Zapalenie pęcherza moczowego
Objawy
Zapalenie pęcherza moczowego (cystitis) to najczęstsze zakażenie układu moczowego, charakteryzujące się stanem zapalnym błony śluzowej pęcherza. Objawy obejmują dyzurię, częste i naglące parcie na mocz, nokturie, krwiomocz oraz ból w nadłonowej okolicy. U dorosłych gorączka jest zwykle niewysoka (<38°C), natomiast u dzieci może wystąpić gorączka powyżej 38°C. Przebieg może być ostry lub przewlekły (śródmiąższowe zapalenie pęcherza, IC/BPS), z okresami zaostrzeń i remisji. Nawracające zakażenia dotyczą około 25% kobiet w ciągu 6 miesięcy i definiowane są jako ≥3 infekcje rocznie lub ≥2 w półroczu. Czynniki ryzyka to m.in. menopauza, ciąża, zaburzenia opróżniania pęcherza oraz stosunek seksualny. Leczenie obejmuje antybiotykoterapię, a w profilaktyce nawrotów stosuje się m.in. jednorazową dawkę antybiotyku po stosunku lub estrogeny dopochwowe u kobiet po menopauzie.
Objawy zapalenia pęcherza moczowego
Zapalenie pęcherza moczowego (cystitis) to stan zapalny błony śluzowej pęcherza moczowego. Jest to najczęstszy rodzaj zakażenia układu moczowego (UTI), który częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Objawy zapalenia pęcherza moczowego mogą być różne w zależności od pacjenta i mogą zmieniać się w czasie, a ich nasilenie może wahać się od łagodnego dyskomfortu do silnego bólu 12.
Typowe objawy zapalenia pęcherza moczowego
Główne objawy zapalenia pęcherza moczowego obejmują 345:
- Ból, pieczenie lub szczypanie podczas oddawania moczu (dyzuria) – pacjenci często opisują to uczucie jako „oddawanie rozbitego szkła” 6
- Częste i naglące parcie na mocz – odczuwanie silnej potrzeby oddania moczu, nawet jeśli pęcherz jest prawie pusty
- Oddawanie małych ilości moczu pomimo częstego oddawania moczu
- Nocne oddawanie moczu (nokturia) – budzenie się w nocy z potrzebą oddania moczu 7
- Mocz ciemny, mętny lub o nieprzyjemnym zapachu
- Dyskomfort lub ból w dolnej części brzucha (nad kością łonową)
- Krew w moczu (krwiomocz, hematuria) – może być widoczna lub tylko mikroskopowo 8
- Ogólne złe samopoczucie – uczucie zmęczenia, osłabienia, nudności
- Niewysoka gorączka – u dorosłych zapalenie pęcherza moczowego zwykle nie powoduje wysokiej gorączki 9
Niektórzy pacjenci doświadczają silnego bólu w podbrzuszu, który nasila się, gdy pęcherz się napełnia, a zmniejsza po oddaniu moczu 10. Inni opisują uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza po oddaniu moczu lub parcie na mocz zaraz po mikcji 11.
Objawy zapalenia pęcherza u starszych osób
U osób starszych, zwłaszcza z zaburzeniami funkcji poznawczych (np. demencją), objawy mogą być atypowe 1213:
- Zmiany zachowania, takie jak splątanie lub pobudzenie (majaczenie)
- Zwiększone nietrzymanie moczu
- Dreszcze lub drżenie (rigors)
- Gorączka może być jedynym objawem infekcji
U osób z dysfunkcją pęcherza z powodu uszkodzeń neurologicznych (pęcherz neurogenny) lub u osób z cewnikiem, zapalenie pęcherza moczowego może przebiegać bezobjawowo, aż do rozwinięcia się zakażenia nerek lub gorączki 14.
Objawy zapalenia pęcherza u dzieci
U dzieci objawy zapalenia pęcherza moczowego mogą różnić się od tych obserwowanych u dorosłych 151617:
- Wysoka temperatura (gorączka) powyżej 38°C
- Osłabienie i zmęczenie
- Drażliwość
- Zmniejszony apetyt
- Wymioty
- Nowe epizody przypadkowego moczenia w ciągu dnia u dzieci, które były już nauczone korzystania z toalety
Warto zauważyć, że nocne moczenie samo w sobie zwykle nie jest objawem zakażenia układu moczowego u dzieci 18.
Progresja zapalenia pęcherza moczowego
Zapalenie pęcherza moczowego może różnić się przebiegiem w zależności od przyczyny i czasu trwania. Może być ostre (krótkotrwałe) lub przewlekłe (długotrwałe) 19.
Ostre zapalenie pęcherza
Ostre zapalenie pęcherza moczowego charakteryzuje się nagłym początkiem objawów, które rozwijają się w ciągu kilku godzin lub jednego dnia 20. W przypadku niepowikłanego zapalenia pęcherza moczowego, objawy zwykle ustępują w ciągu kilku dni, nawet bez leczenia 2122.
Przebieg ostrego zapalenia pęcherza moczowego 2324:
- Objawy rozwijają się szybko, osiągając szczyt w ciągu 1-2 dni
- Po włączeniu antybiotyków, znacząca poprawa często następuje w ciągu pierwszych kilku dni
- Większość pacjentów czuje się lepiej po kilku dniach leczenia
- Pełne ustąpienie objawów zazwyczaj następuje w ciągu 3-7 dni od rozpoczęcia leczenia
Niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego ustępuje u 30-50 na 100 kobiet w ciągu jednego tygodnia, nawet bez stosowania antybiotyków 25.
Nawracające zapalenie pęcherza
Nawracające zapalenie pęcherza moczowego występuje u około 25% kobiet w ciągu sześciu miesięcy po pierwszym zakażeniu układu moczowego, a odsetek ten wzrasta u kobiet z więcej niż jednym wcześniejszym zakażeniem 26. Lekarze definiują nawracające zakażenia jako albo trzy oddzielne potwierdzone infekcje w ciągu roku, albo dwie w ciągu sześciu miesięcy 27.
Niektóre kobiety mogą doświadczać zapalenia pęcherza moczowego regularnie po stosunku seksualnym (tzw. „cystitis honeymoon”) 28. Inne czynniki ryzyka nawracającego zapalenia pęcherza obejmują 29:
- Zmiany hormonalne związane z menopauzą
- Ciąża
- Problemy z pęcherzem lub nerkami (np. kamienie nerkowe)
- Warunki powodujące zaleganie moczu
W przypadku nawracającego zapalenia pęcherza moczowego, lekarz może przepisać 3031:
- Jednorazową dawkę antybiotyku do przyjęcia w ciągu 2 godzin po stosunku seksualnym
- Niską dawkę antybiotyku do przyjmowania przez okres do 6 miesięcy
- Krem z estrogenem dopochwowym u kobiet po menopauzie
Przewlekłe zapalenie pęcherza
Przewlekłe zapalenie pęcherza moczowego, znane również jako śródmiąższowe zapalenie pęcherza (interstitial cystitis, IC) lub zespół bólu pęcherza (bladder pain syndrome, BPS), to stan przewlekły charakteryzujący się bólem i dyskomfortem w okolicy pęcherza moczowego, który utrzymuje się przez ponad 6 tygodni bez obecności infekcji lub innej wyraźnej przyczyny 3233.
Objawy śródmiąższowego zapalenia pęcherza mogą się różnić w zależności od osoby i mogą zmieniać się w czasie 34:
- Objawy mogą być stałe lub przejściowe
- Często występują okresy zaostrzeń (tzw. „flares”) i remisji
- Zaostrzenia mogą być wywołane przez określone czynniki, takie jak stres, aktywność seksualna, miesiączka, spożycie określonych pokarmów lub napojów
U niektórych pacjentów z przewlekłym śródmiąższowym zapaleniem pęcherza moczowego objawy mogą być łagodne, podczas gdy u innych mogą być ciężkie i znacząco wpływać na jakość życia 35. W najcięższych przypadkach pacjenci mogą oddawać mocz nawet 60 razy dziennie 36.
Potencjalne powikłania zapalenia pęcherza
Jeśli zapalenie pęcherza moczowego nie jest leczone lub jest leczone niewłaściwie, może prowadzić do różnych powikłań 3738.
Zakażenie nerek
Jednym z najpoważniejszych powikłań nieleczonego zapalenia pęcherza moczowego jest rozprzestrzenienie się infekcji do nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek, pyelonephritis) 3940. Objawy wskazujące na zakażenie nerek obejmują:
- Wysoka gorączka (≥38°C)
- Dreszcze
- Ból w okolicy lędźwiowej lub boku
- Nudności i wymioty
- Ogólne złe samopoczucie
Zakażenie nerek wymaga natychmiastowej pomocy medycznej, ponieważ może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek lub sepsy 41. U 10-20% przypadków odmiedniczkowego zapalenia nerek dochodzi do bliznowacenia nerki, co u 10-20% pacjentów z bliznowaceniem może zwiększyć ryzyko nadciśnienia tętniczego w późniejszym życiu 42.
