz odpowiednio dostosować dawkowanie morfiny w trakcie i po zakończeniu leczenia ryfampicyną.²⁸

Właściwe stosowanie leku

Tabletki należy połykać w całości. Nie wolno ich dzielić, gryźć, żuć i kruszyć.²⁹

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Produkty MST Continus o mocach 10, 30 i 60 mg zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, nie powinni przyjmować ww. produktów.³⁰

Produkty MST Continus o mocach 30 mg oraz 60 mg zawierają barwnik żółcień pomarańczową (E 110), która może wywoływać reakcje alergiczne.³¹