Zapalenie oskrzelików
Zapobieganie i profilaktyka
Zapalenie oskrzelików, głównie wywoływane przez wirus syncytialny (RSV), jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji niemowląt i małych dzieci. Profilaktyka ciężkich zakażeń RSV opiera się obecnie na szczepieniu kobiet w ciąży szczepionką Abrysvo podawaną w 32-36 tygodniu ciąży, co zmniejsza ryzyko ciężkich zakażeń u noworodków o około 57% w pierwszych 6 miesiącach życia. Alternatywnie, niemowlętom podaje się przeciwciała monoklonalne: nirsewimab (Beyfortus) jako pojedynczą dawkę domięśniową, skuteczną przez około 5 miesięcy, lub paliwizumab (Synagis) podawany comiesięcznie (zwykle 5 dawek) w sezonie RSV. Nirsewimab wykazuje 77% skuteczności w zapobieganiu wizytom na oddziale ratunkowym i 98% skuteczności w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV. Profilaktyka jest szczególnie zalecana dla niemowląt poniżej 8. miesiąca życia oraz dzieci z grup wysokiego ryzyka, takich jak wcześniaki, dzieci z chorobami serca, płuc, niedoborami odporności czy mukowiscydozą.
- Profilaktyka zapalenia oskrzelików
- Szczepionki i przeciwciała monoklonalne
- Wskazania do stosowania profilaktyki
- Skuteczność profilaktyki
- Inne szczepionki zapobiegające zapaleniu oskrzelików
- Środki zapobiegawcze ogólne
- Higiena rąk
- Unikanie ekspozycji na zakażonych
- Czyszczenie i dezynfekcja powierzchni
- Unikanie dymu tytoniowego
- Karmienie piersią
- Profilaktyka w placówkach opieki zdrowotnej
- Kierunki rozwoju profilaktyki zapalenia oskrzelików
Profilaktyka zapalenia oskrzelików
Zapalenie oskrzelików (bronchiolitis) to ostra infekcja dolnych dróg oddechowych, która stanowi główną przyczynę hospitalizacji niemowląt i małych dzieci. Najczęstszym czynnikiem etiologicznym jest wirus syncytialny (RSV), odpowiedzialny za większość przypadków zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc u dzieci poniżej 1. roku życia. Biorąc pod uwagę brak skutecznego leczenia przyczynowego, zmniejszenie zachorowalności musi opierać się na działaniach profilaktycznych12.
Szczepionki i przeciwciała monoklonalne
W ostatnich latach pojawiły się nowe opcje zapobiegania ciężkim zakażeniom RSV u niemowląt i małych dzieci, co stanowi przełom w profilaktyce zapalenia oskrzelików34.
Szczepionka dla kobiet w ciąży
Szczepionka przeciwko RSV (Abrysvo) jest dostępna dla kobiet w ciąży. Podawana jest w trzecim trymestrze ciąży (32-36 tydzień), jeśli termin porodu przypada tuż przed lub podczas sezonu RSV. Szczepienie podczas ciąży zmniejsza ryzyko ciężkich zakażeń RSV u noworodków w pierwszych miesiącach po urodzeniu o około 57% w ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia567.
FDA zatwierdziła szczepionkę Abrysvo dla kobiet w ciąży w celu zapobiegania RSV u niemowląt od urodzenia do 6. miesiąca życia. Pojedyncza dawka szczepionki może być podana w okresie od 32. do 36. tygodnia ciąży w okresie od września do stycznia w USA8. Szczepionka tworzy odporność bierną poprzez przekazanie przeciwciał z matki do płodu, co zapewnia ochronę dziecku po urodzeniu9.
Iniekcje przeciwciał monoklonalnych
Drugą opcją zapobiegania ciężkim zakażeniom RSV u niemowląt jest leczenie przeciwciałami monoklonalnymi. Obecnie dostępne są dwa produkty: nirsewimab (Beyfortus) i paliwizumab (Synagis)1011.
