Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Przeciwwskazania do stosowania roztworu do dializy otrzewnowej balance należy rozpatrywać w dwóch kategoriach: przeciwwskazania specyficzne dla danego roztworu oraz przeciwwskazania ogólne dotyczące samej metody dializy otrzewnowej. Prawidłowa identyfikacja tych przeciwwskazań ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta poddawanego leczeniu nerkozastępczemu.¹

Przeciwwskazania specyficzne dla roztworu balance z wapniem 1,75 mmol/l

Roztwory balance z zawartością wapnia 1,75 mmol/l posiadają specyficzne przeciwwskazania wynikające z ich składu. W przypadku roztworów o stężeniu glukozy 1,5% i 2,3% z wapniem 1,75 mmol/l, terapii nie należy wdrażać u pacjentów z następującymi zaburzeniami:²

• Kwasica mleczanowa – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej charakteryzujące się nadmiernym gromadzeniem mleczanu w organizmie
• Znaczna hipokaliemia – istotnie obniżone stężenie potasu w surowicy
• Znaczna hiperkalcemia – znacząco podwyższone stężenie wapnia w surowicy

W przypadku roztworu balance 4,25% z 4,25% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l, oprócz wyżej wymienionych przeciwwskazań, należy dodatkowo uwzględnić:³

• Hipowolemię – obniżoną objętość krwi krążącej
• Niskie ciśnienie tętnicze – hipotensję, która może ulec pogłębieniu w wyniku zastosowania roztworu o wysokim stężeniu glukozy

Należy zwrócić uwagę, że przeciwwskazania różnią się w zależności od zawartości wapnia w roztworze. Dla porównania, roztwory z zawartością wapnia 1,25 mmol/l są przeciwwskazane w przypadku hipokalcemii, a nie hiperkalcemii jak w przypadku roztworów z wapniem 1,75 mmol/l.⁴

Przeciwwskazania ogólne dla dializy otrzewnowej

Niezależnie od składu stosowanego roztworu, istnieje szereg bezwzględnych przeciwwskazań do przeprowadzenia dializy otrzewnowej jako metody leczenia nerkozastępczego. Dializy otrzewnowej nie należy prowadzić u pacjentów z następującymi stanami:⁵

Przeciwwskazania związane z integralnością jamy brzusznej

• Niedawne operacje lub urazy jamy brzusznej – mogą prowadzić do nieszczelności roztworu dializacyjnego i nieprawidłowej funkcji dializy
• Przebyte operacje jamy brzusznej z pozostawieniem zrostów – zrosty mogą upośledzać przepływ płynu dializacyjnego i zmniejszać efektywność dializy
• Ciężkie oparzenia powłok brzusznych – naruszają integralność powłok brzusznych i zwiększają ryzyko powikłań
• Perforacja jelit – prowadzi do zanieczyszczenia jamy otrzewnowej treścią jelitową i rozwoju zapalenia otrzewnej
• Wewnętrzna lub zewnętrzna przetoka brzuszna – uniemożliwia prawidłowe utrzymanie płynu dializacyjnego w jamie otrzewnowej
• Przepukliny brzuszne (pępkowa, pachwinowa lub inne) – mogą prowadzić do nieprawidłowego przepływu płynu dializacyjnego i powikłań

Przeciwwskazania związane ze stanem zapalnym i infekcjami

• Rozległe stany zapalne skóry powłok brzucha (dermatitis) – zwiększają ryzyko infekcji
• Choroby zapalne jelit – takie jak choroba Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie uchyłka – mogą zwiększać ryzyko powikłań i perforacji
• Zapalenie otrzewnej – obecność aktywnego stanu zapalnego otrzewnej uniemożliwia prawidłowe przeprowadzenie dializy
• Choroby płuc, zwłaszcza zapalenie płuc – mogą ulec zaostrzeniu w wyniku zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej
• Sepsa – ogólnoustrojowa infekcja stanowi przeciwwskazanie do dializy otrzewnowej

Inne przeciwwskazania

• Guzy jamy brzusznej – mogą zaburzać przepływ płynu dializacyjnego i być źródłem powikłań
• Niedrożność jelita – zwiększa ryzyko perforacji i innych powikłań
• Skrajna hiperlipidemia – może prowadzić do zwiększonej utraty białka przez otrzewną
• Mocznica oporna na dializę otrzewnową – jeśli dializa otrzewnowa nie pozwala na skuteczne kontrolowanie objawów mocznicy, konieczne jest zastosowanie innej metody leczenia nerkozastępczego
• Wyniszczenie i znaczna utrata masy ciała, zwłaszcza gdy nie można zapewnić odpowiedniego spożycia białka – dializa otrzewnowa może nasilać katabolizm białek
• Niezdolność psychiczna lub fizyczna do wykonywania dializy zgodnie z instrukcją lekarza – metoda wymaga współpracy pacjenta i określonych zdolności manualnych

W sytuacji, gdy którekolwiek z wymienionych przeciwwskazań rozwinie się w trakcie prowadzonej już dializy otrzewnowej, decyzja o kontynuacji lub zaprzestaniu leczenia tą metodą należy do lekarza prowadzącego, który musi indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka.⁶

Ważne właściwości roztworu wpływające na bezpieczeństwo stosowania

Roztwór balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l charakteryzuje się osmolarnością teoretyczną wynoszącą 358 mOsm/l oraz pH około 7,0. Te parametry mają istotne znaczenie przy ocenie odpowiedniości roztworu dla konkretnego pacjenta, szczególnie w kontekście przeciwwskazań związanych z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej.⁷