Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych metadonu chlorowodorku

Metadone hydrochloride INN-FARM (1 mg/ml, roztwór doustny) jest silnym agonistą opioidowym, stosowanym w leczeniu uzależnienia od opioidów. Metadon należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „Inne leki działające na układ nerwowy; Leki stosowane w uzależnieniu od opioidów” i jest klasyfikowany kodem ATC: N07BC02¹.

Mechanizm działania

Metadon wykazuje swoją aktywność farmakologiczną poprzez silne powinowactwo do receptorów opioidowych, przede wszystkim receptora μ (mu). Lek występuje w postaci racematu, jednak jego działanie przeciwbólowe wynika niemal całkowicie z aktywności l-izomeru, który wykazuje co najmniej 10-krotnie silniejsze działanie przeciwbólowe niż d-izomer. Warto zauważyć, że d-izomer nie wywołuje depresji oddechowej, natomiast zachowuje właściwości przeciwkaszlowe².

Oprócz dominującego działania na receptory μ, metadon wykazuje również agonistyczne działanie wobec receptorów opioidowych κ (kappa) i δ (delta), choć z mniejszym powinowactwem³.

Działania farmakodynamiczne

Aktywacja receptorów opioidowych przez metadon prowadzi do szeregu efektów farmakologicznych, które obejmują⁴:

• Analgezję – silne działanie przeciwbólowe związane z aktywacją receptorów opioidowych
• Depresję oddychania – efekt charakterystyczny dla opioidów, wynikający głównie z działania l-izomeru
• Tłumienie odruchu kaszlowego – efekt przeciwkaszlowy obserwowany u obu izomerów
• Nudności i wymioty – działanie poprzez strefę wyzwalania chemoreceptorów
• Zaparcia – wynikające z działania na przewód pokarmowy i zmniejszonej perystaltyki

Działanie na źrenice

Metadon, oddziałując na jądra nerwu okoruchowego oraz prawdopodobnie bezpośrednio na receptory opioidowe znajdujące się w mięśniach źrenicy, powoduje zwężenie źrenic (miozę)⁵.

Odwracalność działań farmakodynamicznych

Istotną cechą działań farmakodynamicznych metadonu jest ich odwracalność przez nalokson – antagonistę receptorów opioidowych. Wartość pA2 dla antagonizmu naloksonu wobec metadonu jest podobna do wartości obserwowanej w przypadku antagonizmu wobec morfiny⁶.

Uwalnianie histaminy

Metadon, podobnie jak wiele innych substancji o charakterze zasadowym, posiada zdolność przenikania do komórek tucznych i wywoływania uwalniania histaminy poprzez mechanizm nie-immunologiczny. Ten efekt przyczynia się do rozwoju zespołu uzależnienia charakterystycznego dla morfiny⁷.

Charakterystyka formulacji leku

Methadone hydrochloride INN-FARM jest dostępny w postaci roztworu doustnego o stężeniu 1 mg/ml. Preparat ma postać przezroczystego, zielonego roztworu⁸. Poza substancją czynną, produkt zawiera substancje pomocnicze o znanym działaniu, które należy uwzględnić podczas terapii⁹:

Zawartość sodu w preparacie jest relatywnie niska (0,021 mmol w 1 ml), co może mieć znaczenie u pacjentów z ograniczeniami dotyczącymi zawartości sodu w diecie¹⁰.