Zapalenie ucha zewnętrznego
Objawy
Zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa) to stan zapalny kanału słuchowego zewnętrznego, często wywołany przez bakterie lub grzyby w wilgotnym środowisku po ekspozycji na wodę. Objawy rozwijają się zwykle w ciągu kilku dni i obejmują świąd, zaczerwienienie, ból nasilający się przy pociąganiu małżowiny usznej, wyciek z ucha (początkowo przejrzysty, później żółto-zielony i cuchnący), uczucie zatkania oraz przejściowe osłabienie słuchu. W zaawansowanych przypadkach może wystąpić silny ból promieniujący do twarzy i szyi, obrzęk, gorączka oraz całkowite zablokowanie kanału słuchowego. Diagnostyka opiera się na badaniu otoskopowym i ocenie bólu przy manipulacji uchem, a w cięższych lub nawracających przypadkach wykonuje się posiewy i badania mikroskopowe.
Objawy zapalenia ucha zewnętrznego
Zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa), znane również jako „ucho pływaka”, to stan zapalny, podrażnienie lub infekcja kanału słuchowego zewnętrznego. Objawy tej choroby zazwyczaj rozwijają się w ciągu kilku dni od ekspozycji na wodę, szczególnie gdy woda pozostaje uwięziona w kanale słuchowym, co stwarza wilgotne środowisko sprzyjające namnażaniu się bakterii lub grzybów.12
Rozwój objawów w zależności od stadium
Objawy zapalenia ucha zewnętrznego zazwyczaj zaczynają się jako łagodne, ale mogą się pogorszyć, jeśli infekcja nie jest leczona lub się rozprzestrzenia. Lekarze często klasyfikują zapalenie ucha zewnętrznego jako łagodne, umiarkowane i zaawansowane.12
Objawy łagodne
Początkowe objawy zapalenia ucha zewnętrznego obejmują:12
- Świąd w kanale słuchowym
- Nieznaczne zaczerwienienie wewnątrz ucha
- Łagodny dyskomfort, który nasila się podczas pociągania za małżowinę uszną
- Przejrzysty, bezwonny wyciek z ucha
- Uczucie „wypełnienia” lub zatkania ucha
Objawy umiarkowane
W miarę postępu infekcji mogą wystąpić:12
- Nasilający się świąd
- Wzrastający ból ucha, który nasila się podczas żucia lub poruszania uchem
- Bardziej rozległe zaczerwienienie w kanale słuchowym
- Uczucie pełności w uchu
- Częściowe zablokowanie kanału słuchowego przez obrzęk, płyn i zanieczyszczenia
- Osłabienie lub przytłumienie słuchu
- Zwiększona ilość wycieku z ucha, który może być żółty lub żółto-zielony i często nieprzyjemnie pachnie
Objawy zaawansowane
W zaawansowanym stadium zapalenia ucha zewnętrznego mogą wystąpić:12
- Silny ból, który może promieniować do twarzy, szyi lub bocznej części głowy
- Całkowite zablokowanie kanału słuchowego
- Zaczerwienienie lub obrzęk ucha zewnętrznego
- Obrzęk węzłów chłonnych wokół ucha lub w górnej części szyi
- Gorączka (zazwyczaj niezbyt wysoka)
Charakterystyczne cechy bólów przy zapaleniu ucha zewnętrznego
Ból jest najczęstszym i najbardziej charakterystycznym objawem zapalenia ucha zewnętrznego. Ma on kilka cech wyróżniających:12
- Ból nasila się podczas pociągania za małżowinę uszną lub naciskania na skrawek skóry przed uchem (tragus)
- Może być intensywny i określany jako „kłujący” lub „przeszywający”
- W ciężkich przypadkach ból może promieniować do twarzy, szyi lub bocznej części głowy
- Pogarsza się podczas żucia lub poruszania głową
- Dotyczy zazwyczaj tylko jednego ucha
Ważne jest, aby nie lekceważyć początkowego świądu lub łagodnego bólu, ponieważ objawy mogą szybko się nasilić, nawet w ciągu nocy.1