Nirsewimab (Beyfortus) jest podawany jako pojedyncza iniekcja domięśniowa niemowlęciu. Jest zalecany dla niemowląt, których matka nie otrzymała szczepionki przeciwko RSV podczas ciąży. Jeśli niemowlę urodziło się podczas lub tuż przed sezonem RSV, nirsewimab może być podany noworodkowi przed wypisem ze szpitala położniczego1213.
Nirsewimab jest zalecany dla wszystkich niemowląt poniżej 8. miesiąca życia urodzonych podczas lub wchodzących w pierwszy sezon RSV. Jeśli niemowlę urodziło się poza sezonem RSV (miesiące letnie na półkuli północnej), nirsewimab jest podawany przed rozpoczęciem następnego sezonu RSV, pod warunkiem, że niemowlę ma <8 miesięcy w tym czasie1415.
Niemowlęta z wysokim ryzykiem ciężkiego zakażenia RSV mogą otrzymać drugą dawkę nirsewimab, jeśli mają ≤19 miesięcy na początku drugiego sezonu RSV1617. Nirsewimab zapewnia natychmiastową i krótkoterminową ochronę (około 5 miesięcy)18.
Dane z sezonu RSV 2023-2024 pokazują, że Beyfortus był skuteczny w zapobieganiu wizytom na oddziale ratunkowym i hospitalizacjom związanym z RSV wśród niemowląt w ich pierwszym sezonie RSV. W szczególności dane z sieci VISION wykazały, że Beyfortus był w 77% skuteczny w zapobieganiu wizytom na oddziale ratunkowym związanym z RSV i w 98% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV19.
Paliwizumab (Synagis) to drugi dostępny przeciwciała monoklonalne, które zmniejsza częstość hospitalizacji z powodu RSV u niemowląt wysokiego ryzyka. Powinien być stosowany tylko w sytuacjach, gdy nirsewimab nie jest dostępny20.
Paliwizumab podaje się comiesięcznie podczas sezonu RSV (zwykle łącznie 5 dawek). Pierwsza dawka paliwizumabu jest podawana tuż przed zwykłym początkiem sezonu RSV. Kolejne dawki są podawane w odstępach miesięcznych przez cały sezon RSV21.
Zgodnie z wytycznymi Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP), paliwizumab powinien być podawany w pierwszym roku życia niemowlętom z hemodynamicznie istotną chorobą serca lub przewlekłą chorobą płuc wcześniactwa (32 tygodnie ciąży, które wymagają 21% O2 przez pierwsze 28 dni życia)22.
Wskazania do stosowania profilaktyki
Istnieją określone grupy dzieci, które powinny otrzymać profilaktykę przeciwko RSV ze względu na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia2324:
- Wszystkie niemowlęta poniżej 8. miesiąca życia podczas ich pierwszego sezonu RSV (zalecany nirsewimab)
- Dzieci w wieku 8-19 miesięcy z grup wysokiego ryzyka wchodzące w drugi sezon RSV (zalecany nirsewimab)
- Dzieci z przewlekłą chorobą płuc wcześniaków, które wymagały wsparcia medycznego w okresie 6 miesięcy przed rozpoczęciem drugiego sezonu RSV
- Dzieci z ciężkim niedoborem odporności
- Dzieci z mukowiscydozą, które mają ciężką chorobę płuc lub których stosunek masy ciała do długości jest mniejszy niż 10. percentyl
- Dzieci pochodzenia rdzenno-amerykańskiego lub rdzenne z Alaski
- Niemowlęta urodzone przed 29. tygodniem ciąży (w przypadku braku nirsewimab – paliwizumab)
- Niemowlęta z hemodynamicznie istotną chorobą serca (w przypadku braku nirsewimab – paliwizumab)
- Dzieci z nieprawidłowościami płucnymi lub chorobą nerwowo-mięśniową, które upośledzają zdolność do oczyszczania wydzieliny z górnych dróg oddechowych
- Dzieci poniżej 2. roku życia z głębokim niedoborem odporności
Skuteczność profilaktyki
Badania kliniczne wykazały wysoką skuteczność profilaktyki RSV. W jednym z badań nirsewimab wykazał 80-90% skuteczności w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV u niemowląt5. W innym badaniu szczepionka dla kobiet w ciąży zmniejszyła ryzyko hospitalizacji z powodu RSV o 57%6.
