Właściwości farmakodynamiczne
Clarithromycin Adamed 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Clarithromycin Adamed

Klarytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy makrolidów, którym przypisano kod ATC: J 01 FA 09. Jest półsyntetyczną pochodną erytromycyny A, która wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez specyficzny mechanizm przyłączania się do podjednostek 50S rybosomów w komórkach bakterii wrażliwych, co prowadzi do zahamowania syntezy białka¹.

Spektrum przeciwbakteryjne klarytromycyny

Badania in vitro potwierdzają, że klarytromycyna wykazuje aktywność zarówno wobec standardowych szczepów bakteryjnych, jak i szczepów klinicznych izolowanych od pacjentów. Minimalne stężenie hamujące (MIC) klarytromycyny jest około dwukrotnie niższe w porównaniu do erytromycyny, co świadczy o jej wyższej skuteczności².

Spektrum działania klarytromycyny obejmuje szeroką gamę drobnoustrojów, w tym bakterie tlenowe i beztlenowe, zarówno Gram-dodatnie jak i Gram-ujemne. Szczególnie silne działanie wykazuje wobec Legionella pneumophila i Mycoplasma pneumoniae. W przypadku Helicobacter pylori klarytromycyna działa bakteriobójczo, przy czym jej aktywność jest znacząco wyższa w środowisku obojętnym niż kwaśnym³.

Istotne klinicznie jest również działanie klarytromycyny na drobnoustroje z rodzaju Mycobacterium, co potwierdzają badania in vitro i in vivo⁴.

Należy zaznaczyć, że drobnoustroje z rodziny Enterobacteriaceae i rodzaju Pseudomonas oraz inne Gram-ujemne pałeczki niewykazujące fermentacji laktozy, nie wykazują wrażliwości na klarytromycynę w badaniach in vitro⁵.

Drobnoustroje wrażliwe na klarytromycynę

Do drobnoustrojów, które wykazują potwierdzoną wrażliwość na klarytromycynę zarówno in vitro, jak i in vivo należą⁶:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Staphylococcus aureus
  • Streptococcus pneumoniae
  • Streptococcus pyogenes
  • Listeria monocytogenes
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Haemophilus influenzae
  • Haemophilus parainfluenzae
  • Moraxella catarrhalis
  • Neisseria gonorrhoeae
  • Legionella pneumophila
• Inne drobnoustroje:
  • Mycoplasma pneumoniae
  • Chlamydia pneumoniae
• Mykobakterie:
  • Mycobacterium leprae
  • Mycobacterium kansasii
  • Mycobacterium chelonae
  • Mycobacterium fortuitum
  • kompleks Mycobacterium avium (MAC), obejmujący Mycobacterium avium i Mycobacterium intracellulare
• Bakterie mikroaerofilne:
  • Helicobacter pylori

Warto podkreślić, że wytwarzanie beta-laktamazy przez bakterie zazwyczaj nie ma wpływu na aktywność klarytromycyny. Należy jednak pamiętać, że większość szczepów gronkowców opornych na metycylinę i oksacylinę wykazuje także oporność na klarytromycynę⁷.

Drobnoustroje potencjalnie wrażliwe

Badania in vitro wykazały, że następujące drobnoustroje mogą być wrażliwe na klarytromycynę, jednak brak jest wystarczających danych z odpowiednio udokumentowanych badań klinicznych, które potwierdziłyby skuteczność kliniczną leku wobec tych patogenów⁸:

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Streptococcus agalactiae
  • Streptococcus (grupa C, F, G)
  • Streptococcus viridans
• Tlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bordetella pertussis
  • Pasteurella multocida
• Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:
  • Clostridium perfringens
  • Peptococcus niger
  • Propionibacterium acnes
• Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:
  • Bacteroides melaninogenicus
• Inne bakterie:
  • Borrelia burgdorferi
  • Treponema pallidum
  • Campylobacter jejuni

Aktywny metabolit klarytromycyny

W organizmie człowieka klarytromycyna jest metabolizowana do mikrobiologicznie czynnego metabolitu, jakim jest 14-OH-klarytromycyna. Ten metabolit wykazuje aktywność przeciwbakteryjną porównywalną ze związkiem macierzystym wobec większości drobnoustrojów lub do 2 razy słabszą. Wyjątkiem jest Haemophilus influenzae, wobec którego 14-OH-klarytromycyna działa dwukrotnie silniej niż klarytromycyna⁹.

