Właściwości farmakodynamiczne
Klozapol 100 mg

Właściwości farmakodynamiczne Klozapolu

Klozapina, substancja czynna leku Klozapol, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwpsychotyczne z podgrupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin. Jej klasyfikacja wg kodu ATC to N05 AH 02. Wyróżnia się spośród klasycznych leków przeciwpsychotycznych wyjątkowym profilem farmakodynamicznym, który determinuje jej skuteczność kliniczną oraz charakterystyczne spektrum działań niepożądanych.¹

Mechanizm działania

Klozapina charakteryzuje się unikalnym mechanizmem działania, wyraźnie odróżniającym ją od klasycznych neuroleptyków. W badaniach farmakologicznych wykazano, że substancja ta nie wywołuje katalepsji, jak również nie hamuje stereotypowych zachowań indukowanych przez apomorfinę lub amfetaminę, co jest typowe dla tradycyjnych leków przeciwpsychotycznych. Jej profil wiązania z receptorami dopaminowymi jest charakterystyczny – wykazuje słabe powinowactwo do receptorów D1, D2, D3 i D5, natomiast cechuje się silnym działaniem wobec receptora D4.²

Profil farmakodynamiczny

Poza oddziaływaniem na układ dopaminergiczny, klozapina wykazuje szereg innych aktywności farmakologicznych. Charakteryzuje się silnym działaniem anty-alfa-adrenergicznym, przeciwcholinergicznym oraz przeciwhistaminowym. Ponadto, substancja ta wykazuje wyraźne właściwości hamujące reakcje pobudzenia oraz działanie przeciwserotoninergiczne. Ten złożony profil receptorowy odpowiada za szerokie spektrum działania klinicznego oraz profil działań niepożądanych.³

Skuteczność kliniczna

W warunkach klinicznych klozapina wykazuje szybki i znaczący efekt uspokajający oraz działanie przeciwpsychotyczne, szczególnie u pacjentów ze schizofrenią oporną na inne leki przeciwpsychotyczne. Istotną cechą odróżniającą klozapinę od wielu innych neuroleptyków jest jej skuteczność w łagodzeniu zarówno pozytywnych jak i negatywnych objawów schizofrenii, co zostało potwierdzone głównie w krótkoterminowych badaniach klinicznych.⁴

W otwartym badaniu klinicznym obejmującym 319 pacjentów z schizofrenią oporną na leczenie, którym podawano klozapinę przez okres 12 miesięcy, zaobserwowano klinicznie istotną poprawę u 37% uczestników już w pierwszym tygodniu terapii. Dodatkowo, u kolejnych 44% pacjentów odnotowano poprawę pod koniec 12-miesięcznego okresu leczenia. Za klinicznie istotną poprawę uznawano zmniejszenie wyniku o około 20% w Brief Psychiatric Rating Score (Krótkiej Skali Oceny Psychiatrycznej). Co więcej, badania wykazały korzystny wpływ klozapiny na niektóre aspekty zaburzeń funkcji poznawczych u pacjentów ze schizofrenią.⁵

Profil bezpieczeństwa

Istotną zaletą klozapiny w porównaniu z klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi jest znacznie mniejsze ryzyko wywoływania poważnych objawów pozapiramidowych, takich jak:

• Ostra dystonia – nagłe, bolesne skurcze mięśni, często w obrębie szyi, twarzy lub języka
• Objawy parkinsonowskie – sztywność mięśniowa, drżenie spoczynkowe, spowolnienie ruchowe
• Akatyzja – subiektywne poczucie niepokoju ruchowego, niemożność pozostania w bezruchu

Kolejną istotną różnicą w profilu farmakodynamicznym klozapiny w porównaniu do klasycznych neuroleptyków jest jej neutralny wpływ na stężenie prolaktyny we krwi. Klozapina nie zwiększa lub tylko nieznacznie podnosi poziom tego hormonu, co pozwala uniknąć takich działań niepożądanych jak:

• Ginekomastia – powiększenie gruczołów piersiowych u mężczyzn
• Brak miesiączkowania – zaburzenia cyklu menstruacyjnego u kobiet
• Mlekotok – nieprawidłowe wydzielanie mleka z gruczołów piersiowych
• Impotencja – zaburzenia funkcji seksualnych u mężczyzn

⁶

Działania niepożądane hematologiczne

Mimo licznych korzyści terapeutycznych, klozapina może powodować potencjalnie ciężkie działania niepożądane związane z układem krwiotwórczym. Najpoważniejszymi z nich są granulocytopenia i agranulocytoza, występujące z szacunkową częstością odpowiednio 3% i 0,7%. Ze względu na ryzyko tych poważnych zaburzeń hematologicznych, stosowanie klozapiny powinno być ograniczone do ściśle określonych grup pacjentów:

1. Pacjentów ze schizofrenią oporną na leczenie innymi lekami przeciwpsychotycznymi
2. Pacjentów z psychozami w przebiegu choroby Parkinsona, u których inne metody leczenia okazały się nieskuteczne

Warunkiem koniecznym do prowadzenia terapii klozapiną jest możliwość regularnego wykonywania badań hematologicznych w celu wczesnego wykrycia potencjalnych zaburzeń krwiotwórczych.⁷

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych