Zapalenie ścięgna achillesa
Epidemiologia
Tendinopatia ścięgna Achillesa stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w populacji aktywnej fizycznie, z roczną zapadalnością wynoszącą 2,35 na 1000 osób w wieku 21-60 lat. Częstość występowania u sportowców sięga 6% (95% CI, 0,04-0,08), a u biegaczy rekreacyjnych wynosi 6,5-18%, z ryzykiem zerwania ścięgna na poziomie 3% (95% CI, 0,02-0,05). Tendinopatia dotyka głównie osoby w wieku 30-50 lat, z wyższą częstością u mężczyzn (stosunek 6:1), choć najnowsze badania nie potwierdzają istotnych różnic płciowych. Czynniki ryzyka obejmują wiek powyżej 40 lat, wyższe BMI, biomechaniczne nieprawidłowości kończyn dolnych, obecność wariantu genu COL5A1, choroby współistniejące (np. cukrzyca, nadciśnienie), a także intensywność i warunki treningowe. W populacji sportowej tendinopatia Achillesa jest szczególnie rozpowszechniona w dyscyplinach takich jak gimnastyka (17%), piłka nożna (11,6-21,9%), koszykówka (7,7%) oraz taniec (9%).
Epidemiologia zapalenia ścięgna Achillesa
Zapalenie ścięgna Achillesa (tendinopatia Achillesa) jest jednym z najczęstszych schorzeń dotyczących ścięgna łączącego mięśnie łydki z kością piętową. Jest to powszechny problem zdrowotny, który dotyka zarówno sportowców, jak i osoby prowadzące mniej aktywny tryb życia. Dane epidemiologiczne wskazują na rosnącą częstość występowania tego schorzenia w ostatnich dekadach, co wiąże się z większą aktywnością fizyczną starzejącego się społeczeństwa oraz zwiększonym udziałem w sporcie i programach ćwiczeń.1
Ogólna częstość występowania
Według badań, skumulowana częstość występowania urazów ścięgna Achillesa w ciągu życia wynosi około 24% u sportowców. Kontuzje związane z bieganiem mają rozpowszechnienie między 11% a 85%, co odpowiada 2,5-59 urazom na 1000 godzin biegania.2 Roczna zapadalność na tendinopatię Achillesa w populacji ogólnej wynosi 2,35 na 1000 osób, a w populacji w wieku 21-60 lat wzrasta do 2,35 na 1000 osób.32
Kompleksowa metaanaliza wykazała, że ogólne rozpowszechnienie tendinopatii Achillesa podczas aktywności fizycznej wynosi 6% (95% CI, 0,04-0,07), natomiast częstość występowania zerwania ścięgna Achillesa to 3% (95% CI, 0,02-0,05).4 W Wielkiej Brytanii zapalenie ścięgna Achillesa dotyka około 150 000 osób rocznie.5
Rozkład demograficzny
Tendinopatia Achillesa najczęściej dotyka osoby w wieku 30-50 lat, chociaż może wystąpić w każdym wieku.56 Obserwacyjne dane sugerują, że sportowcy wyczynowi mają 24% częstość występowania tendinopatii Achillesa w ciągu życia, przy czym 18% dotyczy sportowców poniżej 45 roku życia.7
