Właściwości farmakodynamiczne
Fluanxol 3 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Fluanxol

Fluanxol zawiera substancję czynną flupentyksol, występującą w postaci dichlorowodorku, w dawce 3 mg na tabletkę powlekaną. Lek ten należy do grupy farmakoterapeutycznej neuroleptyków (produktów leczniczych przeciwpsychotycznych) o kodzie ATC: N 05 AF 01. ¹

Mechanizm działania

Flupentyksol jest pochodną tioksantenu, występującą jako mieszanina dwóch geometrycznych izomerów: aktywnej formy cis(Z)-flupentyksolu oraz formy trans(E)-flupentyksolu, w stosunku około 1:1. ²

Działanie przeciwpsychotyczne flupentyksolu wynika przede wszystkim z blokowania receptorów dopaminergicznych, choć w mechanizmie tym może również uczestniczyć blokowanie receptorów 5-HT (5-hydroksytryptaminy). Cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się silnym powinowactwem zarówno do receptorów dopaminergicznych D1, jak i D2, co zostało potwierdzone w badaniach in vitro i in vivo. Warto zaznaczyć, że flufenazyna in vivo wykazuje praktycznie selektywne powinowactwo do receptorów D2. ³

Pod względem profilu farmakodynamicznego cis(Z)-flupentyksol wykazuje podobieństwo do atypowego leku przeciwpsychotycznego, klozapiny, który również charakteryzuje się jednakowym powinowactwem do receptorów D1 i D2, zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. ⁴

Powinowactwo do innych receptorów

Poza działaniem na receptory dopaminergiczne, cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów α1-adrenergicznych oraz receptorów 5-HT2, choć jest ono mniejsze niż w przypadku chloroprotiksenu, dużych dawek pochodnych fenotiazyny i klozapiny. ⁵

Istotne jest, że flupentyksol nie wykazuje powinowactwa do cholinergicznych receptorów muskarynowych, co może przekładać się na niższe ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z blokadą tych receptorów. Ponadto ma jedynie niewielkie właściwości antyhistaminergiczne i nie blokuje receptorów α2-adrenergicznych. ⁶

Badania farmakodynamiczne

Badania behawioralne potwierdziły, że cis(Z)-flupentyksol jest silnie działającym neuroleptykiem, wykazującym wyraźne działanie hamujące na receptory dopaminergiczne. W modelach badań in vivo wykazano korelację między powinowactwem do miejsc wiązania receptorów dopaminergicznych D2 in vitro a średnimi dobowymi dawkami środków przeciwpsychotycznych stosowanymi klinicznie. ⁷

Wpływ na objawy pozapiramidowe

W badaniach na modelach zwierzęcych zaobserwowano, że ruchy okołoustne u szczurów zależą od pobudzenia receptorów D1 lub blokady receptorów D2. Cis(Z)-flupentyksol wykazuje zdolność zapobiegania tym ruchom. Podobnie, badania przeprowadzone na małpach sugerują, że hiperkinezja wargowa wiąże się w większym stopniu ze stymulacją receptorów D1, a w mniejszym stopniu z nadwrażliwością receptorów D2. ⁸

Przypuszcza się, że podobny mechanizm może występować u ludzi, gdzie pobudzenie receptorów D1 może odpowiadać za dyskinezę. Dlatego blokowanie receptorów D1 przez flupentyksol może wywierać korzystne działanie terapeutyczne w kontekście zapobiegania objawom pozapiramidowym. ⁹

Efekt uspokajający

Badania na myszach wykazały, że flupentyksol wydłuża czas snu wywołanego przez alkohol i barbiturany jedynie wtedy, gdy jest podawany w bardzo dużych dawkach. Sugeruje to występowanie bardzo słabego uspokojenia polekowego podczas zastosowania klinicznego flupentyksolu w standardowych dawkach terapeutycznych. ¹⁰

Wpływ na stężenie prolaktyny

Podobnie jak większość innych neuroleptyków, flupentyksol w stopniu zależnym od wielkości dawki zwiększa stężenie prolaktyny w surowicy, co może mieć znaczenie kliniczne w kontekście potencjalnych działań niepożądanych. ¹¹

Skuteczność kliniczna

W praktyce klinicznej flupentyksol wykazuje szeroki zakres działań terapeutycznych, które różnią się w zależności od zastosowanego dawkowania. ¹²

Działanie w małych dawkach

Flupentyksol w małych dawkach (1-2 mg na dobę) wykazuje właściwości antydepresyjne, przeciwlękowe i aktywizujące, co może być korzystne w leczeniu pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi i lękowymi. ¹³

Działanie w umiarkowanych dawkach

W dawkach o umiarkowanej wielkości (3-25 mg na dobę) flupentyksol jest przeznaczony do leczenia ostrych i przewlekłych psychoz. W tym zakresie dawkowania lek praktycznie nie powoduje nieswoistego uspokojenia polekowego, co stanowi zaletę przy leczeniu pacjentów z nasilonym pobudzeniem psychomotorycznym. ¹⁴

Flupentyksol wykazuje znaczące działanie terapeutyczne w odniesieniu do osiowych objawów schizofrenii, takich jak omamy, urojenia i zaburzenia myślenia, powodując ich zmniejszenie lub całkowite wyeliminowanie. Dodatkowo, lek posiada właściwości odhamowujące (przeciwautystyczne i aktywizujące) oraz podwyższające nastrój, co czyni go szczególnie użytecznym w terapii pacjentów charakteryzujących się apatią, wycofaniem, depresją i brakiem motywacji. ¹⁵

Zależność efektu od dawki

Efekt przeciwpsychotyczny flupentyksolu nasila się wraz ze zwiększeniem dawki, czemu może towarzyszyć pewien stopień uspokojenia polekowego. Istotne jest, że nawet w leczeniu dużymi dawkami, flupentyksol zachowuje swoje właściwości podwyższające nastrój i odhamowujące. ¹⁶

W całym zakresie dawkowania flupentyksol wywiera silne działanie przeciwlękowe. Warto podkreślić, że leczenie dużymi dawkami nie zwiększa częstotliwości występowania objawów pozapiramidowych, co stanowi istotną zaletę kliniczną w porównaniu z wieloma innymi lekami przeciwpsychotycznymi. ¹⁷