Działania niepożądane – Klozapol 100 mg

Działania niepożądane
Klozapol 100 mg

Klozapina, stosowana w leczeniu opornej schizofrenii oraz psychoz w przebiegu choroby Parkinsona, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, z których najpoważniejszym jest agranulocytoza. Ryzyko jej wystąpienia wynosi 0,78% w okresie do 11,6 lat terapii, z około 70% przypadków rozwijających się w pierwszych 18 tygodniach leczenia (32,0 na 100 000 osobo-tygodni). Konieczne jest systematyczne monitorowanie morfologii krwi, szczególnie w początkowym okresie terapii. Inne istotne działania niepożądane to napady padaczkowe (zależne od dawki), niedociśnienie ortostatyczne, częstoskurcz, zaburzenia metaboliczne (w tym hiperglikemia i przyrost masy ciała), a także rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłania kardiologiczne, takie jak zapalenie mięśnia sercowego i kardiomiopatia. Częstość występowania działań niepożądanych waha się od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), co wymaga indywidualizacji i ścisłej kontroli terapii.

Pobierz ChPL PDF Klozapol – Tabletki – 100 mg

Działania niepożądane leku Klozapol

Profil bezpieczeństwa – najważniejsze informacje
Zaburzenia krwi i układu chłonnego
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania
Zaburzenia układu nerwowego
Zaburzenia serca i układu krążenia
Zaburzenia naczyniowe
Zaburzenia układu oddechowego
Zaburzenia żołądka i jelit
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych
Zaburzenia nerek i dróg moczowych
Zaburzenia układu rozrodczego
Zaburzenia ogólne

Tabela działań niepożądanych klozapiny
Agranulocytoza – szczególne ryzyko związane z leczeniem klozapiną

Kolejne rozdziały

Wskazania

Substancja czynna

klozapina

Kategoria leku

Działania niepożądane leku Klozapol

Klozapol (substancja czynna: klozapina) jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w przypadkach opornej na leczenie schizofrenii oraz psychoz w przebiegu choroby Parkinsona. Ze względu na specyficzny profil działań niepożądanych, zwłaszcza ryzyko wystąpienia agranulocytozy, stosowanie leku powinno być ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy standardowe leczenie okazało się nieskuteczne.¹

Profil bezpieczeństwa – najważniejsze informacje

Monitorowanie parametrów krwi stanowi kluczowy element opieki nad pacjentami otrzymującymi klozapinę. Lekarze powinni być świadomi ryzyka wystąpienia rzadkich, ale potencjalnie ciężkich reakcji niepożądanych, które można wcześnie wykryć dzięki dokładnej obserwacji oraz szczegółowemu wywiadowi z pacjentem.²

Do najcięższych działań niepożądanych klozapiny należą:³

Agranulocytoza – stan bezpośrednio zagrażający życiu
Napady padaczkowe – związane z obniżeniem progu drgawkowego
Działania sercowo-naczyniowe – w tym niedociśnienie ortostatyczne
Gorączka – mogąca wskazywać na rozwój poważnych powikłań

Natomiast do najczęstszych działań niepożądanych zalicza się: senność/uspokojenie polekowe, zawroty głowy, częstoskurcz, zaparcie i nadmierne wydzielanie śliny.⁴

Dane kliniczne wskazują, że od 7,1% do 15,6% pacjentów przerywa leczenie klozapiną z powodu zdarzeń niepożądanych. Najczęstszymi przyczynami przerwania terapii są: leukopenia, senność, zawroty głowy oraz zaburzenia psychotyczne.⁵

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem klozapiny jest ryzyko rozwoju granulocytopenii i agranulocytozy. Agranulocytoza ma zazwyczaj charakter przemijający po zaprzestaniu leczenia, jednak może prowadzić do posocznicy i w konsekwencji do zgonu pacjenta. Ze względu na to ryzyko konieczne jest systematyczne monitorowanie parametrów morfologii krwi.⁶

