Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania leku

Bromek ipratropiowy był przedmiotem szeregu badań przedklinicznych przeprowadzonych na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych z wykorzystaniem różnorodnych dróg podania. Badania te obejmowały ocenę tolerancji miejscowej oraz ogólnoustrojowej, co pozwoliło na szczegółową charakterystykę profilu bezpieczeństwa tego leku przed wprowadzeniem go do praktyki klinicznej.¹

Toksyczność po podaniu jednorazowym

Ocenę toksyczności ostrej bromku ipratropiowego przeprowadzono po podaniu wziewnym, doustnym i dożylnym na różnych gatunkach zwierząt laboratoryjnych. Po podaniu wziewnym minimalna dawka śmiertelna u samców świnek morskich wynosiła 199 mg/kg, natomiast u szczurów nie zaobserwowano żadnej śmiertelności nawet przy maksymalnych dawkach możliwych technicznie do podania (0,05 mg/kg w czasie 4-godzinnej ekspozycji lub 160 rozpyleń, gdzie każde rozpylenie zawierało 0,02 mg bromku ipratropiowego).²

Wartości LD50 (dawka powodująca śmierć 50% badanych zwierząt) po podaniu doustnym wynosiły:³

• dla myszy – 1585 mg/kg
• dla szczurów – 1925 mg/kg
• dla królików – 1920 mg/kg

Po podaniu dożylnym wartości LD50 wynosiły:⁴

• dla myszy – 13,6 mg/kg
• dla szczurów – 15,8 mg/kg
• dla psów – około 18,2 mg/kg

Obserwowane objawy kliniczne toksyczności ostrej obejmowały: rozszerzenie źrenic (mydriazę), suchość błony śluzowej jamy ustnej, duszność, drżenie, skurcze oraz tachykardię. Objawy te są charakterystyczne dla działania przeciwcholinergicznego i odzwierciedlają farmakologiczny mechanizm działania bromku ipratropiowego.⁵

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

Badania toksyczności po wielokrotnym podaniu bromku ipratropiowego przeprowadzono u szczurów, królików, psów i małp z gatunku Rhesus. Szczególnie istotne są wyniki badań dotyczących podania wziewnego, które odzwierciedlają docelową drogę podania leku u ludzi.⁶

Badania z podaniem wziewnym trwające do 6 miesięcy wykazały następujące poziomy dawkowania, przy których nie obserwowano działań niepożądanych (NOAEL – no-observed adverse effect level):⁷

• 0,38 mg/kg/dobę u szczurów
• 0,18 mg/kg/dobę u psów
• 0,8 mg/kg/dobę u małp z gatunku Rhesus

U psów obserwowano typowe dla leków przeciwcholinergicznych działania niepożądane w postaci suchości błony śluzowej jamy ustnej oraz tachykardii. Co istotne, nie stwierdzono żadnych zmian histopatologicznych związanych z podawaniem bromku ipratropiowego zarówno w układzie oskrzelowo-płucnym, jak i w innych narządach, co wskazuje na dobry profil bezpieczeństwa leku przy długotrwałym stosowaniu.⁸

W badaniach z podaniem doustnym u szczurów wartość NOAEL po 18 miesiącach stosowania wyniosła 0,5 mg/kg/dobę.⁹

Przeprowadzono również dodatkowe badania toksyczności po wielokrotnym podaniu wziewnym z wykorzystaniem różnych postaci leku:¹⁰

• postać donosowa
• preparat z alternatywnym propelentem HFA 134a
• proszek do inhalacji z laktozą

Badania te prowadzono u szczurów przez okres do 6 miesięcy oraz u psów przez okres do 3 miesięcy. Nie dostarczyły one nowych informacji dotyczących ogólnego profilu toksyczności bromku ipratropiowego. Dodatkowo potwierdzono, że profil toksykologiczny preparatu zawierającego propelent HFA jest podobny do profilu preparatu zawierającego tradycyjny propelent CFC.¹¹

Podczas podawania donosowego psom przez okres do 6 miesięcy wykazano brak toksycznego działania w dawkach większych niż 0,20 mg/kg/dobę, co potwierdza wyniki wcześniejszych 13-tygodniowych badań z podaniem donosowym.¹²

Tolerancja miejscowa

Wodny roztwór bromku ipratropiowego w dawce 0,05 mg/kg wykazywał dobrą tolerancję miejscową po podaniu wziewnym szczurom (pojedyncze 4-godzinne podanie). Również w badaniach toksyczności po podaniu wielokrotnym bromek ipratropiowy był dobrze tolerowany miejscowo, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania przy długotrwałej terapii.¹³

Immunogenność

W badaniach immunogenności przeprowadzonych na świnkach morskich nie wykazano żadnych czynnych ani biernych skórnych reakcji anafilaktycznych po podaniu bromku ipratropiowego, co świadczy o niskim potencjale alergizującym tej substancji.¹⁴

Genotoksyczność i rakotwórczość

Potencjał genotoksyczny bromku ipratropiowego oceniano w szeregu testów zarówno in vitro, jak i in vivo:¹⁵

• In vitro: test Amesa (ocena mutagenności bakteryjnej)
• In vivo:
  • test mikrojądrowy
  • test dominującego czynnika letalnego u myszy
  • test cytogeniczny na komórkach szpiku kostnego chomika chińskiego

W żadnym z tych badań nie wykazano genotoksycznego działania bromku ipratropiowego. Długoterminowe badania prowadzone na myszach i szczurach nie wykazały również potencjału guzotwórczego ani rakotwórczego tej substancji.¹⁶

Toksyczny wpływ na reprodukcję i rozwój

Ocena potencjalnego wpływu bromku ipratropiowego na procesy reprodukcyjne objęła badania dotyczące:¹⁷

• płodności
• toksyczności w odniesieniu do zarodka i płodu
• rozwoju okołoporodowego i poporodowego

Badania te przeprowadzono na myszach, szczurach i królikach.

Przy podaniu doustnym największe zastosowane dawki – 1000 mg/kg/dobę u szczurów i 125 mg/kg/dobę u królików – wykazywały toksyczność wobec matek obu gatunków. U szczurów obserwowano również toksyczność wobec zarodka i płodu, przejawiającą się zmniejszeniem masy płodu. Co istotne, nie stwierdzono jednak żadnych wad rozwojowych związanych z podawaniem bromku ipratropiowego.¹⁸

W badaniach z podaniem wziewnym, które lepiej odzwierciedlają kliniczną drogę podania, największe technicznie możliwe do podania dawki aerozolu inhalacyjnego – 1,5 mg/kg/dobę u szczurów i 1,8 mg/kg/dobę u królików – nie wykazywały niepożądanego wpływu na procesy rozrodcze, co dodatkowo potwierdza bezpieczeństwo stosowania bromku ipratropiowego.¹⁹