Dane wskazują na wyraźną przewagę płci męskiej nad żeńską w występowaniu tego schorzenia, z proporcją 6:1.8 Jednak najnowsze metaanalizy wykazują, że nie ma istotnej różnicy w częstości występowania tendinopatii Achillesa między płciami.9 Zerwania ścięgna Achillesa występują częściej u mężczyzn, z proporcją 3,5:1 w stosunku do kobiet.2
Rozkład wiekowy
Analiza podgrup wykazała, że częstość występowania tendinopatii Achillesa wzrasta z wiekiem, osiągając najwyższy poziom w grupie powyżej 45 roku życia (8%; 95% CI, 0,04-0,11), a najniższy wśród osób poniżej 18 roku życia (2%; 95% CI, 0,01-0,03).4 Częstość występowania wzrasta u starszych mężczyzn, a badania wskazują na wyraźny wzrost zachorowań w wieku średnim.210
Częstość występowania w poszczególnych dyscyplinach sportowych
Częstość występowania tendinopatii Achillesa różni się znacznie w zależności od dyscypliny sportowej:
- Biegacze: 6,5-18% (u elitarnych biegaczy skumulowana częstość w ciągu życia może przekraczać 50%)811
- Tancerze: 9%8
- Gimnastycy: 5% (gimnastyka ma najwyższą częstość występowania tendinopatii Achillesa – 17%; 95% CI, 0,14-0,20)84
- Tenisiści: 2%8
- Zawodnicy futbolu amerykańskiego: mniej niż 1%8
- Zawodnicy koszykówki: 7,7%11
- Zawodowi piłkarze: 11,6%11
- Uniwersyteccy piłkarze: 21,9 na 100 osób12
Gry zespołowe mają drugą najwyższą częstość występowania tendinopatii Achillesa (6%; 95% CI, 0,02-0,11).4 Ustalono również, że częstość występowania tendinopatii Achillesa u sportowców (6%; 95% CI, 0,04-0,08) jest wyższa niż u amatorów ćwiczących (4%; 95% CI, 0,02-0,06).4
Inne specyficzne populacje
Tendinopatia Achillesa w populacji biegaczy rekreacyjnych, choć rzadziej prowadzi do zerwania, stanowi 6-17% wszystkich urazów biegowych.7 Rekruci wojskowi rozwijają tendinopatię z częstością 6,8%.7 Badanie prospektywne wykazało, że częstość występowania urazu związanego z biegiem dotyczącego ścięgna Achillesa wynosiła 30% w obserwacji rocznej.13
Warto zauważyć, że tendinopatia Achillesa nie jest wyłącznie problemem sportowców – 31% pacjentów w niedawnym badaniu prowadziło siedzący tryb życia.14 U około jednej trzeciej przypadków tendinopatia Achillesa dotyka osoby nieuprawiające sportu.15
Różnice geograficzne
Częstość występowania tendinopatii Achillesa różni się również w zależności od położenia geograficznego. Metaanaliza wykazała, że częstość występowania w Oceanii jest wyższa niż w Europie i Ameryce.11 Badania genetyczne sugerują, że czynniki ryzyka genetycznego tendinopatii Achillesa mogą być modyfikowane przez czynniki geograficzne.16
Czynniki ryzyka
Identyfikacja czynników ryzyka tendinopatii Achillesa jest nadal niejasna i stanowi przedmiot badań. Istnieje szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju tego schorzenia.
