Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny

Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna leku Hydroxyzinum Hasco (10 mg/5 ml, syrop), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy anksjolityków (kod ATC: N05BB01). Pod względem budowy chemicznej jest pochodną difenylometanu, co odróżnia ją od innych związków o działaniu uspokajającym takich jak pochodne fenotiazyny, rezerpiny, meprobamatu czy benzodiazepin.¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania hydroksyzyny różni się od klasycznych leków uspokajających. Substancja ta nie wywiera bezpośredniego hamującego wpływu na czynność kory mózgowej, a jej działanie najprawdopodobniej polega na hamowaniu aktywności określonych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego.²

Wielokierunkowe działanie farmakodynamiczne

Hydroksyzyna wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne. W badaniach doświadczalnych oraz w praktyce klinicznej potwierdzono jej wyraźne działanie przeciwhistaminowe oraz rozszerzające oskrzela. Skuteczność przeciwhistaminową potwierdzono w testach klinicznych, gdzie wykazano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień zarówno u zdrowych dorosłych ochotników, jak i u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów.³

Badania kliniczne wykazały skuteczność hydroksyzyny w zmniejszaniu świądu w różnych dermatologicznych stanach chorobowych, takich jak:⁴

• różne postacie pokrzywki – stan zapalny skóry charakteryzujący się występowaniem bąbli i silnego świądu
• wyprysk (egzema) – przewlekłe schorzenie skóry z towarzyszącym świądem
• zapalenie skóry – reakcje zapalne skóry o różnej etiologii

Ważną klinicznie cechą hydroksyzyny jest jej działanie przeciwwymiotne, które zostało potwierdzone w standardowych testach laboratoryjnych: próbie apomorfinowej oraz próbie veriloidowej.⁵

Przeprowadzone badania farmakologiczne i kliniczne wskazują, że hydroksyzyna stosowana w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości. Co więcej, w większości przypadków obserwowano łagodne działanie przeciwwydzielnicze.⁶

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów z niewydolnością wątroby, działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki hydroksyzyny może być znacząco wydłużone – nawet do 96 godzin po zastosowaniu. Jest to istotna informacja kliniczna warunkująca modyfikację dawkowania u tych pacjentów.⁷

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Działanie hydroksyzyny na ośrodkowy układ nerwowy zostało potwierdzone w różnorodnych badaniach neurofizjologicznych i klinicznych. Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) u zdrowych ochotników potwierdziły jej działanie anksjolityczno-sedacyjne (przeciwlękowe i uspokajające). Efekt przeciwlękowy został dodatkowo potwierdzony u pacjentów poddanych różnym klasycznym testom psychometrycznym.⁸

Szczególnie interesujące są wyniki badań polisomnograficznych (rejestracja parametrów snu) u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością, które wykazały, że hydroksyzyna w dawce 50 mg podawana jednorazowo lub w dawkach podzielonych powoduje:⁹

• wydłużenie całkowitego czasu snu – pacjenci śpią dłużej
• skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy – mniej wybudzeń podczas snu
• skrócenie czasu zasypiania – pacjenci szybciej zasypiają

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano wyraźne zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu hydroksyzyny w dawce dobowej 3 × 50 mg. Jest to istotny efekt kliniczny, gdyż napięcie mięśniowe często towarzyszy stanom lękowym.¹⁰

Ważną cechą hydroksyzyny w kontekście jej działania na ośrodkowy układ nerwowy jest brak wpływu na funkcje poznawcze – nie zaobserwowano zaburzeń pamięci podczas stosowania leku. Ponadto, po 4-tygodniowym leczeniu hydroksyzyną u pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne, co sugeruje niski potencjał uzależniający substancji.¹¹

Początek działania farmakologicznego

Działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny po podaniu doustnym pojawia się stosunkowo szybko – po około 1 godzinie od zastosowania. Natomiast efekt sedacyjny (uspokajający) rozpoczyna się jeszcze wcześniej, bo już po 30-45 minutach od doustnego podania tabletek.¹²

Dodatkowe właściwości farmakologiczne

Oprócz wyżej opisanych działań, hydroksyzyna wykazuje również:¹³

• działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• działanie sympatykolityczne – hamujące aktywność układu współczulnego
• słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych – co przekłada się na niewielkie działanie cholinolityczne
• łagodne działanie przeciwbólowe – może przynosić ulgę w niektórych zespołach bólowych

Wszystkie powyższe właściwości farmakodynamiczne sprawiają, że hydroksyzyna w postaci syropu Hydroxyzinum Hasco (10 mg/5 ml) jest skutecznym lekiem o szerokim zastosowaniu klinicznym, szczególnie w stanach lękowych, zaburzeniach snu oraz w terapii świądu różnego pochodzenia.¹⁴