Zapalenie oskrzelików
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rokowanie w zapaleniu oskrzelików u niemowląt jest generalnie korzystne, z większością pacjentów wracających do zdrowia w ciągu 3-7 dni, choć kaszel i świszczący oddech mogą utrzymywać się do 2-4 tygodni. Śmiertelność wynosi około 0,1% przy odpowiedniej opiece. Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu obejmują niską masę ciała przy przyjęciu (każdy wzrost masy o 1 kg zmniejsza ryzyko wentylacji mechanicznej o połowę, OR=0,51, 95% CI: 0,40-0,65, p<0,001) oraz ekspozycję na dym tytoniowy w gospodarstwie domowym, która znacząco zwiększa ryzyko konieczności tlenoterapii (OR=2,45, 95% CI: 1,60-3,74, p<0,001) i wentylacji mechanicznej (skorygowany OR=5,49, 95% CI: 2,78-10,83, p<0,001). Hospitalizacja dotyczy 2-3% niemowląt poniżej 12 miesiąca życia, a śmiertelność wśród hospitalizowanych w różnych kohortach waha się od 0,2% do 7%, zależnie od czynników ryzyka i dostępności intensywnej terapii. Wysokość nad poziomem morza powyżej 2500 m zwiększa ryzyko hospitalizacji. Wskaźniki przedłużonego pobytu i śmiertelności są wyższe u pacjentów wymagających tlenoterapii oraz u młodszych niemowląt.
- Zapalenie oskrzelików – Rokowanie (przewidywanie wyniku)
- Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu choroby
- Rokowanie u niemowląt hospitalizowanych
- Przewidywanie ryzyka hospitalizacji
- Ciężkie zapalenie oskrzelików i oddział intensywnej terapii
- Zapalenie oskrzelików a rozwój astmy
- Powikłania zapalenia oskrzelików
- Fenotypowanie pacjentów jako narzędzie prognostyczne
- Luki w dowodach dotyczących pacjentów wysokiego ryzyka
- Standaryzacja wyników w badaniach nad zapaleniem oskrzelików
- Podsumowanie rokowań
- Kolejne rozdziały
Zapalenie oskrzelików – Rokowanie (przewidywanie wyniku)
Rokowanie w zapaleniu oskrzelików jest generalnie korzystne, przy czym większość niemowląt wraca do zdrowia w ciągu 3-7 dni bez następstw, chociaż świszczący oddech i kaszel mogą utrzymywać się przez 2-4 tygodnie1. Śmiertelność wynosi zaledwie 0,1% przy odpowiedniej opiece medycznej2. Zapalenie oskrzelików to choroba zakaźna, samoograniczająca się, a terapia opiera się na leczeniu wspomagającym, dotlenianiu, nawodnieniu i kontroli gorączki3.
Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu choroby
Badania wykazały, że niska masa ciała przy przyjęciu oraz narażenie na dym tytoniowy w gospodarstwie domowym zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu zapalenia oskrzelików u niemowląt przyjętych do szpitala4. Analiza wieloczynnikowa wykazała, że niemowlęta z domów, w których pali się tytoń, były narażone na zwiększone ryzyko ciężkiej choroby wymagającej tlenoterapii (OR=2,45, 95% CI: 1,60-3,74, p<0,001) lub wentylacji mechanicznej (skorygowany OR=5,49, 95% CI: 2,78-10,83, p<0,001)5.
Masa ciała (kg) przy przyjęciu zmniejszała ryzyko konieczności wentylacji mechanicznej (skorygowany OR=0,51, 95% CI: 0,40-0,65, p<0,001), co oznacza, że każdy wzrost masy przy przyjęciu o 1 kg zmniejszał o połowę prawdopodobieństwo, że niemowlę będzie wymagało wentylacji mechanicznej6. Związek między ekspozycją na dym tytoniowy w gospodarstwie domowym a ciężkim zapaleniem oskrzelików jest prawdopodobnie przyczynowy, ponieważ zaobserwowano efekt zależny od dawki, w którym nasilenie choroby wzrastało wraz ze wzrostem odsetka niemowląt narażonych na dym tytoniowy7.
