Działania niepożądane leku BOTOX 200 jednostek Allergan

Kompleks neurotoksyny Clostridium botulinum typu A zawarty w produkcie leczniczym BOTOX może wywoływać działania niepożądane, które są związane z jego mechanizmem działania farmakologicznego. Analizując profil bezpieczeństwa leku, należy podkreślić, że większość działań niepożądanych ma charakter przejściowy i występuje w ciągu pierwszych kilku dni po wykonaniu iniekcji. W rzadkich przypadkach działania niepożądane mogą jednak utrzymywać się przez kilka miesięcy lub dłużej¹.

Częstość występowania działań niepożądanych w badaniach klinicznych

Dane z kontrolowanych badań klinicznych wskazują na zróżnicowaną częstość występowania działań niepożądanych w zależności od wskazania terapeutycznego. Działania niepożądane klasyfikowane jako związane z podaniem produktu leczniczego BOTOX obserwowano u:²

• 35% pacjentów z kurczem powiek (blefarospazm)
• 28% pacjentów z dystonią szyjną
• 8% pacjentów ze spastycznością dziecięcą
• 11% pacjentów z nadpotliwością pach
• 16% pacjentów z ogniskową spastycznością górnej kończyny
• 15% pacjentów z ogniskową spastycznością kończyny dolnej

W przypadku przewlekłej migreny częstość występowania działań niepożądanych wyniosła 26% podczas pierwszej terapii, ze spadkiem do 11% podczas drugiej terapii. Natomiast w badaniach klinicznych nad idiopatyczną nadreaktywnością pęcherza moczowego częstość występowania wyniosła 26% podczas pierwszej terapii, ze spadkiem do 22% podczas drugiej terapii³.

U dorosłych pacjentów z neurogenną nadczynnością mięśnia wypieracza działania niepożądane obserwowano u 32% pacjentów podczas pierwszej terapii, ze spadkiem do 18% podczas drugiej terapii. Z kolei w przypadku neurogennej nadczynności wypieracza u dzieci i młodzieży częstość występowania wyniosła 6,2% po pierwszym leczeniu⁴.

W badaniach klinicznych dotyczących leczenia zmarszczek poziomych czoła widocznych przy maksymalnym uniesieniu brwi, zdarzenia niepożądane uznane przez badaczy za związane z podaniem produktu leczniczego BOTOX zgłosiło:⁵

• 20,6% pacjentów, którzy otrzymali 40 jednostek (20 jednostek do mięśnia czołowego i 20 jednostek podanych w okolicę gładzizny czoła)
• 14,3% pacjentów leczonych dawką 64 jednostek (20 jednostek do mięśnia czołowego, 20 jednostek podanych w okolicę gładzizny czoła i 24 jednostki w okolice kurzych łapek)
• 8,9% pacjentów, którzy otrzymali placebo

Mechanizm występowania działań niepożądanych

Miejscowe osłabienie mięśni stanowi spodziewane farmakologiczne działanie toksyny botulinowej. Zgłaszano również występowanie osłabienia sąsiadujących mięśni i/lub mięśni oddalonych od miejsca wstrzyknięcia⁶.

Podobnie jak w przypadku każdego wstrzyknięcia, w miejscu podania produktu mogą wystąpić następujące działania niepożądane: miejscowy ból, zapalenie, parestezje, niedoczulica, tkliwość, obrzęk, rumień, miejscowe zakażenie, krwawienie i/lub zasinienie – są to działania niepożądane związane z samą procedurą wstrzyknięcia⁷.

Ból i/lub lęk związany z igłą mogą doprowadzić do wystąpienia reakcji wazowagalnej, obejmującej przemijające objawowe niedociśnienie i omdlenia. Po podaniu toksyny botulinowej zgłaszano także przypadki gorączki i objawów grypopodobnych⁸.

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

Działania niepożądane produktu leczniczego BOTOX klasyfikowane są według następujących kategorii częstości występowania⁹:

• Bardzo często (≥1/10) – występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występują u 1 do 10 na 1 000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów
• Nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Przedawkowanie produktu leczniczego BOTOX

Przedawkowanie produktu leczniczego BOTOX zależy od kilku czynników, takich jak wielkość podanej dawki, miejsce wstrzyknięcia oraz właściwości tkanek otaczających. Do tej pory nie stwierdzono żadnego przypadku, w którym po przypadkowym podaniu produktu BOTOX wystąpiłyby objawy toksyczności ogólnoustrojowej¹⁰.

Zbyt duże dawki produktu mogą wywoływać miejscowy lub odległy od miejsca wstrzyknięcia uogólniony paraliż nerwowo-mięśniowy. Nie stwierdzono dotychczas żadnego przypadku doustnego przyjęcia produktu BOTOX¹¹.

Oznaki przedawkowania nie są widoczne bezpośrednio po wstrzyknięciu. W przypadku gdy przypadkowo nastąpi wstrzyknięcie, połknięcie, lub podejrzewa się przedawkowanie produktu, pacjent powinien być poddany obserwacji medycznej przez kilka dni w kierunku objawów uogólnionego osłabienia lub paraliżu mięśni. Objawy te mogą mieć charakter miejscowy lub odległy od miejsca wstrzyknięcia i mogą obejmować¹²:

• opadanie powiek
• podwójne widzenie
• zaburzenia połykania
• zaburzenia mowy
• uogólnione osłabienie
• zaburzenia oddechowe

U pacjentów z objawami przedawkowania należy rozważyć konieczność przeprowadzenia dodatkowych badań, podjęcia natychmiastowego leczenia lub hospitalizacji¹³.

Szczególne zagrożenie stanowi sytuacja, gdy mięśnie części ustnej, gardła i przełyku są objęte działaniem toksyny, gdyż może to prowadzić do zachłyśnięcia się, a w konsekwencji do wystąpienia zachłystowego zapalenia płuc. W przypadku porażenia mięśni oddechowych lub ich znacznego osłabienia, może być konieczna intubacja i wspomaganie oddychania do momentu wyzdrowienia. W uzupełnieniu leczenia podstawowego konieczna może okazać się tracheotomia i przedłużenie mechanicznego wspomagania oddychania¹⁴.

Tabela działań niepożądanych produktu leczniczego BOTOX

Profil działań niepożądanych może się różnić w zależności od wskazania, dawki, techniki wstrzyknięcia oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Podczas stosowania produktu leczniczego BOTOX należy zawsze pamiętać o możliwości wystąpienia działań niepożądanych związanych z farmakologicznym działaniem toksyny oraz z procedurą wstrzyknięcia¹⁵.