Właściwości farmakodynamiczne
Fluanxol 0,5 mg

Mechanizm działania flupentyksolu

Flupentyksol należy do grupy farmakoterapeutycznej neuroleptyków (produktów leczniczych przeciwpsychotycznych) o kodzie ATC: N 05 AF 01. Pod względem chemicznym jest pochodną tioksantenu, występującą jako mieszanina dwóch geometrycznych izomerów: aktywnej formy cis(Z)-flupentyksolu oraz formy trans(E)-flupentyksolu, w stosunku zbliżonym do 1:1.¹

Przeciwpsychotyczne działanie flupentyksolu, podobnie jak innych neuroleptyków, wynika przede wszystkim z blokowania receptorów dopaminergicznych, choć istotną rolę może odgrywać również blokowanie receptorów 5-HT (5-hydroksytryptaminy). Badania in vitro i in vivo wykazały, że cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się silnym powinowactwem do receptorów dopaminergicznych D1 i D2, natomiast in vivo wykazuje on właściwie selektywne powinowactwo do receptorów D2. Warto zaznaczyć, że atypowy lek przeciwpsychotyczny – klozapina – podobnie jak cis(Z)-flupentyksol, wykazuje jednakowe powinowactwo do receptorów D1 i D2, zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo.²

Profil receptorowy

Cis(Z)-flupentyksol charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów α1-adrenergicznych oraz receptorów 5-HT2, choć jest ono mniejsze niż w przypadku chloroprotiksenu, dużych dawek pochodnych fenotiazyny czy klozapiny. Nie wykazuje powinowactwa do cholinergicznych receptorów muskarynowych, co odróżnia go od wielu innych neuroleptyków. Ponadto charakteryzuje się jedynie niewielkimi właściwościami antyhistaminergicznymi i nie blokuje receptorów α2-adrenergicznych.³

Badania farmakodynamiczne

Wszystkie badania behawioralne dotyczące działania neuroleptycznego (hamowania receptorów dopaminergicznych) potwierdziły, że cis(Z)-flupentyksol jest silnie działającym produktem leczniczym neuroleptycznym. W modelach badań in vivo wykazano korelację między powinowactwem do miejsc wiązania receptorów dopaminergicznych D2 in vitro a średnimi dobowymi dawkami środków przeciwpsychotycznych.⁴

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że ruchy okołoustne u szczurów zależą od pobudzenia receptorów D1 lub blokady receptorów D2. Cis(Z)-flupentyksol zapobiega tym ruchom. Podobnie, badania przeprowadzone na małpach wskazują, że hiperkinezja wargowa wiąże się w większym stopniu ze stymulacją receptorów D1, a w mniejszym z nadwrażliwością receptorów D2. Przypuszcza się, że podobny mechanizm może odpowiadać za dyskinezę u ludzi, a blokowanie receptorów D1 przez flupentyksol powinno zatem wywierać korzystne działanie terapeutyczne.⁵

U myszy flupentyksol wydłuża czas snu wywołanego przez alkohol i barbiturany jedynie wtedy, gdy jest podawany w bardzo dużych dawkach. Wskazuje to na występowanie bardzo słabego uspokojenia polekowego podczas stosowania klinicznego.⁶

Podobnie jak większość innych neuroleptyków, flupentyksol w sposób zależny od dawki zwiększa stężenie prolaktyny w surowicy.⁷

Skuteczność kliniczna

W zastosowaniu klinicznym flupentyksol wykazuje szeroki zakres działań, które są ściśle uzależnione od zastosowanego dawkowania.⁸

Dawki małe

Flupentyksol w małych dawkach (1-2 mg na dobę) posiada wyraźne właściwości antydepresyjne, przeciwlękowe i aktywizujące. Ten zakres dawkowania jest szczególnie przydatny w terapii stanów depresyjnych z towarzyszącymi objawami lękowymi.⁹

Dawki umiarkowane

W dawkach o umiarkowanej wielkości (3-25 mg na dobę) flupentyksol jest wskazany do leczenia ostrych i przewlekłych psychoz. W tym zakresie dawkowania lek praktycznie nie powoduje nieswoistego uspokojenia polekowego i nie jest nieodpowiedni dla pacjentów z nasilonym pobudzeniem psychomotorycznym.

Poza znacznym zmniejszeniem nasilenia lub całkowitym wyeliminowaniem osiowych objawów schizofrenii takich jak omamy, urojenia i zaburzenia myślenia, flupentyksol wykazuje również wyraźne właściwości:

• odhamowujące (przeciwautystyczne i pobudzające aktywizujące)
• podwyższające nastrój

Te cechy sprawiają, że flupentyksol jest szczególnie użyteczny w leczeniu pacjentów charakteryzujących się apatią, wycofaniem, depresją i brakiem motywacji.¹⁰

Dawki duże

Efekt przeciwpsychotyczny flupentyksolu nasila się wraz ze zwiększeniem dawki. Przy wyższych dawkach należy oczekiwać pewnego stopnia uspokojenia polekowego. Warto podkreślić, że w całym zakresie dawkowania flupentyksol wywiera silne działanie przeciwlękowe, a nawet w leczeniu dużymi dawkami zachowuje swoje charakterystyczne właściwości podwyższające nastrój i odhamowujące. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, leczenie dużymi dawkami nie zwiększa częstości występowania objawów pozapiramidowych.¹¹