Rokowanie u niemowląt hospitalizowanych
Hospitalizacja jest wymagana w 2-3% przypadków zapalenia oskrzelików wśród niemowląt poniżej 12 miesiąca życia8. Corocznie zapalenie oskrzelików wywołane RSV odpowiada za około 57 000-172 000 hospitalizacji9. Hospitalizacja jest znacznie bardziej prawdopodobna na wysokościach powyżej 2500 metrów10.
W badaniu przeprowadzonym w Kamerunie stwierdzono, że przedłużony pobyt w szpitalu dotyczył 46,98% pacjentów, a śmiertelność wyniosła 10,70% wśród pacjentów hospitalizowanych z powodu zapalenia oskrzelików11. Czynniki niezależnie związane z przedłużonym pobytem w szpitalu obejmowały podawanie tlenu [b=0,36, OR=2,35 (95% CI: 1,16-4,74), p=0,017], nieprawidłową częstość oddechów [b=0,38, OR=2,13 (1,00-4,55), p=0,050] oraz występowanie kaszlu [b=0,33, OR=2,35 (95% CI: 1,22-4,51), p=0,011] i biegunki [b=0,71, OR=6,44 (95% CI: 1,6-25,86), p=0,009] przy przyjęciu12.
Czynniki niezależnie związane ze śmiertelnością to wiek pacjenta [b=-0,07, OR=0,84 (95% CI: 0,74-0,97), p=0,014] i podawanie tlenu [b=1,08, OR=9,64 (95% CI: 1,16-79,85), p=0,036]13. Przedłużony czas pobytu odnotowano u połowy hospitalizowanych pacjentów, a śmiertelność była wysoka, szczególnie u młodszych pacjentów i u pacjentów otrzymujących tlen14.
Ogólnie śmiertelność u dzieci hospitalizowanych z powodu zapalenia oskrzelików w różnych seriach waha się od 0,2% do 7%15. Ta duża zmienność opiera się na badaniach różnych kohort z różnymi czynnikami ryzyka i w różnych punktach czasowych w odniesieniu do nowoczesnej intensywnej terapii16.
Przewidywanie ryzyka hospitalizacji
Opracowano i zwalidowano regułę predykcyjną RISK dla hospitalizacji z powodu RSV u wcześniaków urodzonych w 33-35 tygodniu ciąży17. Ogólne ryzyko hospitalizacji z powodu RSV wyniosło 5,1% w tej populacji zdrowych późnych wcześniaków18. Reguła RISK to prosty kliniczny algorytm identyfikujący podgrupę późnych wcześniaków urodzonych w 33-35 tygodniu ciąży ze zwiększonym ryzykiem hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików wywołanego przez RSV19.
Ciężkie zapalenie oskrzelików i oddział intensywnej terapii
Badania przeprowadzone na oddziałach intensywnej terapii pediatrycznej (PICU) wśród dzieci z zapaleniem oskrzelików wywołanym przez RSV bez chorób współistniejących wykazują 2-3% śmiertelność, niezależnie od tego, czy dzieci miały wrodzoną wadę serca z nadciśnieniem płucnym20. W badaniu kohortowym z lat 1999-2007 w Wielkiej Brytanii śmiertelność związana z zapaleniem oskrzelików wywołanym przez RSV wynosiła 1,7%, przy czym wyższe ryzyko zgonu było związane z wcześniej istniejącymi schorzeniami, zwłaszcza anomaliami sercowymi21.
