Działania niepożądane siarczanu morfiny w tabletkach o zmodyfikowanym uwalnianiu MST Continus

Siarczan morfiny, substancja czynna produktu leczniczego MST Continus, może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tego silnego opioidu, ze szczególnym uwzględnieniem ich potencjalnych zagrożeń dla pacjenta.¹

Zaburzenia układu immunologicznego

Stosowanie morfiny może prowadzić do reakcji nadwrażliwości, które występują niezbyt często. W szczególnie niebezpiecznych przypadkach mogą wystąpić reakcje anafilaktyczne lub anafilaktoidalne, których częstość jest trudna do określenia z powodu ograniczonych danych. Warto zauważyć, że szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących MST Continus w dawkach 30 mg oraz 60 mg, gdyż zawierają one barwnik żółcień pomarańczową (E 110), który może dodatkowo wywoływać reakcje alergiczne.²

Zaburzenia psychiczne

Morfina może powodować różnorodne zaburzenia psychiczne, których nasilenie i charakter są indywidualne i zależą zarówno od osobowości pacjenta, jak i czasu trwania terapii. Do często występujących należą zmiany poziomu aktywności (przeważnie obniżenie, ale może wystąpić również podwyższona aktywność), bezsenność oraz zaburzenia funkcji poznawczych i sensorycznych, w tym zaburzenia percepcji i stany splątania. Niezbyt często mogą pojawić się stany pobudzenia, euforia, halucynacje czy zmienność nastroju.³

Szczególnie istotnym ryzykiem jest uzależnienie od leku, które może wystąpić nawet przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Częstość jego występowania określa się jako bardzo rzadką, podobnie jak obniżenie libido. Z nieustaloną częstością mogą pojawić się zaburzenia myślenia i dysforia. Ryzyko uzależnienia może się różnić w zależności od indywidualnych czynników ryzyka u pacjenta, dawki oraz czasu trwania leczenia opioidami.⁴

Zaburzenia układu nerwowego

Morfina powoduje depresję oddechową zależną od dawki oraz sedację o różnym nasileniu, od łagodnego zmęczenia do głębokiej senności. Często występują zawroty i bóle głowy, nadmierna potliwość, mimowolne skurcze mięśni oraz senność.⁵

Niezbyt często mogą wystąpić napady drgawkowe, wzmożone napięcie mięśniowe, parestezje i omdlenia. Bardzo rzadko obserwuje się drżenie. Z nieustaloną częstością raportowano allodynię (ból wywołany bodźcem, który normalnie nie powoduje bólu) oraz hiperalgezję (nadmierna wrażliwość na ból).⁶

Zaburzenia narządów zmysłów

W zakresie zaburzeń oka, niezbyt często występuje osłabienie widzenia, natomiast bardzo rzadko niewyraźne widzenie, podwójne widzenie i oczopląs. Z nieustaloną częstością może pojawiać się zwężenie źrenic. W przypadku zaburzeń ucha i błędnika, niezbyt często raportowano zawroty głowy.⁷

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Niezbyt często podczas terapii morfiną występuje zaczerwienienie twarzy oraz istotne klinicznie obniżenie lub podwyższenie ciśnienia tętniczego. W zakresie zaburzeń serca, niezbyt często obserwuje się tachykardię. Mogą również wystąpić kołatanie serca, zmniejszenie częstości tętna oraz niewydolność serca.⁸

Zaburzenia układu oddechowego

Niezbyt często mogą wystąpić obrzęk płuc, depresja ośrodka oddechowego oraz skurcz oskrzeli. Bardzo rzadko obserwuje się duszność. Z nieustaloną częstością może dojść do zmniejszenia odruchu kaszlu oraz centralnego bezdechu sennego.⁹

Zaburzenia żołądka i jelit

Nudności i suchość w jamie ustnej występują w sposób zależny od dawki. Zaparcia stanowią charakterystyczne działanie niepożądane długotrwałego leczenia morfiną. Bardzo często obserwuje się nudności i zaparcia. Często występują bóle brzucha, jadłowstręt, suchość w jamie ustnej, wymioty (szczególnie na początku leczenia) oraz utrata apetytu.¹⁰

Niezbyt często raportuje się niedrożność jelit, zaburzenia smaku i niestrawność. Rzadko dochodzi do zwiększenia stężenia enzymów trzustkowych lub zapalenia trzustki. Z nieustaloną częstością może wystąpić zapalenie trzustki.¹¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Niezbyt często może dojść do zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych. Z nieustaloną częstością występuje kolka żółciowa oraz skurcz zwieracza Oddiego.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często występuje nadmierne pocenie się i wysypka. Niezbyt często obserwuje się pokrzywkę. Bardzo rzadko pojawiają się inne rodzaje wysypek, takie jak osutka. Z nieustaloną częstością może dojść do ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP).¹³

Zaburzenia układu moczowo-płciowego

W zakresie zaburzeń nerek i dróg moczowych, często występują zaburzenia w oddawaniu moczu. Niezbyt często dochodzi do zatrzymania moczu, a rzadko do kolki nerkowej.¹⁴

W obszarze zaburzeń układu rozrodczego, z nieustaloną częstością obserwuje się brak miesiączki, obniżone libido oraz zaburzenia erekcji.¹⁵

Zaburzenia ogólne

Podczas terapii morfiną może rozwinąć się tolerancja na lek. Często występują stany osłabienia, astenia, zmęczenie, złe samopoczucie i świąd. Niezbyt często obserwuje się obrzęk obwodowy, który jest przemijający po zakończeniu stosowania morfiny.¹⁶

Z nieustaloną częstością może wystąpić tolerancja na lek, zespół odstawienny (abstynencyjny) oraz noworodkowy zespół odstawienia leku. Raportowano również zmiany w uzębieniu, jednak dokładny związek z leczeniem morfiną nie został ustalony.¹⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Bardzo rzadko podczas terapii morfiną występują skurcze mięśni i sztywność mięśni.¹⁸

Zaburzenia endokrynologiczne

Bardzo rzadko obserwuje się zespół niedostosowanego wydzielania hormonu ADH (zespół SIADH), którego objawem wiodącym jest hiponatremia.¹⁹

Zespół odstawienny (abstynencyjny)

Fizjologiczne objawy odstawienia morfiny obejmują: bóle ciała, drgawki, zespół niespokojnych nóg, biegunkę, kolkę brzuszną, nudności, objawy grypopodobne, tachykardię i rozszerzenie źrenic. Do objawów psychicznych należą: nastrój dysforyczny, niepokój i drażliwość. U osób uzależnionych od leków często występuje „głód lekowy”.²⁰

Tabela działań niepożądanych siarczanu morfiny w preparacie MST Continus

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego MST Continus do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²¹