Wyciek z ucha
Wyciek z ucha jest częstym objawem zapalenia ucha zewnętrznego i może mieć różny charakter w zależności od stadium infekcji:12
- Na początku wyciek może być przejrzysty i bezwonny
- W miarę postępu infekcji może stać się mętny, żółtawy lub żółto-zielony
- Może mieć formę ropy o nieprzyjemnym zapachu
- W niektórych przypadkach może zawierać krew
- Niekiedy tworzą się strupy przy otworze kanału słuchowego
Zmiany w słuchu
Zapalenie ucha zewnętrznego może powodować przejściowe zaburzenia słuchu:12
- Uczucie zatkania lub „pełności” w uchu
- Przytłumione dźwięki lub pogorszenie słuchu
- Czasem szumy uszne (dzwonienie lub brzęczenie w uszach)
- W ciężkich przypadkach całkowita utrata słuchu w chorym uchu
Utrata słuchu jest zazwyczaj tymczasowa i wraca do normy po wyleczeniu infekcji.12
Progresja i czas trwania choroby
Typowy przebieg zapalenia ucha zewnętrznego
Zapalenie ucha zewnętrznego zazwyczaj rozwija się w ciągu kilku dni po ekspozycji na wodę, szczególnie po regularnym pływaniu lub moczeniu uszu bez dokładnego osuszania kanału słuchowego.1
Typowa progresja choroby wygląda następująco:12
- Początkowe objawy: świąd i dyskomfort w uchu, lekkie zaczerwienienie
- Po 1-2 dniach: rozwój bólu, który nasila się przy dotyku lub pociąganiu za ucho
- W miarę postępu infekcji: pogorszenie słuchu, uczucie zatkania, możliwy wyciek z ucha
- W ciężkich przypadkach: silny ból, gorączka, obrzęk, całkowite zablokowanie kanału słuchowego
Czas trwania objawów z leczeniem i bez
Z odpowiednim leczeniem, czas trwania zapalenia ucha zewnętrznego jest zazwyczaj krótki:12
- Poprawa objawów powinna nastąpić w ciągu 24-48 godzin od rozpoczęcia leczenia
- Większość objawów ustępuje po 3 dniach leczenia
- Całkowite wyleczenie następuje zazwyczaj w ciągu 7-10 dni przy właściwym leczeniu
Bez leczenia zapalenie ucha zewnętrznego:12
- Nie ustąpi samoistnie w większości przypadków
- Może trwać tygodnie lub miesiące
- Może prowadzić do powikłań i rozprzestrzenienia się infekcji
- W rzadkich przypadkach może przejść w formę przewlekłą
Przewlekłe zapalenie ucha zewnętrznego
Zapalenie ucha zewnętrznego może przejść w formę przewlekłą. Stan ten definiuje się jako:12
- Objawy utrzymujące się przez ponad 3 miesiące
- Powtarzające się epizody zapalenia ucha zewnętrznego występujące jako kolejne nawroty
Przewlekłe zapalenie ucha zewnętrznego może być trudniejsze w leczeniu i może być spowodowane:12
- Bakteriami opornymi na standardowe leczenie
- Infekcjami grzybiczymi
- Alergiami
- Przewlekłymi chorobami skóry (np. łuszczyca lub egzema)
Powikłania nieleczonego zapalenia ucha zewnętrznego
Nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego może prowadzić do różnych powikłań:12
Powikłania dotyczące słuchu
Utrata słuchu związana z zapaleniem ucha zewnętrznego:12
- Jest zazwyczaj przejściowa i ustępuje po wyleczeniu infekcji
- Może wynikać z obrzęku kanału słuchowego i gromadzenia się wydzieliny
- W przewlekłych przypadkach może dojść do zwężenia kanału słuchowego, co może wpływać na słuch
Rozprzestrzenienie się infekcji
W rzadkich przypadkach, szczególnie u osób z osłabionym układem odpornościowym, cukrzycą lub u osób starszych, infekcja może się rozprzestrzenić:12
- Na okoliczne tkanki (zapalenie tkanki łącznej)