Paliwizumab w badaniu wieloośrodkowym, randomizowanym, kontrolowanym placebo u 1502 wcześniaków wysokiego ryzyka w 139 ośrodkach w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie podczas sezonu RSV 1996-1997 zmniejszył odsetek hospitalizacji o 5,8% (10,6% w grupie placebo vs 4,8% w grupie paliwizumabu, P 0,001)7.
Zastosowanie profilaktyki nirsewimabem u noworodków znacząco wpływa na obciążenie ciężkim ostrym zapaleniem oskrzelików na oddziałach intensywnej terapii pediatrycznej. Badania wykazały znaczne zmniejszenie liczby hospitalizacji i długości pobytu na OITP po wprowadzeniu profilaktyki neonatalnej89.
Inne szczepionki zapobiegające zapaleniu oskrzelików
Oprócz szczepionki przeciwko RSV, dostępne są inne szczepionki, które pomagają zapobiegać niektórym przyczynom zapalenia oskrzelików1011:
- Szczepionka przeciwko grypie – zalecana jest coroczna szczepionka przeciwko wirusowi grypy dla każdego powyżej szóstego miesiąca życia, zwłaszcza dla domowników dzieci poniżej piątego roku życia oraz opiekunów dzieci poniżej piątego roku życia spoza domu. Szczepionka przeciwko grypie jest również zalecana podczas ciąży
- Szczepionka przeciwko COVID-19 – szczepienie przeciwko COVID-19 jest zalecane dla każdego powyżej szóstego miesiąca życia, w tym dla kobiet w ciąży
Środki zapobiegawcze ogólne
Istnieje kilka innych sposobów zapobiegania ciężkiemu zapaleniu oskrzelików, które powinny być stosowane niezależnie od dostępności szczepionek i przeciwciał monoklonalnych12:
Higiena rąk
Częste mycie rąk mydłem i wodą, szczególnie przed dotykaniem niemowlęcia, jest jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania rozprzestrzenianiu się wirusów odpowiedzialnych za zapalenie oskrzelików. Ręce powinny być myte wodą i zwykłym lub przeciwbakteryjnym mydłem, pocierane razem przez co najmniej 20 sekund. Ręce należy dokładnie spłukać i osuszyć jednorazowym ręcznikiem. Jeśli nie można umyć rąk w zlewie, należy użyć żelu z co najmniej 60-procentową zawartością alkoholu345.
Unikanie ekspozycji na zakażonych
Należy unikać kontaktu z innymi dorosłymi i dziećmi z infekcją górnych dróg oddechowych. Niemowlęta lub dzieci powinny pozostać w domu, nie chodzić do szkoły lub przedszkola, gdy są chore67.
W szczególności należy chronić noworodki przed kontaktem z osobami z objawami przeziębienia lub grypy. Jest to szczególnie ważne w pierwszych dwóch miesiącach życia lub jeśli dziecko urodziło się przedwcześnie8.
Czyszczenie i dezynfekcja powierzchni
Regularne czyszczenie i dezynfekcja powierzchni i przedmiotów, których ludzie często dotykają, takich jak zabawki i klamki, jest istotnym elementem profilaktyki. Jest to szczególnie ważne, jeśli członek rodziny jest chory910.
Unikanie dymu tytoniowego
Należy unikać palenia w pobliżu dziecka, ponieważ zwiększa to ryzyko chorób układu oddechowego. Bierne palenie zwiększa ryzyko zachorowania dziecka na zapalenie oskrzelików111213.
