Specjalne ostrzeżenia
Lignocainum hydrochloricum 1%

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Lidokaina jako środek miejscowo znieczulający wymaga zachowania szczególnej uwagi podczas stosowania, zarówno ze względu na technikę podania, jak i potencjalne działania niepożądane. Poniżej przedstawiono kluczowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania preparatu Lignocainum Hydrochloricum WZF 1%, 10 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań.¹

Wymagania dotyczące personelu i miejsca znieczulenia

Znieczulenie miejscowe z użyciem lidokainy powinno być przeprowadzane jedynie przez lekarzy posiadających odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie w technikach znieczulenia oraz przeszkolonych w zakresie diagnostyki i leczenia powikłań związanych z przedawkowaniem lidokainy. Pomieszczenie, w którym wykonywane jest znieczulenie, musi być wyposażone w:²

• Źródło tlenu
• Sprzęt resuscytacyjny
• Niezbędne leki do reanimacji

Przed rozpoczęciem procedury znieczulenia należy bezwzględnie zapewnić dostęp do żyły pacjenta. Jest to kluczowe, ponieważ opóźnienie w podjęciu działań resuscytacyjnych w przypadku wystąpienia powikłań może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak niedotlenienie, kwasica, zatrzymanie czynności serca, a w skrajnych przypadkach nawet do zgonu pacjenta.³

Technika podania i warunki bezpiecznego stosowania

Podstawowe zasady bezpiecznego stosowania lidokainy obejmują:⁴

• Prawidłową technikę aspiracji – każde wstrzyknięcie lidokainy w celu znieczulenia należy poprzedzić próbą aspiracji, aby uniknąć niezamierzonego podania donaczyniowego⁵
• Odpowiednie dawkowanie – dostosowane do stanu klinicznego i masy ciała pacjenta
• Poprawną technikę znieczulenia – zgodną z aktualną wiedzą medyczną
• Przestrzeganie środków ostrożności – szczególnie u pacjentów podwyższonego ryzyka
• Gotowość do podjęcia działań resuscytacyjnych – w razie wystąpienia powikłań

Dawkowanie i populacje specjalne

Szczególną uwagę należy zwrócić na dawkowanie lidokainy. Powtarzanie dawek może prowadzić do znacznego wzrostu stężenia leku w surowicy krwi, co zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Ogólna reakcja organizmu na wysokie stężenie lidokainy zależy od indywidualnego stanu pacjenta, dlatego dawkę należy odpowiednio dostosować u:⁶

• Osób wyniszczonych – ze względu na zmienioną farmakokinetykę leku
• Pacjentów w podeszłym wieku – z powodu zmniejszonej sprawności eliminacji leku
• Dzieci – ze względu na różnice w metabolizmie i dystrybucji leku

Lidokaina jest metabolizowana głównie w wątrobie, co oznacza, że u pacjentów z niewydolnością wątroby istnieje ryzyko zwiększenia stężenia leku w płynach ustrojowych. W takich przypadkach konieczne jest rozważenie modyfikacji dawkowania.⁷

Monitorowanie pacjenta

Podczas wykonywania znieczulenia z użyciem lidokainy niezbędne jest stałe monitorowanie:⁸

• Stanu świadomości pacjenta
• Funkcji układu krążenia (ciśnienie tętnicze, tętno)
• Czynności układu oddechowego (częstość i głębokość oddechów)

Wczesne wykrycie objawów toksycznych stężeń lidokainy w ośrodkowym układzie nerwowym ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta. Do objawów tych należą:⁹

• Metaliczny smak w ustach – jeden z pierwszych sygnałów ostrzegawczych
• Niepokój – zwykle poprzedzający poważniejsze objawy neurotoksyczności
• Szumy uszne – związane z wpływem na ośrodkowy układ nerwowy
• Zawroty głowy – mogące wskazywać na zaburzenia przepływu mózgowego
• Zaburzenia widzenia – jako objaw wpływu na korę wzrokową
• Drżenia mięśniowe – poprzedzające bardziej nasilone objawy pobudzenia układu nerwowego
• Senność – mogąca przekształcić się w głębsze zaburzenia świadomości

Znieczulenie w obrębie głowy i szyi

Szczególną ostrożność należy zachować podczas wykonywania znieczuleń w obrębie głowy i szyi. W tych lokalizacjach, nawet przy zastosowaniu dozwolonych dawek lidokainy, mogą wystąpić objawy zatrucia, takie jak:¹⁰

• Zaburzenia świadomości – od lekkiego przymglenia do utraty przytomności
• Drgawki – mogące prowadzić do stanu padaczkowego
• Depresja układu oddechowego – objawiająca się spłyceniem i zwolnieniem oddechów
• Depresja układu krążenia – manifestująca się spadkiem ciśnienia tętniczego i zaburzeniami rytmu serca

Powyższe reakcje mogą być następstwem niezamierzonego podania donaczyniowego lidokainy. Szczególnie niebezpieczne może być wstrzyknięcie preparatu do światła tętnicy zaopatrującej ośrodkowy układ nerwowy, co może skutkować poważnymi powikłaniami neurologicznymi.¹¹

