Wpływ leku Methadone hydrochloride INN-FARM na płodność, ciążę i laktację

Metadon stosowany w leczeniu uzależnienia od opioidów u kobiet w ciąży wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego, ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zarówno u płodu, jak i u noworodka. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny zostać przekazane pacjentkom przez personel medyczny.¹

Wpływ na ciążę i rozwój płodu

Ocena wpływu metadonu na przebieg ciąży i rozwój noworodków urodzonych przez matki leczone tym lekiem jest utrudniona ze względu na występowanie wielu czynników zakłócających, takich jak: brak odpowiedniej opieki prenatalnej, nieodpowiednie odżywianie matki, palenie tytoniu czy niekorzystne warunki społeczno-środowiskowe. Należy jednak pamiętać, że w licznych badaniach wykazano związek między stosowaniem metadonu a niską masą urodzeniową noworodków, choć dotychczas nie udowodniono jednoznacznie wpływu metadonu na powstawanie wad wrodzonych.²

Metadon, podobnie jak inne opioidy, przenika przez barierę łożyskową w okresie ciąży. U większości noworodków urodzonych przez matki otrzymujące leczenie podtrzymujące metadonem może wystąpić depresja oddechowa oraz noworodkowy zespół abstynencyjny, jeśli nie zostanie zastosowane odpowiednie leczenie. Przed wdrożeniem terapii metadonem u kobiet w ciąży, lekarz powinien przeprowadzić dokładną analizę stosunku korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę możliwość wystąpienia następujących działań niepożądanych u płodu i noworodka:³

• Depresja oddechowa – zahamowanie czynności oddechowej u noworodka
• Niska masa urodzeniowa – zmniejszona waga dziecka przy urodzeniu
• Zespół odstawienia u noworodków – objawy abstynencyjne występujące u dziecka po urodzeniu
• Zwiększona częstość poronień – podwyższone ryzyko utraty ciąży

Dawkowanie metadonu w okresie ciąży

W trakcie ciąży mogą wystąpić zmiany w farmakokinetyce metadonu, co może prowadzić do pojawienia się objawów odstawiennych. W takich przypadkach konieczne może być zwiększenie dawki leku. W okresie ciąży obserwowano wzrost klirensu metadonu oraz obniżenie jego stężenia w osoczu krwi, zwłaszcza w trzecim trymestrze. Dlatego też lekarz powinien zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia konieczności modyfikacji dawkowania.⁴

Pacjentki nie powinny być zachęcane do poddawania się detoksykacji ani do zmniejszania dawki metadonu w trzecim trymestrze ciąży. Badania wskazują, że nawet niewielka redukcja dawki u matki może zwiększać ryzyko zagrożenia płodu, a nawet prowadzić do jego zgonu.⁵

Metadon przed porodem i w trakcie porodu

Nie zaleca się podawania doustnego roztworu metadonu bezpośrednio przed porodem oraz w trakcie jego trwania. Jest to spowodowane tym, że przedłużony czas działania metadonu zwiększa ryzyko wystąpienia depresji oddechowej u noworodków.⁶

Objawy odstawienne u noworodków

U noworodków urodzonych przez matki przewlekle leczone metadonem w okresie ciąży mogą wystąpić objawy odstawienne i/lub depresja oddechowa. Zespół abstynencyjny noworodków może pojawić się nawet po kilku dniach od porodu. Z tego powodu zaleca się, aby oprócz początkowego monitorowania pod kątem depresji oddechowej, noworodki były poddawane przedłużonej obserwacji w celu wykrycia podmiotowych i przedmiotowych objawów odstawienia.⁷

Istnieją pewne dowody wskazujące na to, że niemowlęta urodzone przez matki otrzymujące leczenie podtrzymujące metadonem są bardziej narażone na wystąpienie zespołu nagłej śmierci niemowląt (SIDS).⁸

Zgłaszano przypadki zaburzeń widzenia u noworodków, których matki były narażone na działanie metadonu w okresie ciąży. Należy jednak zaznaczyć, że w tych przypadkach występowały również inne czynniki, dlatego nie ustalono jednoznacznie związku przyczynowego.⁹

Karmienie piersią podczas terapii metadonem

Metadon przenika do mleka matki, jednakże w niewielkich ilościach. Przy podejmowaniu decyzji o zaleceniu karmienia piersią, lekarz powinien:¹⁰

• Skorzystać z konsultacji specjalistycznej
• Rozważyć, czy pacjentka otrzymuje stałą dawkę podtrzymującą metadonu
• Sprawdzić, czy pacjentka nie stosuje nielegalnych substancji

W przypadku rozważania karmienia piersią, dawka metadonu powinna być możliwie jak najmniejsza.¹¹

Lekarz powinien poinformować kobiety karmiące piersią o konieczności monitorowania niemowlęcia pod kątem występowania sedacji i trudności w oddychaniu. W razie zauważenia takich objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Chociaż ilość metadonu wydzielanego do mleka matki nie jest wystarczająca, aby całkowicie zapobiec objawom odstawiennym u karmionych piersią niemowląt, może ona zmniejszyć nasilenie zespołu abstynencji noworodków.¹²

W przypadku konieczności przerwania karmienia piersią, należy przeprowadzać ten proces stopniowo, ponieważ nagłe odstawienie dziecka od piersi może nasilić objawy odstawienne u niemowlęcia.¹³

Wpływ metadonu na płodność

Długotrwałe stosowanie opioidów, w tym metadonu, może prowadzić do obniżenia stężenia hormonów płciowych, co z kolei może skutkować zaburzeniami płodności u ludzi.¹⁴

Badania przeprowadzone wśród mężczyzn uczestniczących w programach terapii podtrzymującej metadonem wykazały, że lek ten wpływa na funkcje reprodukcyjne poprzez:¹⁵

• Zmniejszenie stężenia testosteronu w surowicy krwi
• Znaczne obniżenie objętości ejakulatu
• Zmniejszenie ruchliwości plemników

Zaobserwowano, że liczba plemników u pacjentów leczonych metadonem była dwukrotnie większa niż u osób z grupy kontrolnej, jednak wynik ten jest spowodowany brakiem odpowiedniego rozcieńczenia wydzieliny nasiennej, a nie rzeczywistym wzrostem produkcji plemników.¹⁶