Właściwości farmakodynamiczne węgla leczniczego

Węgiel leczniczy (Carbo activatus) należy do grupy farmakoterapeutycznej jelitowych leków adsorbujących, klasyfikowanych jako preparaty węgla (kod ATC: A07B A01). Stanowi on formę sproszkowanego węgla aktywnego charakteryzującego się szczególnie wysoką zdolnością adsorpcyjną, co jest podstawą jego działania terapeutycznego.¹

Mechanizm działania

Po podaniu doustnym, węgiel aktywny wykazuje nieselektywne właściwości wiążące wobec różnorodnych substancji obecnych w przewodzie pokarmowym. Proces ten obejmuje adsorbcję związków nasilających perystaltykę jelitową oraz przenikanie wody do światła jelita, a także wiązanie toksyn bakteryjnych, bakterii, leków, produktów gnilnych, gazów jelitowych oraz różnych substancji toksycznych. Poprzez ten mechanizm, węgiel aktywny skutecznie zapobiega wchłanianiu tych substancji z przewodu pokarmowego.²

Istotną cechą działania węgla aktywnego jest również jego zdolność do zapobiegania wtórnemu wchłanianiu związków, które zostały już wydalone do światła jelit, na przykład substancji wydzielanych z żółcią. Ten mechanizm ma szczególne znaczenie w przerwaniu krążenia wątrobowo-jelitowego niektórych substancji toksycznych.³

Skuteczność adsorpcyjna

W praktyce klinicznej stosuje się duże dawki węgla aktywnego, co wynika z faktu, że nie wykazuje on selektywności adsorpcyjnej i wiąże również inne substancje obecne w przewodzie pokarmowym, nie tylko te o charakterze toksycznym.⁴

Wśród środków adsorbujących, węgiel aktywny wykazuje najwyższą skuteczność. Jego potencjał adsorpcyjny można określić ilościowo – 1 gram węgla aktywnego może zaadsorbować:

• 1,8 g sublimatu
• 400 mg fenolu
• 800 mg morfiny
• 300 mg alkoholu etylowego (adsorpcja relatywnie słabsza w porównaniu z innymi substancjami)

⁵

Zastosowanie w leczeniu zatruć

W terapii ostrych zatruć, skuteczność węgla aktywnego ocenia się jako porównywalną do płukania żołądka czy wywoływania wymiotów. W niektórych przypadkach klinicznych węgiel aktywny może wykazywać nawet wyższą efektywność od wspomnianych metod, szczególnie gdy po jego podaniu, po odpowiednim czasie, zostanie zastosowany lek przeczyszczający. Ta sekwencyjna terapia przyspiesza eliminację zaadsorbowanych substancji toksycznych z organizmu.⁶

Spektrum substancji adsorbowanych

Węgiel aktywny wykazuje zdolność do adsorpcji szerokiego spektrum substancji farmakologicznych i toksycznych, co czyni go uniwersalnym środkiem w leczeniu różnych typów zatruć. Do najważniejszych substancji adsorbowanych przez węgiel aktywny należą:⁷

Warto podkreślić, że efektywność adsorpcji wymienionych substancji może się różnić w zależności od warunków panujących w przewodzie pokarmowym, dawki węgla aktywnego, a także czasu, jaki upłynął od momentu spożycia substancji toksycznej do podania węgla.⁸