Karmienie piersią
Wyłączne karmienie piersią przez co najmniej 6 miesięcy jest zalecane w celu zmniejszenia zachorowalności na infekcje dróg oddechowych. Infekcje dróg oddechowych są rzadsze u niemowląt karmionych piersią1415.
Kilka badań wykazało korzystny wpływ karmienia piersią, szczególnie przedłużonego, na zapobieganie lub łagodzenie ciężkości zapalenia oskrzelików wywołanego przez RSV16.
Profilaktyka w placówkach opieki zdrowotnej
RSV przenosi się poprzez bezpośredni kontakt z wydzielinami zakażonych pacjentów. Kropelki i fomity odgrywają mniejszą rolę. Skrupulatne przestrzeganie mycia rąk między kontaktami z pacjentami powinno zmniejszyć prawdopodobieństwo zakażenia RSV przez personel szpitala od pacjentów i rozprzestrzeniania się infekcji poprzez przenoszenie RSV na rękach17.
Kierunki rozwoju profilaktyki zapalenia oskrzelików
Próby opracowania bezpiecznej i skutecznej szczepionki przeciwko RSV były do tej pory nieskuteczne. Badanie z 1967 roku dotyczące szczepionki inaktywowanej formaliną RSV spowodowało 15-krotny wzrost hospitalizacji i śmiertelności, gdy zaszczepionych pacjentów następnie ponownie zakażono; nie wyjaśniono w pełni tej wzmożonej odpowiedzi płucnej18.
Naukowcy pracują nad opracowaniem dodatkowych narzędzi pomagających zapobiegać RSV wśród określonych populacji, w tym osób z obniżoną odpornością19.
Skuteczna szczepionka byłaby preferowaną strategią zapobiegania zapaleniu oskrzelików wywołanemu przez RSV u dzieci z grupy ryzyka w porównaniu z bierną odpornością tworzoną przez comiesięczne wstrzyknięcia przeciwciał monoklonalnych20.
Aspekty ekonomiczne profilaktyki
Koszty profilaktyki RSV są znaczne. Koszt nirsewimab w USA waha się od $250 do $520, co jest poza zasięgiem większości krajów o niskich i średnich dochodach21.
Chociaż stosowanie paliwizumabu jest potencjalnie opłacalne pod względem kosztów, koszt na jednego pacjenta jest nadal wysoki (około $5000), co oznacza, że dostępność tego środka jest ograniczona do pacjentów z grupy wysokiego ryzyka22.
Aktualne analizy efektywności kosztowej profilaktyki paliwizumabem nie dostarczają dokładnych przyrostowych wskaźników kosztów lub efektywności kosztowej. Efektywność kosztowa profilaktyki paliwizumabem powinna zostać ponownie oceniona, gdy dostępne będą nowe dane z badań klinicznych dotyczących profilaktyki paliwizumabem wśród niemowląt z grup ryzyka, które były wykluczone z wcześniejszych badań23.
Wyzwania i perspektywy
Zapewnienie dostępu do profilaktyki RSV w krajach o niskich i średnich dochodach stanowi wyzwanie ze względu na wysokie koszty. Proponowane rozwiązania obejmują wdrożenie strategii cen stopniowanych, zachęcanie do wejścia konkurentów na rynek oraz wsparcie ze strony organizacji filantropijnych2425.
Aby szczepionka lub przeciwciało zostały skutecznie zintegrowane w krajach o niskich i średnich dochodach, powinny być dostosowane do istniejącej infrastruktury zdrowia publicznego i zaakceptowane przez populację docelową. Wymaga to od producentów szczepionek inwestowania w partnerstwa z interesariuszami w tych krajach, którzy często mają nieocenioną wiedzę na temat praktyczności interwencji26.
Wprowadzenie uogólnionej profilaktyki neonatalnej nirsewimabem znacząco wpływa na obciążenie ciężkim ostrym zapaleniem oskrzelików na oddziałach intensywnej terapii pediatrycznej. Badania wskazują na znaczne zmniejszenie liczby hospitalizacji i długości pobytu na OITP po wprowadzeniu profilaktyki2728.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.