Działania niepożądane leku Aribit ODT

Lek Aribit ODT zawierający substancję czynną arypiprazol (Aripiprazolum) w dawkach 10 mg, 15 mg lub 30 mg może wywoływać różnorodne działania niepożądane, które należy dokładnie monitorować podczas terapii. Poniższy artykuł przedstawia szczegółowy profil bezpieczeństwa oparty na danych z badań klinicznych oraz zgłoszeniach po wprowadzeniu produktu do obrotu.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

W kontrolowanych placebo badaniach najczęściej notowanymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania arypiprazolu (substancji czynnej leku Aribit ODT) były akatyzja i nudności. Każde z tych działań występowało częściej niż u 3% pacjentów leczonych arypiprazolem podawanym doustnie.²

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z terapią arypiprazolem klasyfikuje się zgodnie z częstością występowania jako:³

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Warto zaznaczyć, że częstość działań niepożądanych zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu jest określona jako „nieznana”, ponieważ pochodzą one ze spontanicznych zgłoszeń, co uniemożliwia precyzyjne określenie częstotliwości ich występowania.⁴

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Szczegółowa analiza wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe (ang. Extrapyramidal Symptoms, EPS) są istotną grupą działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii arypiprazolem. W długookresowym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu, u pacjentów leczonych arypiprazolem objawy pozapiramidowe (w tym parkinsonizm, akatyzja, dystonia i dyskineza) wystąpiły u 25,8% pacjentów, co było rzadziej niż u pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%).⁵

W 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo częstość występowania EPS wynosiła 19% u pacjentów leczonych arypiprazolem i 13,1% u pacjentów otrzymujących placebo. W innym 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym częstość EPS była podobna między grupą arypiprazolu (14,8%) a grupą olanzapiny (15,1%).⁶

Objawy EPS w chorobie afektywnej dwubiegunowej

W leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, w 12-tygodniowym kontrolowanym badaniu, objawy pozapiramidowe wystąpiły u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym 12-tygodniowym badaniu EPS obserwowano u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i 17,6% pacjentów leczonych litem.⁷

W długookresowym 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo w terapii podtrzymującej, przypadki EPS wystąpiły u 18,2% pacjentów leczonych arypiprazolem i 15,7% pacjentów otrzymujących placebo.⁸

Akatyzja

Akatyzja to charakterystyczne działanie niepożądane związane ze stosowaniem arypiprazolu. W kontrolowanych placebo badaniach u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi występowała znacznie częściej w grupie arypiprazolu (12,1%) niż w grupie placebo (3,2%). U pacjentów ze schizofrenią przypadki akatyzji notowano u 6,2% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 3,0% pacjentów otrzymujących placebo.⁹

Dystonia

Dystonia, charakteryzująca się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, może występować u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Do objawów dystonii należą:¹⁰

• Skurcze mięśni szyi (czasami postępujące do ucisku w gardle)
• Trudności z przełykaniem
• Trudności z oddychaniem
• Zaburzenia ruchów języka

Objawy dystonii mogą wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek, jednak występują częściej i z większym nasileniem podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji w dużych dawkach. Zaobserwowano zwiększone ryzyko ostrej dystonii u mężczyzn oraz w młodszych grupach wiekowych.¹¹

Wpływ na poziom prolaktyny

Badania kliniczne dotyczące arypiprazolu wykazały, że lek ten może powodować zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w stosunku do stężenia początkowego.¹²

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównania pomiędzy grupami pacjentów leczonych arypiprazolem i placebo nie wykazały medycznie istotnych różnic w częstości występowania potencjalnie istotnych klinicznie zmian w rutynowo oznaczanych parametrach laboratoryjnych i lipidowych. U 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano ogólnie przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) w porównaniu z 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹³

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Schizofrenia u młodzieży

W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo obejmującym 302 nastolatków (w wieku 13-17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były generalnie podobne do obserwowanych u dorosłych. Wyjątkiem były następujące działania niepożądane, zgłaszane częściej u młodzieży niż u dorosłych otrzymujących arypiprazol:¹⁴

• Bardzo często (≥1/10): senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥1/100 do <1/10): suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne

W 26-tygodniowym badaniu prowadzonym na zasadzie próby otwartej profil bezpieczeństwa był podobny do obserwowanego w badaniu krótkoterminowym. Podobnie w długoterminowym badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną otrzymującą placebo profil był zbliżony, z wyjątkiem następujących reakcji zgłaszanych częściej u młodzieży niż w grupie placebo:¹⁵

• Często (≥1/100, <1/10): zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmia i leukopenia

Badania poziomu prolaktyny u młodzieży ze schizofrenią (wiek 13-17 lat) wykazały niskie stężenie prolaktyny w surowicy u 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml) i 48,3% chłopców (<2 ng/ml) podczas leczenia do 2 lat. W grupie otrzymującej dawki arypiprazolu od 5 mg do 30 mg przez okres maksymalnie do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny wynosiła odpowiednio 25,6% u dziewcząt i 45,0% u chłopców.¹⁶

W dwóch długoterminowych badaniach z udziałem młodzieży (w wieku 13-17 lat) ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym leczonych arypiprazolem, częstość występowania małych stężeń prolaktyny w surowicy wynosiła 37,0% u kobiet (<3 ng/ml) i 59,4% u mężczyzn (<2 ng/ml).¹⁷

Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym u młodzieży

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (w wieku od 13 lat) częstość występowania i rodzaje działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z pewnymi wyjątkami:¹⁸

• Bardzo często (≥1/10): senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%), zmęczenie (11,8%)
• Często (≥1/100 do <1/10): ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskinezy

Zaobserwowano zależność między dawką a częstością występowania niektórych działań niepożądanych:¹⁹

• Zaburzenia pozapiramidowe: dla dawki 10 mg – 9,1%, dla dawki 30 mg – 28,8%, dla placebo – 1,7%
• Akatyzja: dla dawki 10 mg – 12,1%, dla dawki 30 mg – 20,3%, dla placebo – 1,7%

Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I po 12 tygodniach leczenia wynosiły dla arypiprazolu 2,4 kg, a dla placebo 0,2 kg. Po 30 tygodniach leczenia wartości te wynosiły odpowiednio 5,8 kg dla arypiprazolu i 2,3 kg dla placebo.²⁰

Warto zauważyć, że w populacji dzieci i młodzieży senność oraz zmęczenie obserwowano częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym niż u pacjentów ze schizofrenią.²¹

W populacji dzieci i młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (w wieku 10-17 lat) leczonych do 30 tygodni, niskie stężenie prolaktyny w surowicy stwierdzono u 28,0% dziewcząt (<3 ng/ml) i 53,3% chłopców (<2 ng/ml).²²

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano przypadki patologicznego uzależnienia od hazardu i innych zaburzeń kontroli impulsów, takich jak:²³

• Hiperseksualność
• Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
• Obżarstwo lub kompulsywne objadanie się

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁴

Dane kontaktowe:

Al. Jerozolimskie 181C

02-222 Warszawa

Tel.: + 48 22 49 21 301

Faks: + 48 22 49 21 309

Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie produktu do obrotu.²⁵