- Do kości czaszki (złośliwe zapalenie ucha zewnętrznego)
- Do podstawy czaszki, mózgu lub nerwów czaszkowych
Inne powikłania
Inne możliwe powikłania nieleczonego zapalenia ucha zewnętrznego to:12
- Nawracające infekcje ucha zewnętrznego
- Uszkodzenie kości i chrząstki
- Zwężenie kanału słuchowego
- W skrajnych przypadkach perforacja błony bębenkowej
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skontaktować się z lekarzem w przypadku wystąpienia następujących objawów:12
- Ból ucha, szczególnie silny lub pogarszający się
- Jakikolwiek wyciek z ucha
- Objawy, które nie ustępują lub pogarszają się pomimo leczenia
- Gorączka
- Znaczny obrzęk lub zaczerwienienie ucha
- Pogorszenie słuchu
- Ból lub zaczerwienienie skóry czaszki za uchem
Należy natychmiast szukać pomocy medycznej, jeśli:12
- Występuje silny ból promieniujący do twarzy, szyi lub głowy
- Pojawia się wysoka gorączka
- Występuje znaczny obrzęk twarzy lub szyi
- Dochodzi do całkowitej utraty słuchu
- Objawy nie poprawiają się po 48 godzinach leczenia
Diagnostyka zapalenia ucha zewnętrznego
Diagnoza zapalenia ucha zewnętrznego zazwyczaj opiera się na:12
- Objawach zgłaszanych przez pacjenta
- Badaniu fizykalnym ucha przy użyciu otoskopu
- Ocenie bólu przy pociąganiu za małżowinę uszną (charakterystyczny objaw)
Podczas badania otoskopowego lekarz może zauważyć:12
- Zaczerwienienie i obrzęk kanału słuchowego
- Wydzielinę lub ropę w kanale słuchowym
- Łuszczącą się lub złuszczającą skórę wewnątrz kanału słuchowego
- Obrzęk błony bębenkowej
W niektórych przypadkach, szczególnie przy nawracających lub ciężkich infekcjach, lekarz może wykonać:12
- Posiew wymazu z ucha w celu określenia rodzaju patogenu (bakterie lub grzyby)
- Mikroskopowe badanie wydzieliny z ucha
Leczenie i czas powrotu do zdrowia
Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego zależy od nasilenia infekcji, ale zazwyczaj obejmuje:12
- Dokładne oczyszczenie i osuszenie kanału słuchowego
- Krople do uszu zawierające antybiotyki i/lub steroidy
- Lekko kwaśne roztwory zawierające kwas borny lub octowy w początkowych stadiach infekcji
- Środki przeciwbólowe (ibuprofen, naproksen, paracetamol) w celu złagodzenia bólu
- W ciężkich przypadkach antybiotyki doustne lub dożylne
W przypadku znacznego obrzęku kanału słuchowego lekarz może:12
- Umieścić w kanale słuchowym specjalny knot nasączony antybiotykiem, aby dostarczyć lek blisko błony bębenkowej
- Zalecić regularną kontrolę w celu monitorowania postępów leczenia
Czas powrotu do zdrowia przy właściwym leczeniu:12
- Poprawa objawów w ciągu 24-48 godzin
- Znaczna poprawa po 3 dniach leczenia
- Całkowite ustąpienie objawów w ciągu 7-10 dni
- Przytłumiony słuch powinien powrócić do normy wraz z ustępowaniem obrzęku
Podczas leczenia ważne jest utrzymywanie uszu w suchości, aby pomóc im się zagoić. Może być konieczne:12
- Unikanie pływania przez 7-10 dni
- Branie kąpieli zamiast prysznica
- Używanie zatyczek do uszu lub bawełnianego tamponu pokrytego wazeliną podczas mycia włosów
- Unikanie wkładania jakichkolwiek przedmiotów do uszu, w tym wacików
Jeśli objawy nie poprawiają się po 48 godzinach leczenia lub jeśli infekcja jest nawracająca, konieczna może być zmiana antybiotyku lub dalsze badania w celu wykluczenia innych przyczyn.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.