Czynniki wewnętrzne
- Wiek: Wyższy wiek, szczególnie powyżej 40 lat, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem tendinopatii Achillesa1718
- Płeć: Tradycyjnie uważano, że mężczyźni są bardziej narażeni, ale najnowsze badania wskazują na brak różnic między płciami9
- BMI i skład ciała: Wyższy BMI, większy stosunek masy tłuszczowej androidalnej i obwód talii ≥83 cm u mężczyzn wiążą się z wyższym ryzykiem tendinopatii Achillesa1912
- Wzrost: Wyższy wzrost uczestników jest znacząco związany z tendinopatią Achillesa20
- Biomechanika: Wady ustawienia kończyn dolnych, asymetria długości nóg, ograniczona ruchomość stawu skokowego, zmniejszona siła mięśni pośladkowych, nadmierna pronacja stopy, zwiększony kąt zgięcia kolana podczas kontaktu z podłożem i w fazie środkowej podporu141321
- Czynniki genetyczne: Obecność wariantu genu COL5A1, który koduje białko kolagenowe1916
- Choroby współistniejące: Nadciśnienie, choroby reumatologiczne, cukrzyca, hiperlipidemia, hipercholesterolemia, zespół metaboliczny211416
- Grupy krwi: Grupy A i O są bardziej narażone14
Czynniki zewnętrzne
- Aktywność sportowa: Udział w sportach wymagających biegania, skakania, odbijania się i zmiany prędkości6
- Intensywność treningu: Nagłe zwiększenie intensywności lub czasu trwania treningu, szczególnie u biegaczy22
- Warunki treningowe: Trening w niesprzyjających warunkach pogodowych (zwłaszcza w zimnie), nadmierne bieganie pod górę lub z górki721
- Obuwie: Używanie butów z kolcami lub absorbujących wstrząsy23
- Podłoże treningowe: Bieganie po twardych, śliskich lub pochyłych powierzchniach14
- Leki: Stosowanie antybiotyków z grupy fluorochinolonów (0,2-2,0% przypadków), steroidów doustnych, doustnych środków antykoncepcyjnych i/lub hormonalnej terapii zastępczej211423
- Styl życia: Większe spożycie alkoholu23
Nadzór i trendy
Obserwuje się kilka istotnych trendów w epidemiologii tendinopatii Achillesa:
Rosnąca częstość występowania
Częstość występowania tendinopatii Achillesa wzrosła sześciokrotnie w latach 1987-1994 w porównaniu z okresem 1979-1986.24 Szacuje się, że schorzenia ścięgna Achillesa dotykają około 1 miliona sportowców rocznie.8 Wzrost liczby przypadków przypisuje się zwiększonej liczbie osób uczestniczących w aktywności fizycznej oraz dłuższemu okresowi aktywności fizycznej u osób w średnim wieku w porównaniu z poprzednimi pokoleniami.8
Około 10% Amerykanów angażuje się w jakąś formę biegania rekreacyjnego lub inne aktywności związane ze skakaniem lub obrotami, często przez dłuższe okresy niż wcześniejsze pokolenia.8 Ten wzrost aktywności fizycznej, szczególnie wśród osób w średnim wieku, przyczynia się do zwiększonej częstości występowania tendinopatii Achillesa.
Nadzór geograficzny
Badania epidemiologiczne dotyczące zerwań ścięgna Achillesa pochodziły głównie z Europy, Nowej Zelandii, Kanady lub populacji wojskowych w USA, a dopiero niedawno zaczęto prowadzić systematyczne badania w cywilnej populacji USA.25 We Włoszech przeprowadzono narodowe badanie populacyjne, które wykazało, że w latach 2001-2015 wykonano 118 652 operacje naprawy ścięgna Achillesa, z największą częstością w 2010 roku.26
Różnice regionalne
Istnieją znaczne różnice regionalne w częstości występowania operacji ścięgna Achillesa. Na przykład, ponad połowa operacji naprawy ścięgna Achillesa we Włoszech została przeprowadzona na północy kraju (52,1%), podczas gdy 27,2% przeprowadzono na południu Włoch, a 20,6% w środkowej części kraju.26 Modele predykcyjne przewidują niewielki wzrost (o 2,65%) liczby operacji ścięgna Achillesa w 2025 roku w porównaniu z 2015 rokiem.26
Trendy w leczeniu