Według danych brytyjskiego rejestru monitorowania pacjentów skumulowana częstość występowania agranulocytozy w okresie obserwacji 0-11,6 lat wynosi 0,78%. Co istotne, około 70% przypadków agranulocytozy rozwija się w pierwszych 18 tygodniach leczenia, co uzasadnia zwiększoną czujność w początkowym okresie terapii.⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas leczenia klozapiną raportowano przypadki zaburzeń tolerancji glukozy oraz rozwoju lub nasilenia istniejącej cukrzycy. Szczególnie niebezpieczne są bardzo rzadkie przypadki ciężkiej hiperglikemii, które mogą prowadzić do kwasicy ketonowej lub śpiączki hiperosmolarnej, nawet u pacjentów bez wcześniejszej historii hiperglikemii.⁸

Pomimo, że większość pacjentów z zaburzeniami glikemii miała czynniki ryzyka cukrzycy typu 2, hiperglikemię obserwowano również u osób bez znanych czynników ryzyka. U większości pacjentów po zaprzestaniu leczenia klozapiną następowała normalizacja stężenia glukozy.⁹

Zaburzenia układu nerwowego

Do bardzo często obserwowanych działań niepożądanych należy senność/sedacja oraz zawroty głowy. Klozapina może powodować zmiany w zapisie EEG, w tym zespoły iglica-fala.¹⁰

Lek obniża próg drgawkowy w sposób zależny od dawki i może wywoływać drgawki miokloniczne lub uogólnione napady padaczkowe. Ryzyko wystąpienia tych objawów wzrasta po szybkim zwiększeniu dawki oraz u pacjentów z współistniejącą padaczką. W takich przypadkach zaleca się redukcję dawki oraz ewentualne włączenie leczenia przeciwpadaczkowego.¹¹

Należy unikać jednoczesnego podawania karbamazepiny ze względu na ryzyko hamowania czynności szpiku kostnego. W przypadku innych leków przeciwpadaczkowych konieczna jest ocena potencjalnych interakcji farmakokinetycznych.¹²

W rzadkich przypadkach u pacjentów leczonych klozapiną obserwowano majaczenie. Bardzo rzadko zgłaszano przypadki późnej dyskinezy. Co ciekawe, u pacjentów, u których rozwinęła się późna dyskineza podczas leczenia innymi lekami przeciwpsychotycznymi, zaobserwowano poprawę po włączeniu klozapiny.¹³

Zaburzenia serca i układu krążenia

Szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia może wystąpić częstoskurcz i niedociśnienie ortostatyczne z omdleniami lub bez. Nasilenie niedociśnienia zależy od częstości i stopnia zwiększania dawki.¹⁴

Istnieje ryzyko zapaści krążeniowej związanej z głębokim niedociśnieniem, zwłaszcza przy nagłym zwiększaniu dawki. W takim przypadku możliwe są ciężkie powikłania, takie jak zatrzymanie pracy serca i płuc.¹⁵

U niektórych pacjentów leczonych klozapiną obserwowano zmiany w EKG, takie jak obniżenie odcinka ST lub spłaszczenie bądź odwrócenie załamków T, które normalizują się po odstawieniu leku.¹⁶

Raportowano pojedyncze przypadki arytmii, zapalenia osierdzia, wysięku osierdziowego oraz zapalenia mięśnia sercowego, w tym przypadki zakończone zgonem. Większość przypadków zapalenia mięśnia sercowego występowała w pierwszych dwóch miesiącach leczenia, natomiast kardiomiopatia pojawiała się zwykle w późniejszym okresie terapii.¹⁷

W niektórych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego obserwowano współwystępującą eozynofilię (około 14% przypadków) oraz zapalenie osierdzia lub wysięk osierdziowy. Nieznana jest jednak wartość prognostyczna eozynofilii jako predyktora zapalenia serca.¹⁸

Do objawów zapalenia mięśnia sercowego lub kardiomiopatii należą:¹⁹

Częstoskurcz utrzymujący się w stanie spoczynku
Kołatanie serca
Arytmie
Bóle w klatce piersiowej
Objawy niewydolności serca (nieuzasadnione zmęczenie, duszność, przyspieszony oddech)
Objawy imitujące zawał mięśnia sercowego
Objawy grypopodobne

Udokumentowano rzadkie przypadki nagłych, niewyjaśnionych zgonów wśród pacjentów przyjmujących klozapinę, podobnie jak u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi leczonych innymi lekami przeciwpsychotycznymi, a także u nieleczonych farmakologicznie.²⁰