W przypadku pomyślnej profilaktyki i interwencji ważne jest odkrycie złożonej konstelacji czynników wpływających na funkcjonowanie neurokognitywne po przyjęciu na oddział intensywnej terapii pediatrycznej (PICU)22. Badanie wykazało, że u dzieci po przyjęciu na PICU z powodu zapalenia oskrzelików: (1) niższa masa urodzeniowa, młodszy wiek w momencie obserwacji i niższy status społeczno-ekonomiczny są związane z gorszymi wynikami neurokognitywnymi; oraz (2) większa ekspozycja na epizody kwasicy podczas pobytu na PICU wiąże się z gorszymi wynikami w zakresie pamięci werbalnej23.
Zapalenie oskrzelików a rozwój astmy
Chociaż niektóre badania sugerują zwiększone ryzyko astmy po zapaleniu oskrzelików, tylko niewielki odsetek dotkniętych dzieci rozwija astmę24. Historia nawracających świstów oraz pozytywny wywiad rodzinny w kierunku astmy, alergii lub atopowego zapalenia skóry mogą zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju astmy u tych pacjentów w przyszłości25.
Zapalenie oskrzelików we wczesnym życiu zostało powiązane z późniejszym ryzykiem przetrwałych świstów lub astmy26. Metaanaliza wykazała, że zapalenie oskrzelików przed 2 rokiem życia było związane ze zwiększonym ryzykiem późniejszych świstów/astmy (ryzyko względne=2,46, 95% CI: 2,14-2,82, p<0,001)27.
Związek między wczesnym zapaleniem oskrzelików a późniejszym ryzykiem przewlekłych świstów lub astmy pozostaje kontrowersyjny28. Dzieci już predysponowane do astmy mogą być bardziej skłonne do świszczącego oddechu po ekspozycji na RSV lub inne zakaźne lub alergiczne bodźce oddechowe29. Z drugiej strony, postuluje się, że zakażenie RSV może predysponować daną osobę do późniejszego skurczu oskrzeli poprzez selektywne promowanie określonych podzbiorów pomocniczych komórek T30.
Badanie Fujiogi i wsp. dotyczące niemowląt hospitalizowanych z ciężkim zapaleniem oskrzelików wykazało, że osoby, które miały w wywiadzie problemy z oddychaniem i egzemę, zakażenie rinowirusem i małe prawdopodobieństwo zakażenia RSV, były narażone na największe ryzyko rozwoju astmy31. Ich ryzyko było ponad 2,5-krotnie większe niż u niemowląt z „klasycznym” zapaleniem oskrzelików wywołanym przez RSV32.
Powikłania zapalenia oskrzelików
Powikłania po zapaleniu oskrzelików są rzadkie, ale mogą być poważne, szczególnie u niemowląt przedwcześnie urodzonych lub z chorobami płuc, serca lub niedoborem odporności33. Nawet zdrowe niemowlęta mogą doświadczać ostrych lub przewlekłych powikłań, chociaż większość wraca do zdrowia bez incydentów34.
Chociaż znacząca zachorowalność jest rzadka, wiele małych badań sugeruje, że dzieci, które były hospitalizowane z powodu zapalenia oskrzelików wywołanego przez RSV, mają wyższą częstość występowania chorób reaktywnych dróg oddechowych i więcej nieprawidłowości w czynności płuc niż dzieci nigdy nie hospitalizowane z powodu RSV35. Te nieprawidłowości mogą utrzymywać się nawet przez 5 lat, ostatecznie normalizując się36.
Wiele badań wykazało, że dzieci, w tym gorączkujące niemowlęta poniżej 8 tygodnia życia, z potwierdzonym zakażeniem RSV mają niższe ryzyko poważnych zakażeń bakteryjnych lub wtórnej nadkażenia bakteryjnego niż grupa kontrolna (np. 0% vs 2,7% dla bakteriemii i 2% vs 14% dla zakażenia układu moczowego)37. Ryzyko współistniejących zakażeń bakteryjnych jest niskie38.