Inne powikłania
Inne potencjalne powikłania nieleczonego zapalenia pęcherza moczowego obejmują 4344:
- Sepsa – zakażenie może rozprzestrzenić się do krwi, powodując potencjalnie zagrażającą życiu odpowiedź zapalną organizmu
- Ostre uszkodzenie nerek – nagłe pogorszenie funkcji nerek
- Ropień – gromadzenie się ropy w nerkach lub tkankach otaczających
- Zapalenie pęcherza z obecnością gazu (emphysematous cystitis) – rzadkie, ale poważne powikłanie, szczególnie u pacjentów z cukrzycą
- Zapalenie prostaty – u mężczyzn
W przypadku przewlekłego śródmiąższowego zapalenia pęcherza moczowego, możliwe długoterminowe konsekwencje obejmują 4546:
- Zmniejszona pojemność pęcherza – przewlekły stan zapalny może prowadzić do sztywnienia ściany pęcherza, co zmniejsza jego pojemność
- Obniżona jakość życia – częste oddawanie moczu i ból mogą zakłócać aktywności społeczne, pracę i inne codzienne czynności
- Problemy z intymnością seksualną – ból podczas stosunku seksualnego jest częstym objawem
- Problemy emocjonalne – przewlekły ból i przerywany sen mogą powodować stres emocjonalny i prowadzić do depresji
W rzadkich przypadkach, przewlekłe zakażenia są powiązane ze zwiększonym ryzykiem raka pęcherza moczowego u osób w wieku powyżej 60 lat 47.
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem
Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli 484950:
- Masz pilne, częste lub bolesne oddawanie moczu, które utrzymuje się przez kilka godzin lub dłużej
- Zauważysz krew w moczu
- Objawy nie ustępują po 2-3 dniach
- Objawy powracają po zakończeniu kuracji antybiotykami
- Często doświadczasz nawrotów zapalenia pęcherza moczowego (więcej niż 3 razy w roku)
- Jesteś w ciąży
- Masz gorączkę powyżej 38°C
- Odczuwasz ból w dolnej części pleców lub bokach
- Masz nudności, wymioty lub dreszcze
Te ostatnie objawy mogą wskazywać na zakażenie nerek, które wymaga natychmiastowej pomocy medycznej 51.
Zmienność objawów w czasie
Objawy zapalenia pęcherza moczowego mogą zmieniać się w czasie, zarówno w ostrych, jak i przewlekłych postaciach choroby 5253.
Zmiany w ostrym zapaleniu pęcherza
W ostrym zapaleniu pęcherza moczowego 5455:
- Początkowym objawem może być delikatne uczucie kłucia podczas oddawania moczu
- Objawy zwykle nasilają się w ciągu kilku godzin lub dni
- Przy odpowiednim leczeniu, objawy powinny zacząć ustępować po kilku dniach
- Bez powikłań, epizod zapalenia pęcherza moczowego powinien ustąpić w ciągu 7-10 dni
Jeśli objawy nie ustępują po kilku dniach lub nasilają się, może to wskazywać na oporność bakterii na zastosowany antybiotyk lub rozwój powikłań 56.
Zmiany w przewlekłym zapaleniu pęcherza
W przewlekłym śródmiąższowym zapaleniu pęcherza moczowego objawy często 5758:
- Przychodzą i odchodzą z biegiem czasu
- Występują jako okresy zaostrzeń i remisji
- Zaostrzenia mogą trwać dni, tygodnie lub miesiące
- Mogą być wyzwalane przez określone czynniki, takie jak stres, dieta, aktywność fizyczna, aktywność seksualna czy miesiączka
U niektórych pacjentów objawy śródmiąższowego zapalenia pęcherza moczowego mogą być obecne stale, ale zmieniać nasilenie 59. U około połowy pacjentów, zapalenie śródmiąższowe ustępuje samoistnie, ale u pozostałych objawy mogą się utrzymywać lub pogarszać 60.
Nawet po skutecznym leczeniu i okresie remisji, objawy śródmiąższowego zapalenia pęcherza moczowego mogą powrócić 61.
Czynniki wpływające na przebieg choroby
Przebieg zapalenia pęcherza moczowego może być modyfikowany przez różne czynniki 6263:
- Wiek – starsi pacjenci mogą mieć atypowe objawy i wolniejszą odpowiedź na leczenie
- Stan układu odpornościowego – osoby z obniżoną odpornością mogą doświadczać cięższych i dłużej trwających infekcji
- Choroby współistniejące – cukrzyca, problemy neurologiczne, wady anatomiczne układu moczowego mogą wpływać na przebieg choroby
- Szybkość wdrożenia leczenia – wczesne rozpoczęcie odpowiedniego leczenia zwykle skraca czas trwania objawów
- Oporność bakterii – zakażenia wywołane przez bakterie oporne na antybiotyki mogą być trudniejsze do leczenia
W przypadku śródmiąższowego zapalenia pęcherza moczowego, czynniki takie jak stres, dieta, alergię sezonowe czy zmiany hormonalne mogą wpływać na nasilenie objawów 64.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.