Szczególnie istotnym zjawiskiem klinicznym jest synergistyczne lub addycyjne działanie związku macierzystego i 14-OH-klarytromycyny wobec H. influenzae, co zaobserwowano zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Efekt ten zależy od konkretnego szczepu bakteryjnego¹⁰.

Porównanie skuteczności z erytromycyną

W modelach doświadczalnych zakażeń u zwierząt wykazano, że klarytromycyna działa 2-10 razy silniej niż erytromycyna. U myszy klarytromycyna była skuteczniejsza od erytromycyny w zakażeniach ogólnoustrojowych, ropniach podskórnych oraz zakażeniach układu oddechowego wywołanych przez S. pneumoniae, S. aureus, S. pyogenes i H. influenzae¹¹.

Szczególnie wyraźną przewagę klarytromycyny nad erytromycyną zaobserwowano w modelu zakażenia pałeczkami Legionella u świnek morskich. Klarytromycyna podawana dootrzewnowo w dawce 1,6 mg/kg masy ciała na dobę wykazywała silniejsze działanie niż erytromycyna w dawce 50 mg/kg masy ciała na dobę¹².

Mechanizmy oporności bakterii na klarytromycynę

Nabyta oporność na makrolidy u S. pneumoniae, S. pyogenes i S. aureus rozwija się głównie za pośrednictwem dwóch podstawowych mechanizmów¹³:

1. Mechanizm modyfikacji rybosomu (erm) – polega na metylacji rybosomu przez enzym, co uniemożliwia wiązanie się antybiotyku z rybosomem bakteryjnym.
2. Mechanizm aktywnego transportu na zewnątrz komórki (mef lub msr) – polega na wypompowywaniu antybiotyku z komórki bakteryjnej, uniemożliwiając mu dotarcie do celu działania, którym jest rybosom.

W przypadku bakterii Moraxella i Haemophilus spp. nie zidentyfikowano dotychczas mechanizmów nabytej oporności na makrolidy¹⁴.

Mechanizmy oporności na makrolidy wykazują podobną skuteczność wobec antybiotyków makrolidowych z 14- i 15-węglowym pierścieniem laktonowym, takich jak erytromycyna, klarytromycyna, roksytromycyna i azytromycyna. Ważne jest, że mechanizmy oporności na penicylinę nie są związane z mechanizmami oporności na makrolidy¹⁵.

Istotnym klinicznie zjawiskiem jest oporność krzyżowa rozwijająca się za pośrednictwem mechanizmu erm między makrolidami (klarytromycyna) a linkozamidami (linkomycyna, klindamycyna)¹⁶.

Stężenia graniczne

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił następujące stężenia graniczne klarytromycyny, które pozwalają na klasyfikację drobnoustrojów jako wrażliwe lub oporne¹⁷:

W przypadku Helicobacter pylori, dla którego klarytromycyna jest stosowana w terapiach eradykacyjnych, Instytut Standardów Klinicznych i Laboratoryjnych (CLSI) określił minimalne stężenie hamujące wzrost bakterii ≤0,25 μg/ml jako stężenie graniczne wskazujące na lekowrażliwość¹⁸.

Występowanie oporności w zależności od regionu geograficznego

Należy zwrócić uwagę, że współczynniki występowania nabytej oporności na klarytromycynę mogą się znacząco różnić w zależności od regionu geograficznego oraz mogą ulegać zmianom w czasie. W związku z tym, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń, zaleca się uzyskanie aktualnych informacji dotyczących lokalnych wzorców oporności. W sytuacjach, gdy częstość występowania oporności na danym obszarze jest wysoka, użyteczność klarytromycyny w leczeniu niektórych rodzajów zakażeń może być ograniczona i w takich przypadkach wskazana jest konsultacja z ekspertami w dziedzinie antybiotykoterapii¹⁹.