Fenotypowanie pacjentów jako narzędzie prognostyczne
Badacze z Children’s National wysunęli hipotezę, że nowatorska technika segmentacji pacjentów z wirusowym zapaleniem oskrzelików według fenotypu przy pierwszym epizodzie może zapewnić lepsze przewidywanie wyników39. Oceniając pacjentów z wirusowym zapaleniem oskrzelików przy pierwszej prezentacji i kategoryzując ich na podstawie fenotypu klinicznego, badacze byli w stanie lepiej przewidzieć wyniki i wzorce progresji choroby40.
Zgodnie z hipotezą, trzy grupy fenotypowe wykazały wyraźnie różne, istotne klinicznie wyniki41. Badacze uważają, że ten nowatorski podział pacjentów z wirusowym zapaleniem oskrzelików w oparciu o solidną kombinację oceny klinicznej i molekularnej może pomóc w bardziej zindywidualizowanej opiece i lepszych wynikach pacjentów42.
Luki w dowodach dotyczących pacjentów wysokiego ryzyka
Badania kliniczne dotyczące leczenia zapalenia oskrzelików często wykluczają dzieci z grupy wysokiego ryzyka43. Większość randomizowanych badań klinicznych (RCT) zawartych w wytycznych NICE (2015) wykluczała niemowlęta z jakimikolwiek stanami wysokiego ryzyka, chorobami współistniejącymi lub wymagającymi eskalacji opieki44. Biorąc pod uwagę wykluczenie niemowląt z grupy wysokiego ryzyka z badań, które są następnie wykorzystywane do formułowania zaleceń opartych na dowodach, znacznie ogranicza to możliwość uogólnienia wytycznych wśród niemowląt z różnymi podstawowymi schorzeniami45.
Potrzebne są randomizowane badania kontrolowane, aby określić skuteczność strategii leczenia zapalenia oskrzelików u niemowląt z grupy wysokiego ryzyka w pediatrycznym oddziale intensywnej terapii46. Przegląd systematyczny podkreślił podobny brak postępowania opartego na dowodach dla niemowląt z grupy wysokiego ryzyka z ostrym zapaleniem oskrzelików na PICU47.
Standaryzacja wyników w badaniach nad zapaleniem oskrzelików
Opracowano podstawowy zestaw wyników (Core Outcome Set – COS) do stosowania w przyszłych badaniach klinicznych dotyczących zapalenia oskrzelików48. COS składa się z 25 wyników istotnych dla personelu medycznego, pielęgniarek i innego personelu klinicznego oraz rodziców dzieci z zapaleniem oskrzelików, do wykorzystania w RCT dotyczących interwencji u dzieci z klinicznym rozpoznaniem zapalenia oskrzelików w warunkach szpitalnych49.
COS powinien być używany przez przyszłych badaczy jako minimalny zestaw wyników, które powinny być zbierane w badaniu zapalenia oskrzelików50. Co ważne, ten COS stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia i poprawy bardzo potrzebnej syntezy dowodów w tym obszarze choroby51.
Podsumowanie rokowań
Zapalenie oskrzelików jest chorobą zakaźną, samoograniczającą się, a większość dzieci wraca do zdrowia w ciągu 3-10 dni bez następstw5253. Niektóre niemowlęta, które wracają do zdrowia po ostrym zapaleniu oskrzelików, mają zwiększoną częstość nawracających świstów54.
Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu obejmują niską masę ciała przy przyjęciu, narażenie na dym tytoniowy w gospodarstwie domowym, młodszy wiek i potrzebę podawania tlenu5556. Powikłania są rzadkie, ale mogą być poważne, szczególnie u niemowląt urodzonych przedwcześnie lub z chorobami płuc, serca lub obniżoną odpornością57.
Zapalenie oskrzelików w wieku poniżej 2 lat może być związane z późniejszym rozwojem świszczącego oddechu/astmy58, choć związek ten pozostaje kontrowersyjny59. Nowe podejścia do fenotypowania pacjentów mogą pomóc w lepszym przewidywaniu wyników i personalizacji opieki60.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.