Zaburzenia naczyniowe

Rzadko raportowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentów leczonych klozapiną.²¹

Zaburzenia układu oddechowego

Bardzo rzadko obserwowano depresję oddechową lub zatrzymanie oddychania, którym mogła towarzyszyć zapaść krążeniowa.²²

Zaburzenia żołądka i jelit

Do bardzo często występujących działań niepożądanych należą zaparcia i nadmierne wydzielanie śliny. Często raportowano także nudności i wymioty.²³

W bardzo rzadkich przypadkach u pacjentów leczonych klozapiną obserwowano niedrożność jelit. Rzadko terapia klozapiną wiąże się z występowaniem dysfagii (zaburzenia połykania). U pacjentów z dysfagią lub w wyniku ostrego przedawkowania leku istnieje ryzyko aspiracji pokarmu do dróg oddechowych.²⁴

Zgłaszano również rzadkie przypadki ostrego zapalenia trzustki.²⁵

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas terapii klozapiną może wystąpić przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, a w rzadkich przypadkach zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna. Bardzo rzadko opisano przypadki piorunującej martwicy wątroby. W przypadku wystąpienia żółtaczki leczenie klozapiną należy przerwać.²⁶

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Raportowano pojedyncze przypadki ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek związanego ze stosowaniem klozapiny.²⁷

Zaburzenia układu rozrodczego

Istnieją bardzo rzadkie doniesienia o przypadkach priapizmu (przedłużonego, bolesnego wzwodu) u pacjentów leczonych klozapiną.²⁸

Zaburzenia ogólne

U pacjentów przyjmujących klozapinę w monoterapii lub w skojarzeniu z litem lub innymi lekami działającymi na OUN raportowano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN).²⁹

Po nagłym odstawieniu leku mogą wystąpić ostre reakcje odstawienne, w tym objawy psychotyczne, pobudzenie, bezsenność, autonomiczne objawy odstawienne.³⁰

Tabela działań niepożądanych klozapiny

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane związane ze stosowaniem klozapiny wraz z częstością ich występowania oraz szczegółowym opisem. Dane pochodzą zarówno z badań klinicznych, jak i ze spontanicznych doniesień po wprowadzeniu leku do obrotu.³¹

