Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Metcrean

Stosowanie metforminy chlorowodorku, substancji czynnej leku Metcrean, wiąże się z koniecznością zachowania szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach klinicznych oraz przestrzegania specjalnych zaleceń dotyczących bezpieczeństwa terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat zagrożeń oraz środków ostrożności, jakie należy podjąć podczas leczenia pacjentów tym lekiem.¹

Kwasica mleczanowa – rzadkie, ale poważne powikłanie

Kwasica mleczanowa stanowi bardzo rzadkie, lecz niezwykle groźne powikłanie metaboliczne występujące podczas terapii metforminą. Ryzyko jej rozwoju zwiększa się szczególnie w przypadku ostrego pogorszenia czynności nerek, chorób układu krążenia, zaburzeń układu oddechowego lub posocznicy. Nagłe pogorszenie funkcji nerek prowadzi do kumulacji metforminy w organizmie, co bezpośrednio zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.²

W przypadku odwodnienia pacjenta spowodowanego ciężką biegunką, wymiotami, gorączką lub zmniejszoną podażą płynów, należy tymczasowo wstrzymać podawanie metforminy i skierować chorego do lekarza. U pacjentów przyjmujących metforminę należy zachować szczególną ostrożność przy wprowadzaniu leków mogących poważnie zaburzyć czynność nerek, takich jak:

• Leki przeciwnadciśnieniowe – mogą wpływać na przepływ nerkowy i filtrację kłębuszkową
• Leki moczopędne – poprzez zmianę gospodarki wodno-elektrolitowej
• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – mogą zaburzać funkcję nerek poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn

³

Dodatkowe czynniki ryzyka kwasicy mleczanowej

Do innych istotnych czynników ryzyka rozwoju kwasicy mleczanowej należą:

• Nadmierne spożycie alkoholu – zwiększa metabolizm kwasu mlekowego
• Niewydolność wątroby – upośledza metabolizm mleczanów
• Źle kontrolowana cukrzyca – wpływa na homeostazę metaboliczną organizmu
• Ketoza – zaburza równowagę kwasowo-zasadową
• Długotrwałe głodzenie – prowadzi do wykorzystywania alternatywnych źródeł energii
• Stany związane z niedotlenieniem tkanek – sprzyjają beztlenowym procesom metabolicznym
• Jednoczesne stosowanie produktów leczniczych wywołujących kwasicę mleczanową – efekt synergistyczny

⁴

Rozpoznawanie objawów kwasicy mleczanowej

Należy poinformować pacjenta oraz jego opiekunów o ryzyku wystąpienia kwasicy mleczanowej oraz jej charakterystycznych objawach. Kwasica mleczanowa objawia się przez:

• Duszność kwasiczą – pogłębiony, przyspieszony oddech
• Ból brzucha – często o trudnym do sprecyzowania charakterze
• Skurcze mięśni – wynikające z zaburzeń elektrolitowych
• Astenię (osłabienie) – znaczne zmniejszenie siły mięśniowej
• Hipotermię – obniżenie temperatury ciała

Nieleczona kwasica mleczanowa prowadzi do śpiączki. W przypadku wystąpienia podejrzanych objawów pacjent powinien natychmiast odstawić metforminę i poszukać pomocy medycznej.⁵

W badaniach laboratoryjnych kwasica mleczanowa objawia się następującymi nieprawidłowościami:

• Obniżenie pH krwi poniżej 7,35
• Zwiększenie stężenia mleczanów w osoczu powyżej 5 mmol/l
• Zwiększenie luki anionowej
• Zwiększenie stosunku mleczanów do pirogronianów

^{Monitorowanie czynności nerek}

Przed rozpoczęciem terapii metforminą oraz regularnie w trakcie jej trwania należy oceniać wartość GFR (wskaźnik przesączania kłębuszkowego). Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z GFR poniżej 30 ml/min. W przypadku wystąpienia stanów mogących wpłynąć na pogorszenie czynności nerek należy tymczasowo odstawić lek.⁷

