Właściwości farmakodynamiczne
Egolanza 5 mg

Charakterystyka farmakodynamiczna olanzapiny

Olanzapina, substancja czynna leku Egolanza, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, przeciwpsychotycznych, klasyfikowanej jako diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (kod ATC: N05A H03). Lek wykazuje działanie przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój poprzez oddziaływanie na liczne układy receptorowe w ośrodkowym układzie nerwowym.¹

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Badania przedkliniczne wykazały, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki;<100 nM) do wielu typów receptorów, co wyjaśnia jej szerokie spektrum działania farmakologicznego. Substancja wiąże się z następującymi receptorami:²

• Serotoninowymi – 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• Dopaminowymi – D1, D2, D3, D4, D5
• Cholinergicznymi receptorami muskarynowymi – M1-M5
• α1-adrenergicznymi
• Histaminowymi receptorami H1

Badania behawioralne przeprowadzone na modelach zwierzęcych potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych, co jest zgodne z profilem wiązania do receptorów obserwowanym w badaniach laboratoryjnych.³

Selektywność działania farmakologicznego

Ważną cechą olanzapiny odróżniającą ją od klasycznych neuroleptyków jest jej preferencyjne działanie na mezolimbiczny układ dopaminergiczny przy jednoczesnym ograniczonym wpływie na drogi nigrostriatalne. W badaniach in vitro olanzapina wykazuje większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż dopaminowych D2, co znajduje potwierdzenie również w modelach in vivo.⁴

Badania elektrofizjologiczne wykazały, że olanzapina selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), wywierając jednocześnie niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które odpowiadają za funkcje motoryczne. Ta selektywność działania może wyjaśniać mniejsze ryzyko występowania objawów pozapiramidowych podczas terapii olanzapiną.⁵

W testach farmakologicznych olanzapina wykazuje właściwości przeciwpsychotyczne w dawkach niższych niż te, które powodują katalepsję – objaw wskazujący na potencjał wywoływania zaburzeń motorycznych. Co istotne, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje również działanie anksjolityczne, co zostało potwierdzone w odpowiednich modelach badawczych.⁶

Badania zobrazowania mózgu

Zaawansowane techniki neuroobrazowania potwierdzają unikalny profil farmakodynamiczny olanzapiny. W badaniu z wykorzystaniem pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) u zdrowych ochotników po podaniu pojedynczej dawki olanzapiny (10 mg) wykazano większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2.⁷

Dodatkowo, badanie obrazowe metodą tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) przeprowadzone u pacjentów ze schizofrenią ujawniło, że u osób odpowiadających na leczenie olanzapiną występuje mniejsze wysycenie receptorów D2 w prążkowiu w porównaniu z pacjentami leczonymi rysperydonem oraz innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Poziom wysycenia receptorów D2 u pacjentów leczonych olanzapiną był porównywalny do tego obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną, która jest uznawana za lek przeciwpsychotyczny o najniższym ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych.⁸

Skuteczność kliniczna w leczeniu schizofrenii

Efektywność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. W dwóch spośród dwóch badań kontrolowanych placebo i dwóch z trzech badań porównawczych z innymi lekami przeciwpsychotycznymi, obejmujących łącznie 2900 pacjentów z objawami pozytywnymi i negatywnymi schizofrenii, wykazano istotną statystycznie przewagę olanzapiny zarówno w redukcji objawów pozytywnych, jak i negatywnych.⁹

Szczególnie istotne jest działanie olanzapiny u pacjentów ze schizofrenią i współistniejącymi objawami depresyjnymi. W międzynarodowym badaniu porównawczym z podwójnie ślepą próbą, obejmującym 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych z towarzyszącymi objawami depresyjnymi (średnia wyjściowa wartość w Skali Depresji Montgomery-Asberg wynosiła 16,6), olanzapina wykazała statystycznie znaczącą przewagę nad haloperydolem w poprawie nastroju. Średnia redukcja punktacji w skali depresji wyniosła -6,0 dla olanzapiny w porównaniu z -3,1 dla haloperydolu (p<0,001).¹⁰

Skuteczność kliniczna w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Leczenie ostrej fazy choroby

Olanzapina wykazuje znaczącą skuteczność w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. W badaniach klinicznych po trzech tygodniach terapii stwierdzono większą skuteczność olanzapiny w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w redukcji objawów manii.¹¹

W porównaniu z haloperydolem, olanzapina wykazała porównywalną skuteczność mierzoną odsetkiem pacjentów, u których uzyskano remisję objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹²

Badano również skuteczność olanzapiny w terapii skojarzonej. U pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dołączenie olanzapiny w dawce 10 mg (podawanej jednocześnie z litem lub walproinianem) skutkowało większą redukcją objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach leczenia.¹³

Zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej

Długoterminowa skuteczność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych. W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, którzy uzyskali remisję po leczeniu olanzapiną, a następnie zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej olanzapinę lub placebo, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym badania, jakim był nawrót choroby dwubiegunowej. Dodatkowo stwierdzono istotną statystycznie przewagę olanzapiny nad placebo w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.¹⁴

W innym 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, a następnie zostali zrandomizowani do grupy przyjmującej olanzapinę lub lit w monoterapii, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w głównym punkcie końcowym, jakim był nawrót choroby dwubiegunowej (olanzapina: 30,0% przypadków nawrotów, lit: 38,3%; p = 0,055).¹⁵

Przeprowadzono również 18-miesięczne badanie u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii lub mieszanego, u których uzyskano stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną i stabilizatorem nastroju (litem lub walproinianem). Nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny z litem lub olanzapiny z walproinianem nad monoterapią litem lub walproinianem w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej według kryteriów diagnostycznych.¹⁶

Skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u pacjentów w wieku młodzieńczym (13-17 lat) są ograniczone i opierają się na wynikach krótkoterminowych badań klinicznych obejmujących mniej niż 200 pacjentów. Przeanalizowano wyniki 6-tygodniowych badań w schizofrenii oraz 3-tygodniowych badań w epizodach manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. Olanzapinę stosowano w zmiennych dawkach początkowych od 2,5 do 20 mg na dobę.¹⁷

Istotne znaczenie dla oceny profilu bezpieczeństwa ma fakt, że u młodzieży leczonej olanzapiną obserwowano większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych pacjentów. Również zmiany parametrów metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów oraz prolaktyny, były bardziej nasilone u młodzieży w porównaniu z dorosłymi.¹⁸

Brakuje danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się opisanych powyżej efektów oraz bezpieczeństwa długotrwałego stosowania olanzapiny u młodzieży. Dostępne informacje dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania pochodzą głównie z badań otwartych i niekontrolowanych, co ogranicza możliwość formułowania jednoznacznych wniosków na temat stosunku korzyści do ryzyka w tej grupie wiekowej.¹⁹