Właściwości farmakokinetyczne amikacyny

Poniższy artykuł przedstawia szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych amikacyny, substancji czynnej zawartej w produktach leczniczych Amikacin B. Braun dostępnych w stężeniach 2,5 mg/ml, 5 mg/ml oraz 10 mg/ml w postaci roztworu do infuzji dożylnej. Dane farmakokinetyczne są istotne dla prawidłowego stosowania i dostosowania dawkowania u różnych grup pacjentów.¹

Wchłanianie i stężenia w osoczu

Amikacyna nie wykazuje istotnego wchłaniania po podaniu doustnym, dlatego może być stosowana wyłącznie pozajelitowo. Po podaniu w postaci infuzji dożylnej, maksymalne stężenie w surowicy osiągane jest po 1-2 godzinach. Okres półtrwania leku w surowicy wynosi 2,2-2,4 godziny u pacjentów z prawidłową funkcją nerek, natomiast wydłuża się u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u wcześniaków i noworodków.²

Badania wykazały, że po podaniu dawki 7,5 mg/kg mc. w ciągłej infuzji dożylnej trwającej 30 minut, stężenie leku w surowicy bezpośrednio po zakończeniu infuzji wynosi 38 µg/ml. U zdrowych ochotników, po zastosowaniu dawki 15 mg/kg mc. w ciągłej infuzji dożylnej (30 minut), stężenie w surowicy wynosiło około 77 µg/ml na zakończenie infuzji, 47 µg/ml po upływie 1 godziny oraz 1 µg/ml po 12 godzinach od zakończenia infuzji.³

U osób w podeszłym wieku z klirensem kreatyniny wynoszącym średnio 64 ml/min, po podaniu dawki 15 mg/kg mc. w infuzji dożylnej trwającej 30 minut, stężenie leku w surowicy na zakończenie infuzji wynosiło 55 µg/ml, natomiast po 12 godzinach – 5,4 µg/ml, a po 24 godzinach – 1,3 µg/ml.⁴

Przy wielokrotnym podawaniu leku osobom z prawidłową czynnością nerek, otrzymującym pojedyncze dawki dobowe wynoszące od 15 do 20 mg/kg mc., nie obserwowano zjawiska kumulacji amikacyny.⁵

Dystrybucja w organizmie

Pozorna objętość dystrybucji amikacyny wynosi około 24 l, co odpowiada 28% masy ciała. Lek w niewielkim stopniu wiąże się z białkami osocza – wskaźnik wiązania określono na poziomie 4-10%.⁶

Po podaniu zalecanej dawki, stężenia terapeutyczne amikacyny można stwierdzić w wielu tkankach i płynach ustrojowych, w tym w:

• kościach
• sercu
• pęcherzyku żółciowym
• tkance płucnej
• moczu
• żółci
• wydzielinie oskrzelowej
• plwocinie
• płynie śródmiąższowym
• płynie opłucnowym
• płynie maziowym

Wymienione tkanki i płyny ustrojowe stanowią obszary docelowe działania leku w zależności od leczonego zakażenia.⁷

Przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego jest istotnym parametrem w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. Amikacyna przenika przez zdrowe opony mózgowe w ograniczonym stopniu, osiągając około 10-20% stężenia występującego w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych odsetek ten zwiększa się do 50%, co umożliwia osiągnięcie stężeń terapeutycznych.⁸

Amikacyna wykazuje szczególne właściwości dystrybucyjne – gromadzi się w korze nerek i płynie ucha wewnętrznego, a jej eliminacja z tych głębokich przedziałów przebiega powoli, co ma związek z potencjalnym działaniem nefro- i ototoksycznym. Lek przenika również przez barierę łożyska i do mleka ludzkiego. Stężenia sięgające 20% stężeń występujących u matki stwierdzano we krwi płodu oraz płynie owodniowym.⁹

Metabolizm

Amikacyna nie podlega procesom biotransformacji w organizmie ludzkim. Lek jest wydalany w postaci niezmienionej.¹⁰

Wydalanie

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek średni klirens amikacyny w surowicy wynosi 100 ml/min, a klirens nerkowy – 94 ml/min. Przesączanie kłębuszkowe stanowi dominujący szlak w eliminacji amikacyny. Większość leku (60-82%) jest wydalana w niezmienionej postaci z moczem w ciągu pierwszych 6 godzin po podaniu. Tylko bardzo małe ilości wydalane są z żółcią.¹¹

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek, po podaniu domięśniowym, 91% dawki amikacyny jest wydalane z moczem w ciągu 8 godzin, a 95% – w ciągu 24 godzin.¹²

Warto podkreślić, że 90% dawki amikacyny może zostać usuniętych drogą hemodializy w ciągu 4 godzin, co jest istotne w przypadku przedawkowania lub konieczności eliminacji leku u pacjentów z niewydolnością nerek.¹³

Farmakokinetyka u dzieci i młodzieży

Badania oceniające wielokrotne podawanie amikacyny wykazały, że stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym u zdrowych niemowląt wynoszą około 10-20% stężeń w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych wartości te mogą sięgać 50%, co potwierdza lepsze przenikanie leku przez barierę krew-mózg w warunkach zapalnych.¹⁴

U noworodków, a szczególnie u wcześniaków, wydalanie amikacyny przez nerki jest zmniejszone, co wynika z niedojrzałości funkcji nerek. Fakt ten ma istotne implikacje kliniczne i wymaga dostosowania dawkowania.¹⁵

W badaniu z udziałem noworodków (1.-6. doba życia) podzielonych na grupy według masy urodzeniowej (<2000 g, 2000-3000 g i >3000 g), po podaniu amikacyny domięśniowo i/lub dożylnie w dawce 7,5 mg/kg mc., uzyskano następujące wyniki:

U noworodków o masie ciała powyżej 3000 g stwierdzono klirens na poziomie 0,84 ml/min/kg mc. oraz okres półtrwania wynoszący około 7 godzin. Początkowa objętość dystrybucji oraz objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosiły odpowiednio 0,3 ml/kg i 0,5 ml/kg. W grupach noworodków z mniejszą masą urodzeniową obserwowano mniejszy klirens w przeliczeniu na kg masy ciała oraz dłuższy okres półtrwania. Co istotne, we wszystkich badanych grupach nie wykazano kumulacji leku po 5 dniach wielokrotnego podawania dawek co 12 godzin.¹⁶