W Wielkiej Brytanii leczenie zerwania ścięgna Achillesa jest głównie nieoperacyjne, co stanowi kontrast z zagranicznymi wskaźnikami leczenia operacyjnego.27 W Ontario w Kanadzie odnotowano ostry spadek liczby operacji naprawczych po 2009 roku, co zbiegło się z publikacją kilku wysokiej jakości randomizowanych badań kontrolowanych, które wykazały podobne wyniki dla funkcjonalnego leczenia nieoperacyjnego i naprawy chirurgicznej.28
W leczeniu przewlekłej tendinopatii środkowej części ścięgna Achillesa (objawy trwające dłużej niż sześć tygodni) preferowanym leczeniem pierwszego rzutu jest intensywny program wzmacniania ekscentrycznego kompleksu mięśni brzuchatego/płaszczkowatego. Wysokiej jakości randomizowane badania kontrolowane wskazują, że programy wzmacniania ekscentrycznego zapewniają 60-90% poprawę w zakresie bólu i funkcji.29
Znaczenie wczesnej diagnozy
Jednym z kluczowych czynników powodzenia w leczeniu tendinopatii Achillesa jest wczesne określenie stanu. Opóźnienie w diagnozie i rozpoczęciu odpowiedniego leczenia może znacząco wpływać na wynik i zwiększać chorobowość związaną z urazem.30 Wśród ostrych zerwań 76% jest odpowiednio diagnozowanych, ale 96 pacjentów zostało zdiagnozowanych średnio 68 dni (zakres 28-240 dni) po urazie.30
Tendinopatia Achillesa może prowadzić do osłabienia ścięgna i późniejszego zerwania, jeśli nie jest odpowiednio leczona. Około 5% pacjentów z tendinopatią Achillesa doświadcza zerwania ścięgna Achillesa.15 Objawy mogą utrzymywać się od 3 do 12 miesięcy po rozpoczęciu leczenia; u około 25% pacjentów przewlekłe objawy związane z tendinopatią mogą występować nawet po 10 latach.31
Epidemiologia zerwania ścięgna Achillesa
Ogólny wskaźnik częstości zerwania ścięgna Achillesa wynosi 2,1 na 100 000 osobolat, przy czym większość zerwań ścięgna Achillesa występuje u mężczyzn, z proporcją mężczyzn do kobiet wynoszącą 3,5:1.2 Częstość występowania zerwania ścięgna Achillesa w populacji ogólnej wynosi od 2,5 do 47 na 100 000 osobolat w Ameryce Północnej i Europie.27
Ostre zerwania ścięgna Achillesa występują około 30 razy (zakres 2,5-50) na 100 000 osobolat. Pacjentami są zazwyczaj aktywni mężczyźni w średnim wieku (około 40 lat) z zerwaniem związanym ze sportem, chociaż zerwania niezwiązane ze sportem występują w starszej populacji (około 55 lat).32
Częstość występowania ponownego zerwania ścięgna Achillesa wynosi 0,94/100 000/rok dla wszystkich grup wiekowych i 1,16/100 000/rok dla dorosłych (≥18 lat).33 Mężczyźni są częściej dotknięci ponownym zerwaniem (OR=7,40, 95% CI 0,91-60,15; p=0,034).33
| Dyscyplina sportowa | Częstość występowania tendinopatii Achillesa | Szczególne czynniki ryzyka |
|---|---|---|
| Bieganie | 6,5-18%, do 50% u elitarnych biegaczy | Nadmierne obciążenie, błędy treningowe, zwiększenie intensywności |
| Koszykówka | 7,7%, 63% u młodych zawodników | Intensywne skoki, zmiany kierunku |
| Piłka nożna | 11,6% u zawodowych piłkarzy, 21,9% u piłkarzy uniwersyteckich | Częste sprinty, granie na twardych nawierzchniach |
| Gimnastyka | 17% (najwyższa częstość) | Lądowania po skokach, powtarzalne obciążenia |
| Taniec | 9% | Stawanie na palcach, skoki |
| Tenis | 2% | Gwałtowne zmiany kierunku, starty i zatrzymania |
| Futbol amerykański | < 1% | Sprinty, nagłe zmiany kierunku |
| Grupy wiekowe | Częstość występowania | Główne czynniki ryzyka |
| < 18 lat | 2% | Intensywny sport, nieprawidłowa technika |
| 30-50 lat | Najwyższa częstość występowania | „Weekend warriors”, nagłe zwiększenie aktywności |
| > 45 lat | 8% | Zmiany degeneracyjne, współistniejące choroby metaboliczne |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.