Pacjenci z niewydolnością serca

Pacjenci z niewydolnością serca cechują się podwyższonym ryzykiem wystąpienia niedotlenienia i niewydolności nerek. Metformina może być stosowana u chorych ze stabilną, przewlekłą niewydolnością serca pod warunkiem regularnej kontroli czynności mięśnia sercowego oraz funkcji nerek. Lek jest przeciwwskazany u chorych z ostrą lub niestabilną niewydolnością serca.⁸

Badania z zastosowaniem środków kontrastowych zawierających jod

Donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod może prowadzić do nefropatii kontrastowej, powodując kumulację metforminy i zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej. W związku z tym:

1. Należy przerwać stosowanie metforminy przed badaniem lub podczas badania obrazowego
2. Nie stosować metforminy przez co najmniej 48 godzin po badaniu
3. Wznowić podawanie leku dopiero po ponownej ocenie czynności nerek i stwierdzeniu, że jest ona stabilna

⁹

Postępowanie w przypadku zabiegów chirurgicznych

Podawanie metforminy musi zostać przerwane bezpośrednio przed zabiegiem chirurgicznym wykonywanym w:

• Znieczuleniu ogólnym
• Znieczuleniu podpajęczynówkowym
• Znieczuleniu zewnątrzoponowym

Leczenie można wznowić nie wcześniej niż po 48 godzinach od zabiegu chirurgicznego lub wznowienia odżywiania doustnego, a także dopiero po ponownej ocenie funkcji nerek i stwierdzeniu ich stabilności.¹⁰

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Przed rozpoczęciem leczenia metforminą u dzieci i młodzieży należy potwierdzić rozpoznanie cukrzycy typu 2. W kontrolowanych badaniach klinicznych trwających rok nie stwierdzono wpływu metforminy na wzrost i dojrzewanie, jednakże brakuje długoterminowych badań w tym zakresie. Z tego powodu zaleca się staranną obserwację skutków leczenia metforminą, szczególnie u dzieci przed okresem dojrzewania, uwzględniając wpływ leku na parametry wzrostu i rozwoju.¹¹

Stosowanie u dzieci w wieku 10-12 lat

W przypadku zastosowania metforminy u dzieci w wieku od 10 do 12 lat należy zachować szczególną ostrożność. Choć kontrolowane badanie kliniczne z udziałem 15 osób w tym przedziale wiekowym wykazało, że skuteczność i bezpieczeństwo metforminy nie różniły się od tych obserwowanych u starszych dzieci i młodzieży, liczebność grupy badanej była niewielka, co uzasadnia zachowanie wzmożonej uwagi podczas leczenia.¹²

Inne ostrzeżenia i zalecenia

Pacjenci leczeni metforminą powinni przestrzegać następujących zaleceń:

• Stosować się do zaleconej diety z regularnym przyjmowaniem węglowodanów w ciągu dnia
• W przypadku nadwagi kontynuować dietę niskokaloryczną
• Regularnie wykonywać kontrolne badania laboratoryjne typowe dla cukrzycy

¹³

Należy pamiętać, że metformina sama w sobie nie wywołuje hipoglikemii, jednak należy zachować ostrożność, gdy jest stosowana w skojarzeniu z:

• Insuliną
• Pochodnymi sulfonylomocznika
• Meglitynidami

ponieważ leki te mogą wywoływać hipoglikemię.¹⁴

Informacje o substancjach pomocniczych

Produkt leczniczy Metcrean zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że uznaje się go za „wolny od sodu”. Ponadto, w zależności od dawki, lek zawiera następujące ilości glikolu propylenowego:

• Metcrean, 500 mg – 0,385 mg glikolu propylenowego w każdej tabletce
• Metcrean, 850 mg – 0,652 mg glikolu propylenowego w każdej tabletce
• Metcrean, 1000 mg – 0,77 mg glikolu propylenowego w każdej tabletce

¹⁵