Przeciwwskazania stosowania leku Lipidem. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Lipidem, emulsja do infuzji o stężeniu 200 mg/ml, jest produktem leczniczym zawierającym mieszaninę triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha, oczyszczonego oleju sojowego oraz omega-3-kwasów triglicerydów. Ze względu na specyficzny skład i profil działania, lek ten posiada szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Stosowanie produktu Lipidem jest przeciwwskazane u pacjentów wykazujących nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z nadwrażliwością na:²

• substancje czynne zawarte w preparacie
• jaja
• ryby (ze względu na zawartość omega-3-kwasów triglicerydów)
• orzeszki ziemne
• białko soi (ze względu na zawartość oleju sojowego oczyszczonego)
• substancje pomocnicze

Zaburzenia lipidowe

Ciężka hiperlipidemia charakteryzująca się hipertriglicerydemią (≥ 1000 mg/dl lub 11,4 mmol/l) stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania emulsji tłuszczowych, w tym preparatu Lipidem. U pacjentów z takimi wartościami triglicerydów infuzja emulsji tłuszczowych może prowadzić do nasilenia hipertriglicerydemii i związanych z nią powikłań.³

Zaburzenia krzepnięcia

Lipidem nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężką koagulopatią. Zaburzenia krzepnięcia krwi mogą ulec nasileniu pod wpływem składników emulsji tłuszczowych, szczególnie ze względu na obecność kwasów omega-3, które mogą wpływać na funkcję płytek krwi.⁴

Zaburzenia funkcji wątroby

Przeciwwskazaniami do stosowania preparatu Lipidem są:⁵

• Cholestaza wewnątrzwątrobowa – zaburzenia w odpływie żółci mogą prowadzić do kumulacji składników emulsji tłuszczowych w organizmie
• Ciężka niewydolność wątroby – upośledzona funkcja wątroby uniemożliwia prawidłowy metabolizm składników emulsji tłuszczowych

Niewydolność nerek

Ciężka niewydolność nerek przy braku zastosowania leczenia nerkozastępczego stanowi przeciwwskazanie do podawania Lipidem. U pacjentów poddawanych dializoterapii lub innym formom leczenia nerkozastępczego, podawanie preparatu może być rozważone, jednak zawsze pod ścisłą kontrolą parametrów nerkowych.⁶

Zaburzenia zakrzepowo-zatorowe

Lipidem jest przeciwwskazany u pacjentów z:⁷

• Ostrymi zdarzeniami zakrzepowo-zatorowymi – podanie emulsji tłuszczowych może wpływać na parametry krzepnięcia krwi i nasilać już istniejące stany zakrzepowe
• Zatorowością tłuszczową – podanie dodatkowych lipidów może nasilić ten stan

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Kwasica jest przeciwwskazaniem do stosowania preparatu Lipidem. Metabolizm lipidów w warunkach kwasicy może być upośledzony, co prowadzi do nasilenia zaburzeń metabolicznych.⁸

Ogólne przeciwwskazania do żywienia pozajelitowego

Jako że Lipidem jest stosowany jako element żywienia pozajelitowego, należy również uwzględnić ogólne przeciwwskazania do tej formy terapii:⁹

Niestabilny stan układu krążenia

Lipidem nie powinien być stosowany u pacjentów z:¹⁰

• Niestabilnym stanem krążenia z zagrożeniem życia – dotyczy to szczególnie stanów zapaści i wstrząsu, gdyż podanie emulsji tłuszczowych może dodatkowo obciążyć układ krążenia

Ostre stany sercowo-naczyniowe

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatu jest:¹¹

• Ostra faza zawału mięśnia sercowego – metabolizm lipidów może być upośledzony, a obciążenie układu krążenia zwiększone
• Ostra faza udaru – podanie emulsji tłuszczowych może nasilić zaburzenia perfuzji mózgowej

Zaburzenia metaboliczne

Lipidem nie powinien być stosowany u pacjentów z:¹²

• Niestabilnymi zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak:
  • Niewyrównana cukrzyca – podanie lipidów może nasilać insulinooporność i prowadzić do dalszego pogorszenia kontroli glikemii
  • Ciężka posocznica – może wpływać na metabolizm lipidów i nasilać stan zapalny
  • Śpiączka o nieznanym pochodzeniu – bez ustalenia przyczyny śpiączki, podanie emulsji tłuszczowych może pogorszyć stan pacjenta

Hipoksja tkankowa

Niedostateczne zaopatrzenie tkanek w tlen stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatu Lipidem, ponieważ metabolizm lipidów wymaga odpowiedniego utlenowania, a jego zaburzenia mogą prowadzić do nasilenia hipoksji tkankowej.¹³

Zaburzenia wodno-elektrolitowe

Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej muszą zostać wyrównane przed rozpoczęciem podawania preparatu Lipidem. Należy pamiętać, że emulsja zawiera 2,6 mmol sodu w 1000 ml (w postaci sodu wodorotlenku i sodu oleinianu), co może mieć znaczenie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki sodowej.¹⁴¹⁵

Zaburzenia układu oddechowego

Ostry obrzęk płuc jest przeciwwskazaniem do stosowania preparatu Lipidem. Infuzja emulsji tłuszczowych może dodatkowo obciążyć układ sercowo-naczyniowy i oddechowy, prowadząc do nasilenia objawów obrzęku płuc i pogorszenia wymiany gazowej.¹⁶

Niewydolność serca

Niewyrównana niewydolność serca stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatu Lipidem. Podanie emulsji tłuszczowych zwiększa obciążenie układu krążenia, co może prowadzić do dekompensacji niewydolności serca i nasilenia objawów choroby.¹⁷