Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację – informacje kliniczne dla lekarzy

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak diklofenak, u kobiet w okresie rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące wpływu diklofenaku dietyloamoniowego w postaci żelu (Felogel Max, 23,2 mg/g) na płodność, przebieg ciąży oraz laktację, które powinny zostać uwzględnione podczas kwalifikacji pacjentki do terapii tym preparatem.¹

Stosowanie preparatu Felogel Max w okresie ciąży

Chociaż ogólnoustrojowe stężenie diklofenaku po aplikacji miejscowej jest znacząco niższe w porównaniu z podaniem doustnym, należy uwzględnić doświadczenia z leczenia NLPZ podawanymi ogólnoustrojowo i zachować szczególną ostrożność.²

Istotnym mechanizmem działania diklofenaku jest hamowanie syntezy prostaglandyn, co może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia, występowania wad wrodzonych serca i wytrzewienia po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży.³

Należy zwrócić uwagę, że bezwzględne ryzyko wad sercowo-naczyniowych wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%. Obserwacje kliniczne sugerują, że ryzyko to zwiększa się wraz z dawką leku i czasem trwania terapii.⁴

Dane z badań przedklinicznych

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podanie inhibitorów syntezy prostaglandyn wiąże się z podwyższonym ryzykiem utraty płodu zarówno przed, jak i po implantacji oraz zwiększoną śmiertelnością zarodków i płodów.⁵

Dodatkowo, u zwierząt przyjmujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy zaobserwowano większą częstość występowania różnych wad wrodzonych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego.⁶

Zalecenia dla poszczególnych trymestrów ciąży

I i II trymestr ciąży: Diklofenak nie powinien być stosowany w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne z punktu widzenia medycznego. Jeżeli lekarz podejmuje decyzję o zastosowaniu diklofenaku u kobiety planującej ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować możliwie najmniejszą dawkę i ograniczyć czas trwania terapii do niezbędnego minimum.⁷

III trymestr ciąży: W tym okresie wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym diklofenak, mogą powodować szereg poważnych działań niepożądanych zarówno u płodu, jak i u matki.⁸

Potencjalne zagrożenia dla płodu obejmują:

• Toksyczne działanie na układ krążenia i oddechowy – może dojść do przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego i rozwoju nadciśnienia płucnego⁹
• Zaburzenia czynności nerek – mogące prowadzić do niewydolności nerek z towarzyszącym małowodziem¹⁰

Potencjalne zagrożenia dla matki i noworodka pod koniec ciąży obejmują:

• Wydłużony czas krwawienia – wynikający z działania przeciwpłytkowego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek diklofenaku¹¹
• Zahamowanie skurczów macicy – prowadzące do opóźnionego lub wydłużonego porodu¹²

Ze względu na powyższe ryzyko, stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane.¹³

Stosowanie preparatu Felogel Max w okresie karmienia piersią

Podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, diklofenak przenika do mleka kobiet karmiących piersią, jednak w niewielkich ilościach. Przy stosowaniu terapeutycznych dawek leku miejscowo nie należy spodziewać się istotnego wpływu na karmione piersią dziecko.¹⁴

Z powodu braku kontrolowanych badań klinicznych oceniających bezpieczeństwo stosowania diklofenaku u kobiet karmiących piersią, preparat należy stosować w okresie laktacji wyłącznie pod ścisłym nadzorem fachowego personelu medycznego.¹⁵

Istotne jest przekazanie pacjentce informacji, że Felogel Max (23,2 mg/g) nie powinien być aplikowany na piersi matek karmiących ani stosowany na duże powierzchnie skóry lub przez dłuższy czas.¹⁶

Wpływ preparatu Felogel Max na płodność

Aktualnie brak jest dostępnych danych klinicznych dotyczących wpływu miejscowo stosowanego diklofenaku na płodność u ludzi. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o braku kompleksowych badań w tym zakresie.¹⁷

Zalecenia praktyczne dla lekarzy kwalifikujących pacjentki do leczenia

Podczas kwalifikacji pacjentki do leczenia preparatem Felogel Max (23,2 mg/g) lekarz powinien:

1. Przeprowadzić dokładny wywiad dotyczący planów prokreacyjnych pacjentki
2. Poinformować kobiety w wieku rozrodczym o potencjalnym ryzyku związanym ze stosowaniem preparatu w przypadku zajścia w ciążę
3. Kategorycznie przeciwwskazać stosowanie leku w III trymestrze ciąży
4. Rozważyć alternatywne metody leczenia u kobiet w I i II trymestrze ciąży
5. Poinstruować pacjentki karmiące piersią o konieczności unikania aplikacji leku na okolice piersi
6. Zalecić stosowanie możliwie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy okres u kobiet planujących ciążę