Znieczulenie centralne

Należy zachować szczególną ostrożność przy podawaniu lidokainy zewnątrzoponowo u pacjentów z:¹²

• Blokiem serca – ze względu na potencjalne nasilenie zaburzeń przewodzenia
• Ciężkim nadciśnieniem tętniczym – z powodu możliwego nagłego spadku ciśnienia w wyniku blokady współczulnej

Przed wykonaniem znieczulenia podpajęczynówkowego, niezależnie od wybranego środka znieczulającego, konieczne jest staranne rozważenie stosunku potencjalnych korzyści do ryzyka dla konkretnego pacjenta.¹³

Całkowite znieczulenie rdzeniowe

Jednym z najpoważniejszych powikłań znieczuleń centralnych jest całkowite znieczulenie rdzeniowe, które powstaje w wyniku podania do przestrzeni podpajęczynówkowej zbyt dużej dawki środka znieczulającego. Konsekwencją tego jest niewydolność układów krążenia i oddechowego:¹⁴

• Niewydolność krążenia – spowodowana rozległą blokadą układu współczulnego, której objawami są niedociśnienie, znaczna bradykardia lub zatrzymanie pracy serca¹⁵
• Niewydolność oddechowa – wynikająca z porażenia mięśni oddechowych, w tym przepony, wskutek zahamowania przewodnictwa w nerwach zaopatrujących te mięśnie¹⁶

Ryzyko wystąpienia wysokiego znieczulenia podpajęczynówkowego jest istotnie większe w następujących grupach pacjentów:¹⁷

• Pacjenci otyli – ze względu na zmienioną dystrybucję leku
• Osoby z nadciśnieniem wewnątrzbrzusznym – powodującym zmniejszenie objętości przestrzeni podpajęczynówkowej
• Kobiety w zaawansowanej ciąży – z powodu ucisku żyły głównej dolnej i zmian fizjologicznych

W tych przypadkach zaleca się odpowiednią redukcję dawki środka znieczulającego, aby zminimalizować ryzyko powikłań.¹⁸

Całkowite znieczulenie rdzeniowe może być również rezultatem omyłkowego podania do przestrzeni podpajęczynówkowej dawki lidokainy przewidzianej do znieczulenia zewnątrzoponowego, która jest znacznie wyższa.¹⁹

Znieczulenie u pacjentów z hipowolemią

Przeprowadzenie znieczulenia podpajęczynówkowego u pacjenta z hipowolemią, niezależnie od rodzaju i dawki zastosowanego środka znieczulającego, może prowadzić do nagłego i znacznego obniżenia ciśnienia tętniczego. Jest to spowodowane blokiem współczulnym przy ograniczonej zdolności układu krążenia do kompensacji spadku oporu obwodowego.²⁰

Powikłania neurologiczne

Trwałe powikłania neurologiczne po znieczuleniu podpajęczynówkowym występują bardzo rzadko, ale mogą obejmować:²¹

• Brak czucia – częściowy lub całkowity
• Zaburzenia czynności ruchowych – od niewielkiego osłabienia do pełnego niedowładu
• Porażenia – w skrajnych przypadkach

Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak:²²

• Stwardnienie rozsiane – choroba demielinizacyjna ośrodkowego układu nerwowego
• Porażenie połowicze – niedowład połowiczy ciała
• Porażenie poprzeczne – zaburzenia funkcji motorycznych i sensorycznych poniżej poziomu uszkodzenia rdzenia
• Zaburzenia nerwowo-mięśniowe – obejmujące różne choroby wpływające na przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe

Choć dotychczasowe obserwacje nie wykazały nasilenia tych zaburzeń po wykonaniu znieczulenia podpajęczynówkowego, to każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie, oceniając stosunek korzyści do ryzyka.²³

Stosowanie w leczeniu bólu

Przed podaniem lidokainy w leczeniu bólu w okresie okołooperacyjnym oraz w terapii bólu neuropatycznego (jako leku drugiego rzutu), należy u pacjenta wykluczyć i/lub wyrównać zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Niekorygowane zaburzenia elektrolitowe mogą nasilać działania niepożądane lidokainy lub zmniejszać jej skuteczność.²⁴

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Lignocainum Hydrochloricum WZF 1% zawiera sód, co należy uwzględnić u pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek oraz u osób kontrolujących zawartość sodu w diecie:²⁵

W przypadku rozcieńczania produktu w 0,9% roztworze chlorku sodu, należy uwzględnić dodatkową zawartość sodu pochodzącą z rozcieńczalnika przy obliczaniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym preparacie. W celu uzyskania dokładnej informacji o zawartości sodu w roztworze użytym do rozcieńczenia, należy zapoznać się z charakterystyką tego produktu leczniczego.²⁶

U pacjentów ze zmniejszoną czynnością nerek należy szczególnie uwzględnić zawartość sodu w produkcie gotowym do podania, gdyż może to wpływać na jego bezpieczeństwo stosowania.²⁷