Klasyfikacja układów i narządów	Działanie niepożądane	Częstość występowania	Opis i uwagi kliniczne
Zaburzenia krwi i układu chłonnego	Agranulocytoza	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Najpoważniejsze zagrożenie hematologiczne, częstość największa w pierwszych 18 tygodniach leczenia (około 70% przypadków). Zagraża życiu, wymaga natychmiastowego przerwania leczenia.
Zaburzenia krwi i układu chłonnego	Leukopenia/neutropenia	Często (≥1/100 do <1/10)	Może być przejściowa lub zwiastować rozwój agranulocytozy. Wymaga ścisłego monitorowania.
Zaburzenia metabolizmu i odżywiania	Hiperglikemia	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Ryzyko rozwoju lub nasilenia cukrzycy, w skrajnych przypadkach kwasica ketonowa lub śpiączka hiperosmolarna.
	Zwiększenie masy ciała	Bardzo często (≥1/10)	Istotny klinicznie przyrost masy ciała, zwiększający ryzyko powikłań metabolicznych.
	Zwiększone stężenie triglicerydów i cholesterolu	Często (≥1/100 do <1/10)	Zwiększa ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.
Zaburzenia układu nerwowego	Senność/sedacja	Bardzo często (≥1/10)	Może utrzymywać się przez kilka tygodni leczenia, utrudnia codzienne funkcjonowanie.
	Zawroty głowy	Bardzo często (≥1/10)	Często towarzyszą niedociśnieniu ortostatycznemu, zwiększają ryzyko upadków.
	Napady padaczkowe	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	Zależne od dawki, wyższe ryzyko przy szybkim zwiększaniu dawki i u pacjentów z padaczką w wywiadzie.
	Majaczenie	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Stan zaburzeń świadomości z dezorientacją, zaburzeniami uwagi i percepcji.
	Późna dyskineza	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Rzadsze niż przy stosowaniu klasycznych neuroleptyków, może wystąpić nawet po odstawieniu leku.
Zaburzenia serca	Częstoskurcz	Bardzo często (≥1/10)	Częsty objaw, szczególnie w początkowym okresie leczenia.
	Niedociśnienie ortostatyczne	Często (≥1/100 do <1/10)	Może prowadzić do omdleń, zwiększone ryzyko przy szybkim zwiększaniu dawki.
	Zapalenie mięśnia sercowego	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Potencjalnie śmiertelne powikłanie, najczęściej w pierwszych 2 miesiącach leczenia. Może współwystępować z eozynofilią.
	Kardiomiopatia	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Występuje zazwyczaj w późniejszym okresie leczenia, może prowadzić do niewydolności serca.
	Zapalenie osierdzia/wysięk osierdziowy	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Może współwystępować z zapaleniem mięśnia sercowego.
Zaburzenia naczyniowe	Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Ryzyko zakrzepicy żylnej, zatorowości płucnej.
Zaburzenia układu oddechowego	Depresja oddechowa	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Może towarzyszyć zapaści krążeniowej, ryzyko większe przy połączeniu z innymi lekami depresyjnymi OUN.
Zaburzenia układu oddechowego	Aspiracja	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Związana z zaburzeniami połykania lub przedawkowaniem.
Zaburzenia żołądka i jelit	Zaparcia	Bardzo często (≥1/10)	Mogą być ciężkie, prowadzić do niedrożności jelit.
	Nadmierne wydzielanie śliny	Bardzo często (≥1/10)	Najbardziej nasilone w godzinach nocnych, uciążliwe dla pacjenta.
	Nudności, wymioty	Często (≥1/100 do <1/10)	Zwykle ustępują w trakcie kontynuacji leczenia.
	Niedrożność jelit	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Ciężkie powikłanie wymagające interwencji chirurgicznej.
Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych	Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych	Często (≥1/100 do <1/10)	Zwykle przejściowe i bezobjawowe.
	Zapalenie wątroby, żółtaczka cholestatyczna	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Wymaga przerwania leczenia.
	Piorunująca martwica wątroby	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Stan bezpośrednio zagrażający życiu, wymagający pilnej interwencji.
Zaburzenia nerek i dróg moczowych	Ostre śródmiąższowe zapalenie nerek	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Wymaga przerwania leczenia i odpowiedniej terapii.
Zaburzenia układu rozrodczego	Priapizm	Bardzo rzadko (<1/10 000)	Przedłużony, bolesny wzwód wymagający pilnej interwencji urologicznej.
Zaburzenia ogólne	Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	Stan zagrażający życiu, charakteryzujący się sztywnością mięśniową, gorączką, zaburzeniami świadomości, niestabilnością autonomiczną.
Zaburzenia ogólne	Objawy odstawienne	Często (≥1/100 do <1/10)	Pojawiają się po nagłym odstawieniu leku, obejmują nawrót objawów psychotycznych, pobudzenie, bezsenność.

Agranulocytoza – szczególne ryzyko związane z leczeniem klozapiną

Ze względu na szczególnie wysokie ryzyko rozwoju agranulocytozy u pacjentów leczonych klozapiną, poniżej przedstawiono szczegółowe dane dotyczące częstości występowania tego powikłania w zależności od czasu trwania terapii.³²

Okres leczenia	Częstość występowania agranulocytozy (na 100 000 osobo-tygodni obserwacji)
Tydzień 0-18	32,0
Tydzień 19-52	2,3
Tydzień 53 i później	1,8

Dane pochodzą z brytyjskiego rejestru monitorowania pacjentów leczonych klozapiną (UK Clozapine Patient Monitoring Service) z lat 1989-2001. Osobo-czas oznacza sumę jednostek czasu, w których pacjenci objęci rejestrem otrzymywali klozapinę przed wystąpieniem agranulocytozy.³³

Jak wynika z powyższych danych, ryzyko wystąpienia agranulocytozy jest szczególnie wysokie w pierwszych 18 tygodniach leczenia (32,0 na 100 000 osobo-tygodni), a następnie znacząco spada, utrzymując się na relatywnie niskim poziomie po 53. tygodniu terapii. Dlatego szczególnie istotne jest ścisłe monitorowanie morfologii krwi, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia.

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.