Właściwości farmakokinetyczne diklofenaku

Diklofenak sodowy, substancja czynna produktu leczniczego Dicloreum 50 mg tabletki dojelitowe powlekane, charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które determinują jego działanie terapeutyczne oraz sposób stosowania. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis procesów, jakim podlega diklofenak w organizmie.

Wchłanianie

Diklofenak jest całkowicie wchłaniany z tabletki dojelitowej podczas pasażu jelitowego. Pomimo szybkiego procesu absorpcji, działanie terapeutyczne może być opóźnione ze względu na obecność otoczki dojelitowej, która zabezpiecza substancję czynną przed niekorzystnym wpływem kwasu żołądkowego. Ilość wchłoniętej dawki pozostaje taka sama, niezależnie od tego, czy lek przyjmowany jest na czczo czy z posiłkiem. Jednak przyjęcie tabletki podczas posiłku lub bezpośrednio po nim powoduje opóźnienie działania terapeutycznego, co jest związane z wydłużonym czasem pasażu tabletki przez żołądek.¹

Należy zauważyć, że u dzieci, którym podawano odpowiednią dawkę diklofenaku (dostosowaną w mg/kg masy ciała), osiągane stężenia w osoczu są porównywalne do stężeń uzyskiwanych u osób dorosłych, co wskazuje na podobny profil wchłaniania leku niezależnie od wieku pacjenta.²

Dystrybucja

Wiązanie z białkami osocza jest jedną z kluczowych właściwości diklofenaku. Substancja ta charakteryzuje się niezwykle wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, wynoszącym 99,7%, przy czym głównymi białkami transportującymi są albuminy (99,4%). Parametr objętości dystrybucji diklofenaku mieści się w zakresie od 0,12 l/kg do 0,17 l/kg, co wskazuje na jego ograniczoną dystrybucję w tkankach organizmu.³

Szczególnie istotne z punktu widzenia działania przeciwzapalnego jest przenikanie diklofenaku do płynu maziowego. Maksymalne stężenie leku w płynie maziowym występuje po 2-4 godzinach od osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu krwi. Okres półtrwania diklofenaku w fazie eliminacji z płynu maziowego wynosi 3-6 godzin. Warto podkreślić, że już po 2 godzinach od osiągnięcia wartości maksymalnych w osoczu krwi, stężenie diklofenaku w płynie maziowym przekracza stężenie w osoczu i pozostaje wyższe przez okres 12 godzin. Ta właściwość ma istotne znaczenie dla skuteczności terapeutycznej leku w schorzeniach stawów.⁴

Metabolizm

Diklofenak podlega złożonym procesom biotransformacji w organizmie. Metabolizm tej substancji przebiega częściowo poprzez glukuronizację niezmienionej cząsteczki, jednak głównym szlakiem metabolicznym jest pojedyncza lub wielokrotna hydroksylacja i metoksylacja. W wyniku tych procesów powstaje kilka pochodnych fenolowych diklofenaku:⁵

• 3′-hydroksy-diklofenak
• 4′-hydroksy-diklofenak
• 5-hydroksy-diklofenak
• 4′,5-dwuhydroksy-diklofenak
• 3′-hydroksy-4′-metoksy-diklofenak

Większość tych pochodnych ulega następnie przekształceniu do glukuronidów, co zwiększa ich rozpuszczalność w wodzie i ułatwia wydalanie. Spośród wymienionych metabolitów, dwie pochodne fenolowe wykazują aktywność biologiczną, jednak ich działanie jest znacznie słabsze w porównaniu do związku macierzystego – diklofenaku.⁶

Eliminacja

Diklofenak jest wydalany z organizmu głównie przez nerki. Około 60% podanej dawki ulega wydaleniu z moczem w postaci sprzężonych z glukuronidami niezmienionej cząsteczki oraz metabolitów, przy czym większość z tych metabolitów również występuje w formie połączeń glukuronidowych. Jedynie niewielka część, mniej niż 1% podanej dawki leku, jest wydalana w postaci niezmienionej.⁷

Pozostała część dawki diklofenaku (około 40%) jest eliminowana w postaci metabolitów wraz z żółcią, a następnie wydalana z kałem. Ten dwukierunkowy sposób eliminacji diklofenaku (nerkowy i wątrobowy) należy uwzględnić w przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby.⁸